Tăng tốc các dự án trọng điểm
Những ngày giữa tháng 10, trên công trường dự án xây dựng hạ tầng và cải tạo môi trường kênh Tham Lương - Bến Cát - rạch Nước Lên, nhiều gói thầu đang được triển khai khẩn trương. Tại một số đoạn tuyến, mặt đường đã được thảm nhựa, vỉa hè lát hoàn chỉnh, cây xanh được trồng...
Theo Ban Quản lý dự án Đầu tư xây dựng hạ tầng đô thị thành phố Hồ Chí Minh (TP Hồ Chí Minh) - chủ đầu tư, dự án được UBND thành phố phê duyệt năm 2022 và điều chỉnh năm 2025, với tổng mức đầu tư hơn 9.030 tỷ đồng. Thời gian thực hiện dự án từ năm 2021 đến năm 2026.
Đến nay, khối lượng thực hiện đạt khoảng 80%. Khoảng 62 km tuyến kè đã hoàn thành, cùng với 48 km đường giao thông dọc hai bên kênh được thông xe. Các nhà thầu đang tập trung thi công nốt một số hạng mục nhỏ còn lại.
Chạy thể dục trên đoạn đường đã trải nhựa bên dòng kênh, ông Uông Văn Đạt, người dân phường An Nhơn cho biết, việc đi lại thuận tiện hơn so với trước đây. Ông mong dự án sớm hoàn thành, bởi khu vực từng thường xuyên ngập, giao thông đi lại khó khăn.
Tại công trường gói thầu XL-02, đoạn từ cầu Bùi Đình Túy đến đường Lương Ngọc Quyến, thuộc địa bàn các phường Bình Thạnh và Bình Lợi Trung, hàng trăm kỹ sư, công nhân vẫn đang làm việc. Thời tiết mùa mưa gây không ít trở ngại: Trời đang nắng có thể nhanh chóng chuyển sang mưa lớn, khiến công trường xuất hiện nhiều vũng lầy, ảnh hưởng đến hoạt động của máy móc và thi công.
Cùng với dự án Tham Lương - Bến Cát - rạch Nước Lên, dự án cải tạo rạch Xuyên Tâm cũng đang được triển khai. Tuyến rạch dài khoảng 9km, từ kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghè đến sông Vàm Thuật, đi qua các phường Gia Định, Bình Thạnh, Bình Lợi Trung và An Nhơn. Dự án có tổng mức đầu tư khoảng 17.200 tỷ đồng, ảnh hưởng trực tiếp đến 2.190 hộ dân phải giải tỏa. Thời gian thực hiện được xác định trong giai đoạn 2023-2028, song thành phố đặt mục tiêu hoàn thành toàn bộ công trình vào cuối năm 2027.
Tại dự án nạo vét, cải tạo môi trường bờ bắc kênh Đôi, ba gói thầu xây lắp đang được triển khai với tiến độ khác nhau. Gói thầu xây lắp 1 đã được phê duyệt thiết kế bản vẽ thi công và dự toán, khối lượng thi công đạt khoảng 60%. Gói thầu xây lắp 2 đang thi công cọc sàn giảm tải, cọc khoan nhồi mố trụ và cừ ván dự ứng lực, đạt khoảng 77%. Gói thầu xây lắp 3 đang triển khai đóng cừ, với khối lượng đạt khoảng 30%.
Ông Lương Bùi Hậu, 61 tuổi, người dân phường Phú Định cho biết, gia đình đã sinh sống và kinh doanh tại khu vực gần 30 năm. Dù phải di dời sẽ ảnh hưởng đến cuộc sống, gia đình ông vẫn sẵn sàng chấp hành chủ trương nếu việc triển khai phục vụ lợi ích chung.
Nhiều người dân sinh sống dọc đường Nguyễn Duy, phường Chánh Hưng, cũng mong các dự án sớm hoàn thành để cải thiện chất lượng môi trường. Bên cạnh việc làm sạch dòng kênh, người dân kỳ vọng những tuyến đường ven kênh thông thoáng, có thêm cây xanh và không gian đi bộ, tương tự những khu vực đã được cải tạo trước đây.
Bảo đảm nơi ở mới cho người dân
Cùng với việc đẩy nhanh tiến độ xây dựng, bài toán di dời nhà ở ven kênh, rạch đặt ra yêu cầu giải quyết đồng thời các vấn đề về tái định cư.
Theo chủ đầu tư, sau khi các địa phương hoàn thành bàn giao mặt bằng dự án cải tạo rạch Xuyên Tâm vào cuối tháng 6 vừa qua, đơn vị thi công đã khẩn trương triển khai. Việc đẩy nhanh tiến độ đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa các đơn vị, nhất là khi thi công trên địa bàn dân cư.
Tuy nhiên, tiến độ công trình mới là một phần của chương trình chỉnh trang đô thị. Với những hộ dân phải di dời, nơi ở mới và khả năng duy trì cuộc sống sau giải tỏa mới là những vấn đề trực tiếp ảnh hưởng đến quyết định của họ.
