Giải thưởng Tạ Quang Bửu: Đẩy mạnh hoạt động nghiên cứu khoa học hội nhập quốc tế

Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ quốc gia - Cơ quan thường trực Giải thưởng Tạ Quang Bửu cho biết, từ năm 2023, giải thưởng sẽ mở rộng việc xem xét trao giải cho các nhà khoa học nghiên cứu cơ bản thuộc lĩnh vực khoa học xã hội, khoa học nhân văn. Điểm mới này thực hiện theo quy định tại Thông tư 18/2023/TT-BKHCN do Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành ngày 15/8/2023 sửa đổi, bổ sung một số điều của Quy chế Giải thưởng Tạ Quang Bửu.
Giáo sư, Tiến sĩ khoa học Ngô Việt Trung và Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Thị Lệ Thu - 2 nhà khoa học đoạt Giải thưởng Tạ Quang Bửu năm 2022.
Giáo sư, Tiến sĩ khoa học Ngô Việt Trung và Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Thị Lệ Thu - 2 nhà khoa học đoạt Giải thưởng Tạ Quang Bửu năm 2022.

Sau thời gian triển khai và đạt được những kết quả nhất định trong lĩnh vực khoa học tự nhiên và kỹ thuật, việc mở rộng giải thưởng sang lĩnh vực khoa học xã hội, nhân văn là cần thiết. Các tiêu chí đánh giá, xét tặng giải thưởng được áp dụng chung bên cạnh việc xem xét tính đặc thù trong mỗi lĩnh vực.

Cũng theo Thông tư 18/2023/TT-BKHCN, Giải thưởng Tạ Quang Bửu cũng có một số điểm mới khác, áp dụng từ năm 2023, đó là giải thưởng sẽ tiếp nhận hồ sơ theo hình thức đề cử.

Đây là hoạt động phù hợp với thông lệ quốc tế trong tổ chức giải thưởng khoa học, giúp tăng chất lượng hồ sơ đề nghị xét tặng giải thưởng, đồng thời tránh việc nhà khoa học xuất sắc phải “xin” cơ quan quản lý khen thưởng mình.

Bên cạnh đó, Hội đồng Giải thưởng sẽ xem xét, lựa chọn nhà khoa học để trao giải thưởng thông qua việc đánh giá kết quả nghiên cứu cơ bản trong tối đa ba (từ một đến ba) bài báo khoa học quốc tế được công bố trong thời gian bảy năm. Điều này giúp xem xét toàn diện hơn thành tích của các nhà khoa học, đồng thời vẫn duy trì cơ hội cho các nhà khoa học trẻ tương đương với các nhà khoa học có nhiều kinh nghiệm nghiên cứu.

Tần suất và cơ cấu giải thưởng cũng được điều chỉnh. Giải thưởng được tổ chức định kỳ ba năm/lần và được tăng số lượng giải thưởng dành cho nhà khoa học trẻ (dưới 35 tuổi) đối với mỗi nhóm lĩnh vực. Việc giảm tần suất tổ chức giải thưởng nhằm mục tiêu chính là nâng cao số lượng và chất lượng hồ sơ đăng ký và đề cử giải thưởng trong mỗi kỳ tổ chức, nhất là khi giải thưởng được mở rộng cho lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn.

Được biết, trong quá trình triển khai Giải thưởng Tạ Quang Bửu, Bộ Khoa học và Công nghệ, Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ quốc gia - Cơ quan thường trực giải thưởng, đã tiếp nhận được những ý kiến đóng góp tâm huyết từ các nhà khoa học, nhà quản lý trong các hội đồng khoa học chuyên ngành, hội đồng giải thưởng và từ các tổ chức khoa học công nghệ trên khắp cả nước với mong muốn giải thưởng được tổ chức tốt hơn nữa, phù hợp với các chuẩn mực quốc tế, đáp ứng lòng mong mỏi của cộng đồng khoa học nói chung và cộng đồng khoa học nghiên cứu cơ bản nói riêng.

Thông tư 18/2023/TT-BKHCN ra đời giúp Giải thưởng Tạ Quang Bửu tiệm cận các thông lệ quốc tế.

Giải thưởng được tổ chức định kỳ ba năm/lần và được tăng số lượng giải thưởng dành cho nhà khoa học trẻ (dưới 35 tuổi) đối với mỗi nhóm lĩnh vực. Việc giảm tần suất tổ chức giải thưởng nhằm mục tiêu chính là nâng cao số lượng và chất lượng hồ sơ đăng ký và đề cử giải thưởng trong mỗi kỳ tổ chức, nhất là khi giải thưởng được mở rộng cho lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn.

