Giáo dục di sản theo cách mới

Di sản được sử dụng như tài nguyên trực quan để truyền dạy kiến ​​thức và các kỹ năng cho học sinh. Điều này sẽ khơi dậy niềm hứng thú với lịch sử, văn hóa, thúc đẩy sự tham gia của học sinh vào việc bảo vệ di sản và còn có thể khai mở những tiềm năng của học sinh. Đã có mô hình giáo dục di sản bước đầu tiếp cận theo hướng hiện đại này ở Văn Miếu - Quốc Tử Giám (Hà Nội) và còn có thể mở rộng hơn tới nhiều di tích, bảo tàng khác.
Các em học sinh tham gia tour giới thiệu di sản của Bảo tàng lịch sử Việt Nam. Ảnh: K.MINH
Các em học sinh tham gia tour giới thiệu di sản của Bảo tàng lịch sử Việt Nam. Ảnh: K.MINH

Di sản trực tiếp tham gia vào giáo dục

Giáo dục di sản là một cách hữu hiệu để dạy về lịch sử và văn hóa, trong đó sử dụng những thông tin, tư liệu của/về các di sản văn hóa. Trong những năm gần đây quan niệm về giáo dục di sản đã có nhiều đổi mới. Các điểm di sản, các thiết chế văn hóa đều có thể trở thành địa điểm học tập mà học sinh tất cả lứa tuổi có thể trực tiếp trải nghiệm, học tập. Các chương trình giáo dục di sản mới đã đưa các di sản trực tiếp tham gia vào quá trình giáo dục ở các bậc học phổ thông. Từ năm 1994, UNESCO đã thành lập Chương trình Giáo dục di sản thế giới cho thanh, thiếu niên (Chương trình WHE) nhằm thúc đẩy vai trò của giới trẻ trong việc bảo tồn di sản thế giới.

Mục tiêu của chức năng giáo dục trên di tích, bảo tàng là sự phát triển và hoàn thiện con người. Bảo tàng, di tích thực hiện chức năng này thông qua các chương trình giáo dục. Phương pháp tiếp cận coi di tích, bảo tàng là “nơi học” giữ vai trò quan trọng trong các chủ đề giáo dục di sản. Phương pháp này coi trọng nguyên tắc cuả bảo tàng học hiện đại là “nhìn qua hiện vật” để tạo cho học sinh cơ hội được tiếp xúc sâu với các hiện vật, cùng tìm hiểu các yếu tố khác của di sản để mở rộng kiến thức và kích thích trí tưởng tượng. Từ góc nhìn và phương pháp coi di tích, bảo tàng là nơi để học tập tích cực với những hoạt động trực quan, gợi mở sẽ tác động đến nhận thức giúp các em hình thành ý thức trân trọng và từ đó có hành vi đúng để bảo vệ các di tích, di sản.

Với hướng tiếp cận mới, những người làm công tác giáo dục di sản có vai trò kiến ​​tạo chương trình giáo dục nhằm truyền cảm hứng, giúp các em học sinh tích lũy tri thức, tập đưa ra các giả định và rút ra kết luận. Việc xây dựng các chương trình giáo dục di sản với phương pháp tiếp cận công chúng và nâng cao năng lực sáng tạo sẽ mở ra một hướng đi mới cho các bảo tàng, di tích.

Nhìn từ một di tích đặc biệt

Di tích quốc gia đặc biệt Văn Miếu - Quốc Tử Giám ghi những dấu ấn nổi bật của văn hóa Nho học Việt Nam. Qua thăng trầm lịch sử, di tích vẫn giữ được những công trình kiến trúc và nhiều hiện vật có giá trị như: gác Khuê văn, điện Đại thành, bia tiến sĩ… Đây là địa chỉ văn hóa du lịch tiêu biểu của Hà Nội và cũng là nơi thu hút các em học sinh, sinh viên tới tham quan, học tập.

Từ tháng 11/2018, Văn Miếu - Quốc Tử Giám đã triển khai các chương trình giáo dục di sản mới. Các cán bộ giáo dục của di tích đã xây dựng hơn 30 chủ đề sinh động về các giá trị đa dạng của khu di tích. Các em học sinh làm việc theo nhóm rồi chia sẻ những kết quả của mình với nhau và với những người hướng dẫn. Năm 2019, “Khu trải nghiệm cùng di sản” cho học sinh được đưa vào hoạt động với các thiết bị dạy học tương đối hiện đại. Tham gia chương trình giáo dục di sản này, học sinh không chỉ được tiếp thu kiến thức về các giá trị đa dạng của Văn Miếu - Quốc Tử Giám mà còn phát huy được nhiều kỹ năng, được bồi đắp cảm xúc, tình cảm với di sản thông qua các hoạt động trải nghiệm.

