Tại tọa đàm "Phát triển kinh tế bạc kiến tạo trụ cột an sinh bền vững" do Tạp chí Kinh tế-Tài chính, Bộ Tài chính phối hợp Bảo hiểm xã hội Thành phố Hồ Chí Minh tổ chức mới đây, các chuyên gia cho rằng giai đoạn hiện nay cũng chính là thời điểm cần chuẩn bị nền tảng cho "kinh tế bạc", một lĩnh vực có tiềm năng phát triển nhưng gắn chặt với chất lượng an sinh và khả năng tiếp cận dịch vụ của người dân.
Việt Nam sẽ trở thành quốc gia có dân số già vào năm 2036, khi tỷ trọng người từ 65 tuổi trở lên đạt 14%. Đến năm 2039, số người cao tuổi dự kiến tăng lên khoảng 16,8 triệu người và tiếp tục đạt 25,2 triệu người vào năm 2069. Riêng Thành phố Hồ Chí Minh, cuối năm 2025 có khoảng 1,57 triệu người từ 60 tuổi trở lên, chiếm khoảng 11% dân số.
Theo bà Nguyễn Hải Hồng, Phó Tổng Biên tập Tạp chí Kinh tế-Tài chính, kinh tế bạc cần được nhìn nhận trong mối liên hệ giữa tăng trưởng kinh tế và bảo đảm an sinh xã hội. Đây là điểm cần lưu ý khi xây dựng các chính sách phát triển thị trường dịch vụ dành cho người cao tuổi. Nếu chỉ nhìn vào quy mô nhu cầu tiêu dùng mà chưa tính đến khả năng tiếp cận dịch vụ của từng nhóm người, kinh tế bạc khó phát triển trên nền tảng bền vững.
Quy mô dân số cao tuổi tăng nhanh kéo theo nhu cầu chăm sóc sức khỏe và bảo đảm an sinh ngày càng đa dạng. Người cao tuổi thường mắc nhiều bệnh mạn tính cùng lúc nên cần phối hợp nhiều chuyên khoa, điều trị lâu dài và hỗ trợ phục hồi chức năng.
Tại Bệnh viện Lê Văn Thịnh, bác sĩ chuyên khoa 2 Trần Văn Khanh, Giám đốc Bệnh viện cho biết, người cao tuổi đến khám và điều trị bình quân mắc từ 2,5 đến 3,5 bệnh. Những trường hợp này cần được chăm sóc đồng thời về thể chất, dinh dưỡng, tâm lý và khả năng vận động.
Thực tế đó đặt ra yêu cầu thay đổi cách tổ chức chăm sóc, nếu bệnh viện vẫn là nơi đảm nhiệm phần lớn quá trình theo dõi và điều trị, người bệnh sẽ gặp khó khăn khi phải tái khám thường xuyên, trong khi cơ sở y tế cũng chịu áp lực quá tải. Vì thế, chăm sóc người cao tuổi cần được nối tiếp từ bệnh viện về gia đình và cộng đồng, với sự tham gia của y tế cơ sở, phục hồi chức năng và các dịch vụ chăm sóc dài hạn.
Định hướng này đã được xác lập tại Nghị quyết số 72-NQ/TW ngày 9/9/2025 của Bộ Chính trị về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân. Nghị quyết đặt ra yêu cầu chuyển từ tập trung khám, chữa bệnh sang chủ động phòng bệnh; từ chăm sóc theo từng đợt bệnh sang quản lý sức khỏe toàn diện, liên tục theo vòng đời. Luật Phòng bệnh và các chính sách liên quan cũng tạo cơ sở để mở rộng hoạt động dự phòng, khám sức khỏe định kỳ và huy động nguồn lực xã hội.
Theo số liệu từ Bộ Y tế, đến ngày 21/10/2026, cả nước có khoảng 73,6 triệu người được khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc, đạt khoảng 71% dân số. Tỷ lệ bao phủ bảo hiểm y tế cuối năm 2025 đạt hơn 95% và ước khoảng 96% trong năm 2026.
Đây là nền tảng quan trọng để triển khai quản lý sức khỏe người dân, trong đó có nhóm người cao tuổi. Tuy nhiên, hiệu quả của hoạt động khám sức khỏe còn phụ thuộc vào khả năng phân loại nguy cơ, phát hiện bệnh và kết nối người dân với dịch vụ điều trị, theo dõi sau khám.