Giải thưởng Tạ Quang Bửu bắt đầu triển khai từ năm 2014, nhằm khích lệ và tôn vinh các nhà khoa học có kết quả công bố xuất sắc trong nghiên cứu cơ bản thuộc lĩnh vực khoa học tự nhiên và kỹ thuật, góp phần thúc đẩy khoa học và công nghệ Việt Nam hội nhập và phát triển.

Đây là giải thưởng trong nước đầu tiên vinh danh các nhà khoa học có công trình khoa học xuất sắc mang tầm thế giới. Các nhà khoa học được giải thưởng không chỉ được cộng đồng khoa học trong nước mà cả cộng đồng khoa học thế giới công nhận có đóng góp xuất sắc thật sự cho khoa học.

Tính đến hết năm 2022, đã có 18 nhà khoa học là tác giả của các công trình khoa học xuất sắc và bốn nhà khoa học trẻ đã được trao tặng giải thưởng trong tổng số hơn 400 hồ sơ đăng ký tham dự.

Giải thưởng đã ghi nhận sự đa dạng về độ tuổi, về giới tính, về vùng miền của các nhà khoa học trên cả nước. Giải thưởng đã được trao cho các nhà khoa học thuộc đầy đủ các ngành trong khoa học tự nhiên và kỹ thuật, với các công trình tính lý thuyết thuần túy (thuộc các ngành Toán học, Vật lý, Khoa học thông tin và máy tính), cũng như các công trình có tính ứng dụng cao, sát với thực tế của Việt Nam (thuộc các ngành Vật lý-vật liệu, Hóa học, Khoa học trái đất và môi trường, Y dược, Nông nghiệp).

Sắp tới, Giải thưởng Tạ Quang Bửu tiếp nhận các hồ sơ tham dự giải thưởng năm 2024. Với hy vọng nâng cao hơn nữa chất lượng các hồ sơ tham dự và các hồ sơ được đề nghị trao tặng giải thưởng, Bộ Khoa học và Công nghệ, Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ quốc gia cho biết, rất mong muốn các nhà khoa học, các tổ chức khoa học và công nghệ trên cả nước quan tâm, giới thiệu các đề cử có chất lượng của các đồng nghiệp tới ban tổ chức.

Tính đến hết năm 2022, đã có 18 nhà khoa học là tác giả của các công trình khoa học xuất sắc và bốn nhà khoa học trẻ đã được trao tặng giải thưởng trong tổng số hơn 400 hồ sơ đăng ký tham dự.

Đại diện Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ quốc gia cho biết, trong quá trình triển khai, chất lượng phù hợp thông lệ quốc tế là điểm quan trọng nhất, luôn được lãnh đạo Bộ Khoa học và Công nghệ nhấn mạnh khi chỉ đạo triển khai tổ chức Giải thưởng Tạ Quang Bửu. Chính việc yêu cầu cao về chất lượng theo thông lệ quốc tế đã dần tạo nên uy tín của giải thưởng.

Để thực hiện được điều này, một số điểm quan trọng đã được thiết kế và nghiêm túc thực hiện như: Đặt ra tiêu chí rõ ràng, phù hợp thông lệ quốc tế để đánh giá, lựa chọn ứng viên, đó là đánh giá ứng viên giải thưởng thông qua chất lượng các kết quả nghiên cứu cơ bản được ứng viên công bố trên các tạp chí khoa học quốc tế có uy tín. Chất lượng các kết quả nghiên cứu cơ bản được xác định qua ý nghĩa và giá trị của nghiên cứu, có tham khảo chất lượng, xếp hạng tạp chí khoa học đăng tải các kết quả nghiên cứu cơ bản.

Việc đánh giá chất lượng các kết quả nghiên cứu cơ bản, lựa chọn ứng viên giải thưởng được thực hiện qua hai vòng đánh giá nghiêm ngặt, vòng một đánh giá bởi các hội đồng khoa học nghiên cứu cơ bản của Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ quốc gia, gồm các nhà khoa học cùng ngành; vòng hai đánh giá bởi Hội đồng giải thưởng, gồm các nhà khoa học xuất sắc, uy tín cao ở nhiều ngành khác nhau. Cả hai vòng đánh giá đều có tham khảo đánh giá của chuyên gia quốc tế độc lập.

Uy tín, sự thành công trong nghiên cứu khoa học của các thành viên Hội đồng giải thưởng Tạ Quang Bửu trong môi trường học thuật quốc tế đỉnh cao và công tác đánh giá xét chọn hoàn toàn chủ động, dân chủ và độc lập của Hội đồng Giải thưởng cũng là yếu tố quan trọng đem lại thành công, chất lượng và uy tín cho giải thưởng.