Trong Kế hoạch triển khai công tác giáo dục truyền thống cho học sinh, sinh viên thông qua di sản văn hóa của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch từ năm 2022 cũng đã có nội dung triển khai các mô hình “Câu lạc bộ em yêu lịch sử”, “Giờ học lịch sử” tại các bảo tàng cấp tỉnh, từ tháng 1 đến tháng 5/2023. Hà Nội còn có nhiều di tích, bảo tàng đang nỗ lực đổi mới trưng bày, đổi mới cách tiếp cận với công chúng: Khu di sản thế giới Hoàng thành Thăng Long, Khu di tích Cổ Loa, Bảo tàng Lịch sử quốc gia, Di tích Nhà tù Hỏa Lò… đều đã xây dựng những chương trình mới, sinh động để mở rộng quảng bá, phát huy giá trị di sản. Những chương trình giáo dục di sản của Hà Nội nói riêng và cả nước nói chung đang hướng đến tiếp cận những quan điểm và cách làm mới dựa trên những thế mạnh tài nguyên văn hóa đang được lưu giữ. Vai trò của di sản được nhận thức cao hơn và công việc giáo dục di sản được đổi mới sẽ đưa di sản đồng hành trong đời sống đương đại.

Theo PGS Nguyễn Văn Huy, người làm công tác bảo tồn, bảo tàng có kinh nghiệm hàng đầu ở Việt Nam hiện nay: “Bề dày của mỗi nền văn hóa được “nói” qua các di sản lịch sử văn hóa, trong đó những di sản vật chất có giá trị rất lớn. Các hiện vật trong bảo tàng, di tích là những bằng chứng sinh động kể những câu chuyện lịch sử - văn hóa cho các thế hệ trẻ. Mỗi hiện vật, mỗi tài liệu đều có những thông tin bị ẩn đi mà những người muốn phát huy giá trị di sản phải nghiên cứu để trả lời các câu hỏi: nó là của ai, được ai làm ra, khi nào, ở đâu, như thế nào và tại sao lại có nó… Giáo dục di sản chính là giúp cho thế hệ trẻ đi tìm và trả lời được những câu hỏi này trên mỗi hiện vật, mỗi di tích. Không phải theo cách học thuộc lòng mà là cách đặt các câu hỏi rồi trả lời được những câu hỏi đó chính là cách giáo dục di sản hiệu quả nhất.

Có thể bạn quan tâm

Ông Thuận (thứ hai từ phải sang) và ông Thăng (thứ hai từ trái sang) giới thiệu chiếc xe quý.

Về ngoại thành chơi xe đạp cổ

Giữa thời công nghệ phát triển như vũ bão, thay vì phấn đấu mua ô-tô, ở một số xã ngoại thành Hà Nội, nhiều người lại “mê tít” xe đạp cổ. Xe đạp đã trở thành thú chơi và hình thành nếp ứng xử với môi trường của người dân. Cũng từ đây, địa phương phấn đấu xây dựng mô hình du lịch trải nghiệm, sinh thái.

Cô Diệu Hương và một số học sinh lớp 9C1.

Giá trị khác biệt từ cách dạy và học

Cả lớp đều đỗ vào các trường THPT chuyên, trong đó 32/33 em trúng từ hai trường chuyên trở lên. Đó là con số ấn tượng của lớp Chuyên Anh 9C1, Trường THCS Đoàn Thị Điểm (Hà Nội) trong kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 THPT vừa qua.

Cấp học bổng Chính phủ cho sinh viên học ngành STEM

Cấp học bổng Chính phủ cho sinh viên học ngành STEM

Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, từ năm học 2026-2027, tân sinh viên theo học các ngành thuộc lĩnh vực STEM sẽ được cấp học bổng Chính phủ. Thông tin được công bố tại Hội thảo triển khai các chương trình và chính sách đào tạo nhân lực STEM, tổ chức tại Đại học Bách khoa Hà Nội.

Trong cực đoan lại ước cân bằng

Thời tiết cực đoan không thể khiến người ta thôi quan tâm đến những đề tài quen thuộc. Đó là làm sao cho đỡ nhọc hơn trong nắng gay gắt, không khí oi bức liên tục, kéo dài. Đặc biệt là khi các hoạt động không thể dừng được lại xúc tác thêm vào sự gay gắt ấy. Đó là việc xây dựng, giải phóng mặt bằng gây bụi bặm. Là việc làm cầu đường phải chặt mất nhiều cây bóng mát. Là nóng thế chứ nóng nữa thì xe cộ vẫn phải lao ra đường mưu sinh với bao nhiêu là khói thải…

Hàng loạt thiết bị điện chiếu sáng trên tuyến đường nối hai tuyến cao tốc qua tỉnh Hưng Yên bị lấy cắp, gây thiệt hại hơn 12 tỷ đồng.

