Thành phố Hà Nội, các ngành liên quan và chính quyền địa phương đang nỗ lực biến tiềm năng này thành hiện thực.
Khu phát triển thương mại và văn hóa là mô hình phát triển kinh tế dựa trên văn hóa. Mô hình này được khai thác dựa trên những cụm dân cư có mật độ di sản, các công trình, hoạt động văn hóa dày đặc, có tiềm năng khai thác công nghiệp văn hóa. Mô hình này có chủ thể chính là cộng đồng dân cư, do đó, khu phát triển thương mại và văn hóa phù hợp các làng nghề, phố nghề.
Sau khi Hội đồng nhân dân thành phố ban hành Nghị quyết số 25/2025/NQ-HĐND về khu phát triển thương mại và văn hóa, Ủy ban nhân dân xã Bát Tràng đã khẩn trương xúc tiến hoàn thiện đề án thành lập Khu phát triển thương mại và văn hóa Bảo tàng sinh thái Làng cổ Bát Tràng. Xã Bát Tràng là một trung tâm sản xuất gốm lâu đời. Ngoài làng cổ Bát Tràng có lịch sử hơn 1000 năm còn có làng gốm Giang Cao, Kim Lan. Riêng làng gốm Bát Tràng có ba Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, gồm: Nghề gốm Bát Tràng, Tri thức dân gian về ẩm thực (nấu cỗ), Lễ hội đình làng Bát Tràng. Xã hiện có 47 di tích lịch sử văn hóa, trong đó 10 di tích được xếp hạng quốc gia, 20 di tích cấp thành phố. Tại đây đã hình thành nên chợ gốm, hệ thống thương mại-dịch vụ liên quan nghề gốm khá sầm uất. Bà Hà Thị Vinh - Chủ tịch Hiệp hội Thủ công mỹ nghệ và làng nghề Hà Nội, nghệ nhân Bát Tràng cho biết: “Hai làng Bát Tràng và Giang Cao có khoảng 200 doanh nghiệp, hơn 1.000 hộ sản xuất, kinh doanh gốm sứ tạo việc làm cho hàng chục nghìn lao động. Làng gốm Bát Tràng đón khoảng 300.000 lượt khách du lịch mỗi năm. Tuy nhiên, hạn chế của làng nghề là hạ tầng giao thông, vệ sinh môi trường chưa bảo đảm. Chúng tôi rất mong nhận được sự quan tâm của chính quyền nhằm tháo gỡ những điểm nghẽn để triển khai khu phát triển thương mại và văn hóa”.
Theo đề án, Khu phát triển thương mại và văn hóa Bảo tàng sinh thái Làng cổ Bát Tràng có vùng lõi rộng 50 ha gồm các thôn cổ, nhà cổ, nhà thờ họ, các công trình kiến trúc đặc sắc của làng cổ Bát Tràng; vùng phụ cận 300 ha mở rộng sang các thôn Giang Cao, Kim Lan, kết nối với tuyến sông Bắc Hưng Hải. Định hướng của đề án là gắn bảo tồn di sản văn hóa với thương mại, dịch vụ và du lịch sinh thái, hình thành không gian cộng đồng, tổ chức lễ hội, triển lãm, trải nghiệm nghề gốm, ứng dụng công nghệ AR/VR trong quảng bá, phát triển theo tiêu chí xanh, sạch, đẹp, thân thiện với môi trường.
Các hạng mục trọng điểm sẽ được đầu tư gồm: Xây dựng, nâng cấp các tuyến đường nội bộ, bãi đỗ xe, hệ thống chiếu sáng, cấp thoát nước, biển chỉ dẫn; xây dựng không gian cộng đồng, chỉnh trang đường làng, ngõ xóm, bổ sung các công trình điểm nhấn như “Con đường lửa” trải nghiệm nung gốm, khu triển lãm trưng bày sản phẩm, các tác phẩm mỹ thuật công cộng… Đề án có tổng kinh phí khoảng 456 tỷ đồng. Mô hình sẽ có hội đồng quản lý cộng đồng gồm chín thành viên, trong đó có đại diện Ủy ban nhân dân xã, Mặt trận Tổ quốc, doanh nghiệp và các tổ chức liên quan. Ủy ban nhân dân xã sẽ phối hợp lựa chọn đơn vị có chuyên môn vận hành. Theo đánh giá của Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội Bạch Liên Hương, đề án được xây dựng công phu dựa trên ba nhóm di sản chính: Di sản phi vật thể (lễ hội, nghề gốm cổ, nghề gốm), di sản vật thể (đình, đền, chùa, miếu…) và nhóm công trình kiến trúc với 11 công trình tiêu biểu. Bát Tràng cần phát huy đồng thời cả ba nhóm di sản để xây dựng không gian vừa mang tính văn hóa, vừa có giá trị thương mại.
Sau khi lấy ý kiến các sở, ngành của thành phố, vừa qua, Ủy ban nhân dân xã Bát Tràng đã tổ chức phổ biến và lấy ý kiến nhân dân địa phương về đề án. Người dân bày tỏ sự đồng thuận cao với chủ trương phát triển làng nghề gắn với du lịch sinh thái, đồng thời đóng góp nhiều ý kiến về quy hoạch, hạ tầng giao thông, bảo vệ cảnh quan môi trường.
Khẳng định sự cần thiết của việc xây dựng, triển khai đề án, Phó Chủ tịch Thường trực Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội Lê Hồng Sơn lưu ý chính quyền và các ngành liên quan phải xây dựng kịch bản phát triển rõ ràng, tránh tình trạng thay đổi tùy hứng; chú ý giữ gìn những nét văn hóa như đường nội bộ của Bát Tràng phải là đường văn hóa, giữ được lối lát gạch truyền thống, không bê-tông hóa; bãi đỗ xe cần được quy hoạch lâu dài, bài bản. Vấn đề môi trường phải được giải quyết dứt điểm, cần phát triển giao thông xanh, hạn chế phương tiện cá nhân, đồng thời quy hoạch thêm không gian xanh để nâng cao chất lượng môi trường và trải nghiệm du lịch… Bát Tràng phải đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, tạo nền tảng phát triển lâu dài cho làng nghề.