Có thể nói, giải thưởng đã góp phần động viên, khích lệ các nhà khoa học thực hiện các nghiên cứu cơ bản xuất sắc, thúc đẩy hoạt động nghiên cứu khoa học trong nước hội nhập quốc tế.

Nhiều nhà khoa học cho rằng, uy tín mà giải thưởng đã có được là dựa trên một quá trình chọn lọc rất chặt chẽ và nghiêm túc; giải thưởng đã đem lại sự công nhận cho những công trình của các nhà khoa học đặc biệt xứng đáng, khích lệ họ quyết tâm theo đuổi đam mê của mình, tạo nên những tấm gương cho cộng đồng khoa học trong nước.

Có thể bạn quan tâm

Ngày hội Khởi nghiệp đổi mới sáng tạo thành phố Đà Nẵng - SURF 2026. (Ảnh: THANH TÂM)

Đà Nẵng: Xây dựng Đề án Truyền thông khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số

Ngày 10/10, Sở Khoa học và Công nghệ thành phố Đà Nẵng phối hợp Trung tâm Hỗ trợ khởi nghiệp đổi mới sáng tạo Đà Nẵng tổ chức Hội thảo “Góp ý xây dựng Đề án Truyền thông khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trên địa bàn thành phố Đà Nẵng giai đoạn 2026-2030”.

Giới thiệu Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số tới các đại biểu tham dự sự kiện chào mừng Ngày Chuyển đổi số quốc gia năm 2026 do Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức. (Ảnh: Hà Linh)

Đẩy nhanh triển khai Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số

Bộ Khoa học và Công nghệ đang khẩn trương triển khai các nhiệm vụ đưa Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số vào thực tiễn. Qua đó, bảo đảm sự thống nhất trong xây dựng, vận hành các hệ thống số, tăng cường kết nối, chia sẻ dữ liệu, khắc phục đầu tư phân tán, trùng lặp, góp phần nâng cao hiệu quả chuyển đổi số quốc gia. 

"Hiến kế" sẽ là không gian tương tác, giúp tất cả các ý kiến đóng góp hay, mang tính xây dựng của người dân được chính quyền trân trọng tiếp nhận. (Ảnh: Ng. Hiếu)

Lắng nghe dân, đồng hành cùng doanh nghiệp, mở lối thu hút đầu tư

Hưởng ứng Ngày Chuyển đổi số quốc gia và Ngày Doanh nhân Việt Nam, thành phố Huế đưa vào vận hành ba nền tảng số trên Hue-S, mở thêm kênh tiếp nhận hiến kế, giải quyết kiến nghị doanh nghiệp và công khai thông tin dự án đầu tư, hướng đến chính quyền kiến tạo, phục vụ, minh bạch và hiệu quả.

Thứ trưởng Khoa học và Công nghệ Phạm Đức Long cùng các đại biểu thực hiện nghi thức bấm nút ra mắt nền tảng ứng dụng chuyển đổi số cấp xã. (Ảnh: Bộ Khoa học và Công nghệ)

Khơi thông nguồn lực, thúc đẩy chuyển đổi số

Chuyển đổi số ngày càng trở thành yếu tố then chốt quyết định năng lực cạnh tranh và khả năng thích ứng của doanh nghiệp. Vì vậy, tạo lập môi trường thuận lợi, kết nối nguồn lực và tháo gỡ các điểm nghẽn về thể chế, hạ tầng, dữ liệu là điều kiện quan trọng để chuyển đổi số tạo sức bật mới cho doanh nghiệp.

Các đại biểu tham quan gian hàng trưng bày sản phẩm chuyển đổi số tại sự kiện chào mừng Ngày Chuyển đổi số quốc gia năm 2026 do Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức. (Ảnh: Hà Linh)

Đổi mới cách hỗ trợ địa phương chuyển đổi số

Năm 2027, Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ đổi mới cách hỗ trợ địa phương chuyển đổi số, tập trung giải quyết các bài toán cụ thể của người dân và doanh nghiệp. Những mô hình triển khai thành công sẽ được nhân rộng.

