Chính điều kiện khí hậu khô hạn tưởng chừng bất lợi ấy lại trở thành lợi thế đặc thù, tạo nên hương vị riêng cho nho - loại cây trồng đang dần khẳng định vị thế chủ lực, mang lại giá trị kinh tế cao cho nông dân địa phương.
Toàn khu vực phía nam tỉnh Khánh Hòa có hơn 1.052 ha nho, tập trung chủ yếu tại các xã Phước Hậu, Ninh Phước, Ninh Hải, Ninh Sơn, Xuân Hải…, với nhiều giống nho đặc trưng như Red Cardinal, NH01-48, NH01-152, nho Black.
Bên cạnh đó, tại đây còn có các giống mới đang được nhân rộng như Shine Muscat, nho hạ đen, nho ngón tay đen. Bình quân mỗi năm, vùng này cung ứng ra thị trường từ 26.000 - 28.000 tấn nho tươi.
Nhắc lại chặng đường hơn 30 năm gắn bó với cây nho, ông Lê Văn Lợi, thôn Trường Thọ (xã Phước Hậu) không giấu được niềm tự hào: “Những năm 1990, nho được ví như cây trồng “nữ hoàng”, giúp nhiều gia đình thoát nghèo, vươn lên khá giả. Trồng trên đất phù sa ven sông Quao, quả nho có vị ngọt thanh rất riêng, khó nơi nào sánh được”.
Nếu trước đây, 1ha nho chỉ mang lại thu nhập khoảng 200-300 triệu đồng/năm, thì nay, nhờ áp dụng quy trình VietGAP, trồng nho trong nhà màng, sử dụng hệ thống tưới tiết kiệm, chế phẩm sinh học và quản lý dịch hại tổng hợp (IPM), nhiều hộ đã đạt mức thu nhập trên 1,2 tỷ đồng/ha/năm. Riêng cây nho đóng góp từ 19-20% tổng giá trị sản xuất ngành trồng trọt của khu vực phía nam của tỉnh.
Theo Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Phước Hậu Đàng Năng Tom, toàn xã có hơn 22 ha trồng nho. Nông dân ngày càng chú trọng sản xuất sạch, chất lượng cao, nên quả nho được tiêu thụ rất tốt, giá bán cao gấp nhiều lần so với cách làm cũ. Nhiều hộ nhờ trồng nho đã vươn lên thoát nghèo.
Không chỉ cung ứng cho thị trường quả nho ăn tươi, nhiều doanh nghiệp, hợp tác xã và hộ dân đã mạnh dạn đầu tư máy móc, công nghệ để chế biến sâu các sản phẩm từ nho nhằm nâng cao giá trị hơn nữa.
Hiện tại đây có khoảng 30 doanh nghiệp, hơn 10 cơ sở và 200 hộ dân tham gia chế biến, với các sản phẩm đa dạng như rượu vang nho, siro nho, nho sấy dẻo, nho sấy khô, nước ép, ô mai nho… đáp ứng yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường.
Mỗi năm, nông dân khu vực phía nam Khánh Hòa cung ứng ra thị trường khoảng 75.000-80.000 lít sản phẩm chế biến, 8-10 tấn ô mai nho và nhiều sản phẩm khác, đem lại lợi nhuận cao. Nguồn kinh phí khuyến công Trung ương và địa phương cũng được tỉnh Khánh Hòa chú trọng lồng ghép hỗ trợ các cơ sở đầu tư dây chuyền hiện đại. Đến nay, toàn vùng đã có 25 hệ thống sấy, 3 dây chuyền xử lý-bảo quản nho; nhiều sản phẩm đạt chuẩn OCOP 3-4 sao, từng bước tạo chỗ đứng vững chắc trên thị trường.
Giữa vùng nắng gió xã Phước Hữu, bằng tư duy đầu tư bài bản và mạnh dạn ứng dụng công nghệ, Công ty Trách nhiệm hữu hạn Sản xuất, Thương mại, Dịch vụ Ba Mọi đã viết nên câu chuyện mới về đổi thay của những sản phẩm nông sản địa phương.
Ông Nguyễn Đại Vệ, Giám đốc công ty cho biết, năm 2025, doanh nghiệp đã quyết định chi hơn 360 triệu đồng để lắp đặt hệ thống máy chiết rót và dán nhãn decal tự động, trong đó có 140 triệu đồng được hỗ trợ từ nguồn vốn khuyến nông. Khoản đầu tư không chỉ mang ý nghĩa nâng cấp thiết bị, mà còn tạo ra bước chuyển rõ nét cho diện mạo sản phẩm.
“Trước đây, nho sấy, táo sấy của công ty được người tiêu dùng đánh giá cao về chất lượng, song bao bì còn đơn giản, thiếu tính chuyên nghiệp, trở thành “điểm nghẽn” khi tiếp cận các hệ thống siêu thị lớn. Nay, với sự hỗ trợ của máy móc hiện đại, từng công đoạn chiết rót, dán nhãn được thực hiện đồng bộ, chính xác. Nhờ đó, hình thức sản phẩm thay đổi hoàn toàn, đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của thị trường phân phối hiện đại”, ông Vệ chia sẻ.
