Thủ tục giải quyết bồi thường còn phức tạp, kéo dài
Tại Hội thảo góp ý dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước, ngày 20/5, Thứ trưởng Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc cho biết, sau 8 năm triển khai thi hành, Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước đã góp phần rất tích cực trong việc bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, đặc biệt là công dân; góp phần nâng cao trách nhiệm công vụ của đội ngũ cán bộ, công chức trong thực thi nhiệm vụ; đồng thời, góp phần phòng ngừa các hành vi vi phạm pháp luật trong hoạt động công vụ, qua đó nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước.
Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, qua đánh giá từ cơ sở, từ thực tiễn tổ chức thi hành pháp luật, còn nhiều khó khăn, vướng mắc cần tiếp tục nghiên cứu để sửa đổi, bổ sung cho phù hợp với bối cảnh hiện nay.
Thứ trưởng cho hay, liên quan quy định pháp luật và cơ chế thực hiện, phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước ở một số lĩnh vực vẫn còn hạn chế; một số lĩnh vực dễ phát sinh thiệt hại cho tổ chức, cá nhân như tố tụng hành chính, xử lý vi phạm hành chính, bảo vệ người tố cáo, phòng chống tham nhũng… chưa được quy định đầy đủ.
Bên cạnh đó, thủ tục giải quyết bồi thường còn phức tạp, kéo dài; việc xác minh, thương lượng, thu thập chứng cứ để chứng minh thiệt hại còn gặp nhiều khó khăn, dẫn đến thời gian giải quyết kéo dài trên thực tế. Việc xác định trách nhiệm hoàn trả của người thi hành công vụ và tỷ lệ hoàn trả trong trường hợp có lỗi cũng còn nhiều vướng mắc. Trong khi đó, cơ chế giải quyết bồi thường hiện nay chủ yếu vẫn do cơ quan gây thiệt hại thực hiện nên ở một số nơi còn tồn tại tâm lý né tránh trách nhiệm.
Thực tế cho thấy, việc xác định thiệt hại trên thực tế còn gặp nhiều khó khăn, nhất là thiệt hại về tinh thần hoặc thu nhập thực tế bị mất, giảm sút, dẫn đến khó đạt được sự thống nhất giữa các bên trong quá trình giải quyết bồi thường.
Cùng với đó, nhận thức pháp luật của một bộ phận tổ chức, cá nhân về quyền yêu cầu bồi thường vẫn chưa đầy đủ. Nhiều người chưa nắm rõ quy trình, thủ tục hoặc e ngại việc giải quyết kéo dài, phát sinh chi phí nên không thực hiện yêu cầu bồi thường, dù trên thực tế vẫn có thiệt hại xảy ra.
Thông tin về định hướng sửa đổi Luật, Phó Cục trưởng Đăng ký giao dịch bảo đảm và Bồi thường Nhà nước Nguyễn Ngọc Vũ cho biết, việc sửa đổi, bổ sung Luật tập trung vào 3 định hướng lớn. Trong đó, thể chế hóa quy định về quyền được bồi thường của người đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực theo Quy định số 231-QĐ/TW ngày 17/1/2025 của Bộ Chính trị; sửa đổi các quy định phù hợp với chủ trương phân cấp, phân quyền, cải cách thủ tục hành chính, sắp xếp tổ chức bộ máy và thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp; đồng thời tháo gỡ các khó khăn, vướng mắc phát sinh trong thực tiễn thi hành luật.
Trên cơ sở đó, dự thảo Luật gồm 3 điều, trong đó sửa đổi, bổ sung 34 điều, bổ sung mới 1 điều và bãi bỏ 1 điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước năm 2017.
Rút ngắn thủ tục, minh bạch thông tin
Theo Luật sư Hoàng Ngọc Vinh, Hội Luật gia thành phố Hà Nội, cần nghiên cứu mô hình thành lập một cơ quan hoặc Quỹ bồi thường Nhà nước độc lập (có thể trực thuộc Bộ Tư pháp hoặc Chính phủ) để chuyên trách thẩm định và chi trả bồi thường. Cơ quan gây oan sai chỉ tham gia với tư cách bên liên quan. Điều này sẽ bảo đảm tính khách quan, công bằng và đẩy nhanh tiến độ chi trả tiền bồi thường cho người dân.
Cơ bản nhất trí với nhiều nội dung sửa đổi của dự thảo Luật, song đại diện Tòa án nhân dân tối cao đề nghị tiếp tục rà soát để bảo đảm tính thống nhất, khả thi và đồng bộ với hệ thống pháp luật hiện hành. Trong đó, chú trọng rà soát các quy định về thiệt hại tinh thần, hồ sơ yêu cầu bồi thường, thời hạn giải quyết, hiệu lực quyết định giải quyết bồi thường và cơ chế thu hồi kinh phí tạm ứng để tránh phát sinh thủ tục phức tạp, kéo dài thời gian xử lý vụ việc.
Ở góc độ địa phương, Phó Giám đốc Sở Tư pháp Hà Nội Phạm Thị Thanh Hương, đề nghị cần bổ sung yêu cầu minh bạch thông tin, giải thích quyền và không yêu cầu lại dữ liệu mà cơ quan Nhà nước đã có trong nguyên tắc giải quyết bồi thường; làm rõ điều kiện phát sinh trách nhiệm trong trường hợp không áp dụng hoặc áp dụng không kịp thời biện pháp bảo vệ người đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực hoặc người thân.
Đồng thời, cần bổ sung một số loại văn bản làm căn cứ yêu cầu bồi thường, nhất là kết luận thanh tra, kết luận tố cáo xác định rõ hành vi trái pháp luật của người thi hành công vụ; bổ sung nguyên tắc xác định cơ quan chủ trì giải quyết bồi thường khi có nhiều cơ quan cùng liên quan; thiết kế lại thời hạn thụ lý 8 giờ theo hướng tính từ khi nhận đủ hồ sơ hợp lệ hoặc có đủ căn cứ xác định thẩm quyền và quy định rõ hơn việc xử lý hồ sơ điện tử, hồ sơ nộp sai cơ quan.
Về quản lý nhà nước, bà Thanh Hương kiến nghị tăng cường vai trò của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh và Sở Tư pháp trong theo dõi, kiểm tra, cảnh báo rủi ro, hướng dẫn nghiệp vụ, chuẩn hóa dữ liệu và hỗ trợ cấp xã; làm rõ trách nhiệm của cơ quan tài chính trong cấp kinh phí, đặc biệt đối với vụ việc phát sinh tại cấp xã.