Tại Thành phố Hồ Chí Minh, ngành y tế đang triển khai việc tăng cường bác sĩ cho trạm y tế, đồng thời giao các bệnh viện hướng dẫn chuyên môn toàn diện cho mạng lưới y tế cơ sở.
Theo Tiến sĩ, bác sĩ chuyên khoa 2 Huỳnh Minh Chín, Phó Giám đốc Sở Y tế Thành phố, cơ bản mỗi trạm y tế đã có trên bốn bác sĩ, tính cả nhân lực được bổ sung và tăng cường. Các bệnh viện được phân công phụ trách khoảng bốn đến năm trạm y tế. Thành phố cũng triển khai mô hình chăm sóc sức khỏe ban ngày đối với người cao tuổi tại cộng đồng.
Một hướng đi đáng chú ý là ứng dụng dữ liệu khám sức khỏe và hồ sơ sức khỏe điện tử để quản lý người dân sau sàng lọc. Khi nguy cơ bệnh tật được phân tầng, cơ sở y tế có thể xác định nhóm cần theo dõi thường xuyên, nhóm cần điều trị và nhóm cần phục hồi chức năng. Dù vậy, năng lực y tế cơ sở chưa đồng đều, nhân lực chuyên khoa lão còn thiếu, trong khi dịch vụ chăm sóc tại nhà và chăm sóc dài hạn chưa phát triển tương xứng với nhu cầu.
Khu vực tư nhân có thể tham gia phát triển dịch vụ chăm sóc tại nhà, khám từ xa, cơ sở dưỡng lão, phục hồi chức năng và các mô hình chăm sóc tích hợp. Tuy nhiên, đầu tư vào lĩnh vực này đòi hỏi thời gian dài, vốn lớn và đội ngũ nhân lực chuyên môn.
Ông Huỳnh Dư An, cố vấn Chủ tịch Hội đồng quản trị Bệnh viện đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn, cho rằng cần có chính sách hỗ trợ về quỹ đất, thuế và điều kiện triển khai dịch vụ khám từ xa, chăm sóc tại nhà. Theo ông, chăm sóc người cao tuổi tại gia đình cần được chú trọng vì phần lớn người cao tuổi vẫn có nhu cầu sống trong môi trường quen thuộc, còn cơ sở dưỡng lão là lựa chọn phù hợp với một số nhóm có nhu cầu và điều kiện riêng.
Cùng với việc khuyến khích doanh nghiệp đầu tư, Nhà nước cần có cơ chế để dịch vụ phát triển theo nhiều phân khúc. Bác sĩ Trần Văn Khanh đề xuất khảo sát nhu cầu và khả năng chi trả của người cao tuổi, gia đình trước khi định hướng đầu tư các mô hình chăm sóc. Hệ thống cần có cơ sở phù hợp với người có điều kiện kinh tế, đồng thời cũng dành dịch vụ cho người cao tuổi neo đơn, người có hoàn cảnh khó khăn hoặc thiếu người chăm sóc, bởi nếu chỉ phát triển các dịch vụ có giá cao, thị trường sẽ khó đáp ứng mục tiêu an sinh.
Ở góc độ bảo vệ tài chính, bảo hiểm xã hội và bảo hiểm y tế tiếp tục giữ vai trò quan trọng. Ông Nguyễn Duy Hiểu, Phó Giám đốc Bảo hiểm xã hội Thành phố Hồ Chí Minh, cho biết, hệ thống bảo hiểm xã hội sẽ tiếp tục kiến nghị hoàn thiện chính sách để người dân, nhất là người cao tuổi, tiếp cận dịch vụ y tế và chăm sóc sức khỏe thuận lợi hơn, hạn chế nguy cơ tái nghèo do chi phí khám, chữa bệnh. Các chính sách bảo hiểm hưu trí bổ sung theo Nghị định số 85/2026/NĐ-CP cũng cần được đặt trong tổng thể giải pháp chuẩn bị tài chính cho tuổi già.
Già hóa dân số là quá trình không thể đảo ngược nhưng mức độ chủ động thích ứng phụ thuộc vào cách tổ chức hệ thống chăm sóc và huy động nguồn lực. Kinh tế bạc cần được phát triển trên nền tảng dịch vụ có chất lượng, nhân lực đủ năng lực, cơ chế đầu tư rõ ràng và chính sách bảo vệ người sử dụng. Khi người cao tuổi có thể tiếp cận dịch vụ phù hợp, duy trì sức khỏe, khả năng tự chủ và tham gia đời sống xã hội, kinh tế bạc mới thực sự trở thành một hướng phát triển gắn với an sinh bền vững.