Nhiều doanh nghiệp khẳng định, việc đầu tư máy móc để tự động hóa sản xuất không chỉ giúp kiểm soát chất lượng đồng nhất giữa các lô hàng, giảm đáng kể chi phí nhân công, vận hành, mà còn tạo nền tảng để phát triển hơn nữa và tự tin mở rộng thị trường. Song song đó, hoạt động xúc tiến thương mại được đẩy mạnh thông qua các hội chợ, hội nghị kết nối cung cầu và nền tảng thương mại điện tử đã góp phần tích cực trong nâng giá trị sản phẩm từ nho.
Ông Nguyễn Khắc Phòng, Giám đốc Hợp tác xã Dịch vụ nông nghiệp tổng hợp Thái An (xã Vĩnh Hải) chia sẻ: “Nhờ quảng bá tốt, các sản phẩm mật nho, rượu nho, nho sấy do hợp tác xã chế biến không chỉ bán chạy mà vườn nho NH01-152 của hợp tác xã còn trở thành điểm tham quan hấp dẫn du khách quanh năm”.
Viện Nghiên cứu bông và Phát triển nông nghiệp Nha Hố (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) được coi là đơn vị đóng vai trò then chốt trong nâng cao giá trị cây nho. Viện là “cái nôi” của nhiều giống nho mới thích ứng với khí hậu khô nóng Nam Trung Bộ. Viện đang lưu giữ hơn 230 mẫu giống nho trong vườn tập đoàn quỹ gene, từ nho ăn tươi, nho rượu đến nho sấy và gốc ghép, mở ra triển vọng nâng cao hơn nữa chuỗi giá trị nông nghiệp đặc thù cho địa phương.
Theo Tiến sĩ Phan Công Kiên, Phó Viện trưởng, nhiều giống nho mới như NH01-152, NH04-102, NH01-205… cho năng suất cao, mẫu mã đẹp, chất lượng quả tương đương nho nhập khẩu. Đáng chú ý, giống nho không hạt NH04-102 hiện được thu mua tại vườn với giá 150.000-250.000 đồng/kg, cao gấp nhiều lần giống truyền thống.
Không dừng ở lai tạo giống, Viện còn chuyển giao hàng loạt kỹ thuật hiện đại như trồng nho trong nhà màng, giàn chữ Y, tưới tiết kiệm, sử dụng phân hữu cơ, chế phẩm sinh học và quản lý dịch hại tổng hợp, góp phần nâng cao năng suất, bảo vệ đất và môi trường sinh thái. Nhiều giống nho mới nhanh chóng chứng minh hiệu quả trên đồng ruộng; nông dân ở Phước Hậu, Mỹ Sơn, Thuận Nam… rất phấn khởi khi giá bán nho tăng gấp 3-4 lần, trong khi chi phí sản xuất giảm nhờ quy trình canh tác tiên tiến, thân thiện môi trường.
Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Khánh Hòa Lê Huyền khẳng định, với hơn 1.000ha nho và 1.350 ha táo, khu vực phía nam Khánh Hòa đang đứng trước cơ hội lớn để phát triển nông nghiệp đặc thù gắn với du lịch sinh thái. Tỉnh đã chỉ đạo rà soát, điều chỉnh quy hoạch vùng trồng, mở rộng diện tích giống mới theo tiêu chuẩn VietGAP, xây dựng mô hình liên kết chuỗi giá trị và quảng bá thương hiệu nho, táo chất lượng cao.
Từ những giàn nho xanh mướt trên vùng đất khô hạn, một chuỗi giá trị nông nghiệp bền vững đang dần hình thành. Ở đó, khoa học-công nghệ trở thành “chìa khóa”, người nông dân là trung tâm, còn quả nho không chỉ là nông sản, mà là biểu tượng cho khát vọng vươn lên của vùng đất nắng gió Nam Trung Bộ.
![[Video] Gần Tết, nhiều đường bay nội địa kín chỗ, nguy cơ “cháy vé”](https://cdn.nhandan.vn/images/3883af5deaaac3167e637b7d16f14779e6f22e8c2ba788d9e5c46e8ab4a4a4e2af0257cdb2b9cfa043c0fdbfb87f98d178339df0c26d45ce61d576b97e49b83060f756bb67b9d48b3e8ee90339ffde13/avatar-of-video-1088687.png.webp){kind=avatar}
![[Video] Lao động thời vụ được “săn đón” dịp cận Tết](https://cdn.nhandan.vn/images/96664fff867a18844cf7965e4e1c11780197b52b468d6b13405b3a6a8c4e304da933caa6a347424c0c722c2bb2598c120f5041dd69cc4d77679b5bbe1637bc8a3c7c4f229359aba580a4e2f637103b66/dung00-25-58-23still009.jpg.webp)