Việt Nam đang đặt mục tiêu nâng cao năng lực tự chủ và làm chủ các công nghệ chiến lược, trong đó có AI. (Ảnh thiết kế có sự hỗ trợ của AI)

Từ xuất khẩu phần mềm đến làm chủ AI: Cần thêm những người dám dấn thân

Từ một quốc gia từng chủ yếu tiếp nhận và ứng dụng công nghệ, Việt Nam đang đặt mục tiêu nâng cao năng lực tự chủ và làm chủ các công nghệ chiến lược. Trong định hướng đó, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhiều lần nhấn mạnh yêu cầu phát triển công nghệ lõi, đề cao tinh thần dám nghĩ, dám làm, dám đột phá.

Báo cáo phát triển bền vững 2025-2026 ghi nhận khoảng 81% nhân viên toàn cầu sử dụng AI hằng ngày. (Ảnh: CTV)

Đầu tư vào kỹ năng và AI có trách nhiệm để xây dựng lực lượng lao động bền vững

Báo cáo phát triển bền vững 2025-2026 của ManpowerGroup (có chi nhánh tại Việt Nam) ghi nhận khoảng 81% nhân viên toàn cầu sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) hằng ngày, mức giảm 24% tổng lượng phát thải khí nhà kính so với năm 2019 cùng những kết quả mới về phát triển kỹ năng, quy trình tuyển dụng ứng dụng AI.

Đồng chí Nguyễn Hồng Diên, Phó Chủ tịch Quốc hội phát biểu trong chuyến thăm Viettel Tanzania. (Ảnh đơn vị cung cấp)

Halotel 5G thúc đẩy số hóa và hợp tác Việt Nam-Tanzania

Làm việc với Viettel Tanzania (thương hiệu Halotel) trong khuôn khổ chương trình tham dự Đại hội đồng Liên minh Nghị viện Thế giới lần thứ 153 (IPU-153) và các hoạt động song phương tại Tanzania, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên đánh giá cao năng lực hạ tầng và bước tiến công nghệ của doanh nghiệp.

Các tập đoàn, doanh nghiệp Việt Nam như Viettel, FPT, CMC, VNPT, MISA đã chủ động đầu tư mạnh vào AI, triển khai trợ lý ảo, nền tảng phân tích dữ liệu, y tế số, tài chính và logistics thông minh.

Sử dụng AI an toàn, hiệu quả

Việt Nam đã và đang trở thành một quốc gia có số lượng người sử dụng AI ngày càng lớn, cả trong cuộc sống và công việc. Thị trường trong nước ghi nhận mức cải thiện năng suất rõ nét nhờ tác động của AI. Lợi ích của AI ngày càng nổi bật và trở nên thông dụng.

Quang cảnh tọa đàm chuyên gia “Định hình chân dung nhân tài thời đại 4.0” diễn ra chiều 8/10, trong khuôn khổ IECEE 2026. (Ảnh: BUV)

Trí tuệ nhân tạo làm thay đổi tiêu chí tuyển dụng đối với sinh viên mới tốt nghiệp

Không chỉ đòi hỏi kiến thức chuyên môn, doanh nghiệp ngày càng chú trọng khả năng ứng dụng công nghệ, giải quyết vấn đề, quản lý thời gian, giao tiếp và thích ứng của sinh viên mới tốt nghiệp. Đáng chú ý, trí tuệ nhân tạo (AI) đang bắt đầu làm thay đổi tiêu chí tuyển dụng ở nhiều vị trí việc làm.

Tiến sĩ Trần Chí Thành phát biểu tại hội thảo. (Ảnh: Bộ Khoa học và Công nghệ)

Bồi dưỡng nhân lực trẻ đáp ứng yêu cầu phát triển năng lượng nguyên tử

Triển khai dự án điện hạt nhân, nghiên cứu công nghệ lò phản ứng module nhỏ và mở rộng ứng dụng kỹ thuật hạt nhân đang đặt ra yêu cầu cấp thiết về nguồn nhân lực. Đội ngũ cán bộ trẻ cần được chuẩn bị về chuyên môn, năng lực nghiên cứu và khả năng làm chủ công nghệ để đảm đương những nhiệm vụ mới của ngành năng lượng nguyên tử.

Quang cảnh hội thảo. (Ảnh: XUÂN TRƯỜNG)

Góp phần triển khai hiệu quả chiến lược dữ liệu của thành phố Hải Phòng

Chiều 8/10, Sở Khoa học và Công nghệ Hải Phòng tổ chức Hội thảo “Dữ liệu cho AI - Từ nền tảng đến ứng dụng”, nhằm làm rõ phương thức thiết lập các gói dữ liệu thí điểm, khai thác dữ liệu thời gian thực cho hạ tầng cảng biển-logistics-công nghiệp và công bố 3 bài toán công nghệ trọng điểm của thành phố.