Trộm cắp thiết bị điện quy mô lớn ở Hưng Yên

Nhiều tháng qua, các công trường thi công hai tuyến đường huyết mạch ở Hưng Yên liên tục bị trộm cắp, phá hoại tài sản. Những vụ việc nối tiếp nhau gây thiệt hại hàng tỷ đồng cho nhà thầu, làm dấy lên nỗi lo về an ninh, trật tự tại địa phương.

Nghệ nhân Nguyễn Thị Bình góp công sức đưa dòng tranh Kim Hoàng trở lại.

Góp sức hồi sinh tranh Kim Hoàng

Dành nhiều tình cảm cho văn hóa quê hương, bên cạnh nhiều nỗ lực của những người khác, nghệ nhân Nguyễn Thị Bình (xã Sơn Đồng, Hà Nội) đang từng ngày phục dựng, thúc đẩy dòng tranh dân gian Kim Hoàng (xã Vân Canh, huyện Hoài Đức cũ) phát triển trở lại.

Không gian suối rừng thơ mộng.

“Viên ngọc quý” của Sa Pa

Cát Cát là một bản làng nhỏ thuộc xã Tả Van, tỉnh Lào Cai. Nằm dưới chân núi Hoàng Liên Sơn, cách Hà Nội 376 km và cách trung tâm Sa Pa gần 4 km về hướng Tây Nam, nhìn từ trên cao, bản Cát Cát được bao bọc bởi những thửa ruộng bậc thang uốn quanh sườn đồi. Bản làng này được xem như “viên ngọc quý” của Sa Pa.

Dân quân xúc cát dập lửa cháy rừng ở xã Ninh Châu.

Căng mình giữa nắng dập lửa cứu rừng

Dưới tác động của nắng nóng gay gắt và gió Lào khô rát, nhiều cánh rừng ở Quảng Trị liên tiếp bùng phát hỏa hoạn trong những ngày qua. Giữa điều kiện thời tiết khắc nghiệt, lực lượng chức năng căng mình khống chế đám cháy, nỗ lực dập lửa cứu rừng.

Khám sức khỏe cho người dân tại phường Nghĩa Đô. Ảnh: NAM HẢI

Chăm lo sức khỏe người dân Thủ đô

Từ ngày 1/7/2026, người dân Hà Nội sẽ được khám sức khỏe định kỳ miễn phí hằng năm, hỗ trợ chi phí cấp cứu ngoại viện và tiếp cận nhiều dịch vụ chăm sóc sức khỏe tại cộng đồng. Các chính sách an sinh mới không chỉ giúp phát hiện sớm bệnh tật mà còn đánh dấu bước chuyển từ chăm sóc khi đã mắc bệnh sang chủ động bảo vệ sức khỏe người dân ngay từ cơ sở.

Đón đọc Thời Nay số 1717, phát hành thứ hai, ngày 29/6

Đón đọc Thời Nay số 1717, phát hành thứ hai, ngày 29/6

Trong quá trình hoàn thiện dự thảo Luật Điện lực (sửa đổi), nhóm các nhà đầu tư năng lượng quy mô lớn, từ điện gió ngoài khơi đến điện khí LNG, tiếp tục gửi nhiều kiến nghị liên quan đến tín dụng, bảo đảm đầu tư và hợp đồng mua bán điện. Mở khung chính sách cho năng lượng, bài viết trên Trang nhất.

Lễ kết nạp 14 đảng viên mới của Đảng bộ Trường THPT Quang Trung - Đống Đa (Hà Nội).

Gieo những “hạt giống đỏ” cho tương lai

Trong những năm gần đây, công tác phát triển đảng viên là học sinh đã được quan tâm, đẩy mạnh, trở thành nhiệm vụ quan trọng của ngành giáo dục và tổ chức đảng tại Hà Nội. Đây không chỉ là hoạt động nhằm bổ sung nguồn nhân lực trẻ cho Đảng mà còn góp phần bồi dưỡng lý tưởng cách mạng, khơi dậy khát vọng cống hiến và trách nhiệm công dân trong thế hệ trẻ Thủ đô.

Đón đọc Thời Nay số 1716, phát hành thứ 5 ngày 25/6.

Đón đọc Thời Nay số 1716, phát hành thứ 5 ngày 25/6.