Tiến sĩ Trần Quang Thắng, Viện trưởng Kinh tế và Quản lý TP Hồ Chí Minh cho rằng, phần đông người dân mong muốn được tái định cư tại chỗ hoặc gần nơi ở cũ. Việc sử dụng đất công, nhất là những khu đất đang bỏ trống, để xây dựng các khu tái định cư có thể góp phần đáp ứng nguyện vọng này, đồng thời hỗ trợ công tác chỉnh trang đô thị và phát triển bền vững.
Ông Trần Quang Lâm, Giám đốc Sở Xây dựng TP Hồ Chí Minh cho biết, thành phố đang rà soát tổng thể hiện trạng nhà ở ven kênh, rạch, đồng thời xây dựng kế hoạch di dời gắn với phát triển nhà ở xã hội và quỹ nhà tái định cư. Việc bảo đảm quyền lợi của người dân sau di dời là điều kiện quan trọng để tạo sự đồng thuận trong quá trình triển khai. Thành phố xác định người dân phải có nơi ở mới bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ, ưu tiên tái định cư tại chỗ hoặc tại khu vực lân cận...
Bên cạnh việc rà soát quỹ đất công và quỹ nhà hiện có, thành phố nghiên cứu các cơ chế hỗ trợ phù hợp đối với những trường hợp khó khăn, đặc biệt là các hộ chưa hoàn chỉnh pháp lý về nhà, đất. Việc huy động nguồn lực xã hội hóa cũng được đặt ra nhằm giảm áp lực ngân sách và nâng cao tính khả thi của các dự án.
TP Hồ Chí Minh dự kiến triển khai 40 dự án sử dụng vốn ngân sách và 4 dự án vốn xã hội hóa. Tính riêng khu vực các phường Chánh Hưng, Bình Đông và Phú Định, thuộc Quận 8 trước đây, có hơn 15.200 căn nhà cần di dời.
Quy mô di dời lớn tập trung tại một số địa bàn cho thấy yêu cầu phối hợp giữa công tác giải phóng mặt bằng, bố trí tái định cư và bảo đảm sinh kế. Nếu nơi ở mới cách xa nơi làm việc, trường học, người dân có thể phải gánh thêm chi phí phát sinh.
Ông Võ Phan Lê Nguyễn, Chủ tịch UBND xã Nhà Bè cho biết, địa phương có nhiều tuyến kênh, rạch cần chỉnh trang và số lượng lớn người dân có nhà ở ven kênh. Quá trình di dời gặp khó khăn do liên quan trực tiếp đến sinh kế và điều kiện sống của người dân.
Theo ông Nguyễn, người dân nhìn chung đồng thuận với chủ trương của thành phố, nhưng quan tâm nhiều đến nơi ở mới, khoảng cách di chuyển và điều kiện hạ tầng. Nếu phương án tái định cư phù hợp, bảo đảm sinh kế, sự đồng thuận sẽ thuận lợi hơn. Địa phương cũng kiến nghị thành phố sớm hoàn thiện cơ chế đặc thù để chủ động trong tổ chức thực hiện.
Hướng tới không gian đô thị bền vững
Theo định hướng của TP Hồ Chí Minh, chỉnh trang đô thị ven kênh, rạch không chỉ dừng ở việc di dời, giải tỏa nhà ở mà còn hướng tới tái cấu trúc không gian đô thị. Sau khi mặt bằng được giải phóng, các khu vực này có thể được quy hoạch thành hành lang thoát nước, công viên cây xanh và không gian công cộng.
Ông Nguyễn Hoàng Anh Dũng, Phó Giám đốc Ban Quản lý dự án Đầu tư xây dựng hạ tầng đô thị TP Hồ Chí Minh, đánh giá các dự án nạo vét, cải tạo môi trường và xây dựng hạ tầng tại những tuyến kênh lớn như Xuyên Tâm, Tham Lương - Bến Cát - rạch Nước Lên, Văn Thánh và kênh Đôi là những công trình chỉnh trang đô thị trọng điểm của thành phố.
Cùng với việc nạo vét, mở rộng lòng kênh, rạch, các dự án hướng tới xây dựng hệ thống thu gom nước thải và nước mưa đồng bộ, qua đó cải thiện chất lượng môi trường và hạn chế ô nhiễm. Khi hoàn thành, các công trình được kỳ vọng sẽ góp phần xử lý tình trạng ô nhiễm, giảm ngập và cải thiện cảnh quan tại những khu vực ven kênh đã xuống cấp trong nhiều năm.
Tuy nhiên, hiệu quả của chương trình không chỉ được đo bằng độ dài kè hoàn thành hay số căn nhà đã di dời. Một không gian đô thị được cải thiện chỉ thật sự bền vững khi môi trường sống tốt hơn đi cùng điều kiện sinh sống ổn định của những người dân phải chuyển đi. Đây cũng là yêu cầu đặt ra đối với TP Hồ Chí Minh trong quá trình triển khai chương trình chỉnh trang đô thị đến năm 2030.