Sắp xếp, tinh gọn bộ máy không đơn thuần là một phép toán cơ học cắt giảm đầu mối, mà là cuộc đại phẫu thay đổi phương thức quản trị để gần dân hơn, trực tiếp hơn và hiệu quả hơn. Sau một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, thực tiễn đã cho thấy nhiều chuyển biến tích cực, nhưng đồng thời cũng bộc lộ không ít khó khăn, bất cập. Đúng như nhận định của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, bộ máy đã được sắp xếp nhưng chất lượng vận hành chưa đồng đều; đầu mối đã giảm nhưng hiệu quả quản trị chưa đạt yêu cầu.

Bí thư Đảng ủy phường Hồng Hà Bùi Tuấn Anh (bên phải) gặp người dân giải thích về chính sách đền bù, giải phóng mặt bằng tại cơ sở.

Dấu ấn tại những đô thị đặc biệt

Tại các đô thị đặc biệt, sau một năm vận hành, bộ máy mới đã góp phần rút ngắn quy trình xử lý công việc, thể hiện rõ năng lực giải quyết những nhiệm vụ khó như giải phóng mặt bằng, quản lý đất đai, triển khai các dự án hạ tầng trọng điểm, cung cấp dịch vụ công và nâng cao chất lượng phục vụ người dân...

Tổ công tác của tỉnh Sơn La kiểm tra việc vận hành Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Mường Cơi.

Khi chính quyền đến gần dân hơn

Sau một năm vận hành, mô hình mới đang cho thấy những chuyển biến rõ nét trong việc nâng cao năng lực của chính quyền cơ sở, đưa dịch vụ công đến gần người dân hơn và từng bước thu hẹp khoảng cách giữa chính quyền với nhân dân ở những địa bàn còn nhiều khó khăn, đặc thù.

Chuyển đổi số giúp người dân thuận tiện hơn khi làm các thủ tục hành chính. Ảnh: NAM NGUYỄN

Nhìn thẳng những điểm nghẽn sau sắp xếp

Văn phòng Trung ương Đảng vừa ban hành Thông báo Kết luận của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại cuộc làm việc với Ban Chỉ đạo Trung ương về sơ kết một năm vận hành tổ chức tổng thể của hệ thống chính trị, mô hình chính quyền 3 cấp. Đáng chú ý, bên cạnh việc ghi nhận những kết quả bước đầu, thông báo đặt ra yêu cầu rà soát sự cần thiết tiếp tục điều chỉnh, sáp nhập một số xã, phường; nghiên cứu mô hình đơn vị hành chính đô thị đặc biệt mang tính hạt nhân để điều phối phát triển...

Người dân làm thủ tục tại trung tâm hành chính công Phường Cầu Giấy. Ảnh: HẢI NGUYỄN

Nâng cao năng lực phục vụ và hiệu quả quản trị

Mục tiêu của cuộc cải cách không chỉ là giảm đầu mối mà phải nâng cao năng lực phục vụ và hiệu quả quản trị. Từ thực tiễn các địa phương, nhiều chuyên gia cho rằng, yêu cầu đặt ra hiện nay là tiếp tục hoàn thiện thể chế, xây dựng đội ngũ cán bộ đáp ứng yêu cầu mới và tạo lập cơ chế vận hành linh hoạt, phù hợp với đặc thù của từng địa bàn.

Thành phố đang tiếp tục hoàn thiện các tiêu chí và lộ trình để xin ý kiến các cơ quan Trung ương trước khi chính thức thực hiện. Ảnh: VGP/MINH ANH

Chọn đúng phép thử mô hình phường, xã xã hội chủ nghĩa

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã gợi mở một ý tưởng đáng để xã hội suy nghĩ nghiêm túc: xây thử một phường, một xã xã hội chủ nghĩa, rút kinh nghiệm rồi nhân rộng. Có thể hiểu đây là một đề bài cải cách, từ đó đặt ra những câu hỏi rất cụ thể: chọn nơi nào, làm ở quy mô nào, trao quyền ra sao, đo thành công bằng gì, và quan trọng nhất, mô hình ấy có lặp lại được ở những nơi bình thường khác hay không?

Chị Hoan kiểm tra miến phơi khô tự nhiên dưới nắng.

Người phụ nữ Tày đưa miến dong vượt đại dương

Từ đại ngàn xã Côn Minh (Thái Nguyên), người phụ nữ dân tộc Tày Nguyễn Thị Hoan đã viết nên câu chuyện cổ tích cho nông sản quê hương. Không cam chịu nhìn sản vật quý của bản làng bị ép giá, chị tìm cách biến những sợi miến mộc mạc thành “sợi vàng” chắp cánh cho ước mơ thoát nghèo vùng cao.