Hai bên đường, những cụm dân cư hiện lên sau mầu xanh thẫm của núi rừng, cho thấy một vùng đất đang chuyển mình, thân thiện và cởi mở hơn trong nhịp sống mới.
Ông Vàng A Sỹ (71 tuổi) cùng vợ con từ tỉnh Sơn La chuyển vào Sài Khao từ năm 1990. Ba thế hệ, 9 nhân khẩu chung sống trong ngôi nhà đã xuống cấp. Được hỗ trợ 80 triệu đồng từ chương trình mục tiêu quốc gia và nguồn huy động theo Chỉ thị 22 của Ban Thường vụ Tỉnh ủy Thanh Hóa, gia đình ông đã xây dựng được ngôi nhà gỗ mới, lợp tôn lạnh.
Ông Sỹ cho hay, từ ngày tuyến đường lên bản Sài Khao được kiên cố hóa, các hộ dân ở đây trồng, thu hoạch, bán sắn nguyên liệu, hoa lợi từ rừng thuận lợi hơn; có thêm nhiều du khách đến khám phá Bia khắc ghi “Tinh thần Tây Tiến”, trải nghiệm du lịch sinh thái, cộng đồng ở khu vực này. Đời sống của người dân và gia đình ông ổn định hơn, tự túc được lương thực, có thêm thu nhập từ chăn nuôi gia súc, trồng, thu hoạch sắn, bán cho nhà máy chế biến.
Bản Sài Khao hiện có 93 hộ với gần 600 nhân khẩu đồng bào H’Mông, chủ yếu di cư từ Sơn La và một số là người địa phương của Thanh Hóa đến sinh sống. Thực hiện chủ trương chăm lo, bồi dưỡng và phát triển đảng viên trong đồng bào dân tộc thiểu số, chi bộ bản được thành lập từ năm 2013, từng bước phát huy vai trò lãnh đạo trong phát triển kinh tế và xây dựng nông thôn mới. Chi ủy chú trọng vận động nhân dân bảo vệ và phát triển rừng, đồng thời phối hợp doanh nghiệp của tỉnh bạn hỗ trợ cây giống, phân bón và hướng dẫn kỹ thuật cho 53 hộ trồng cây hoa hồi, cây giang; tổ chức thâm canh 87 ha sắn làm nguyên liệu cho nhà máy chế biến tinh bột sắn.
Bên cạnh đó, chi bộ định hướng mở rộng diện tích trồng cây trẩu và phát triển chăn nuôi đại gia súc. Các nguồn hỗ trợ từ Đoàn Kinh tế quốc phòng 5 và các chương trình mục tiêu quốc gia được sử dụng để cung cấp giống trâu, bò, chuyển giao kỹ thuật chăn nuôi an toàn dịch bệnh và đào tạo nghề cho lao động nông thôn. Đến nay, bình quân mỗi hộ ở Sài Khao chăn nuôi hơn 2 con trâu, bò và canh tác gần 2 ha nương rẫy, tạo nền tảng ổn định đời sống.
Bí thư chi bộ, Trưởng bản Sài Khao Vàng A Lế cho biết: Thu nhập chủ yếu của các hộ dân ở đây từ trồng trọt, chăn nuôi. Hai năm qua có hơn 30 hộ được hỗ trợ xây dựng, cải tạo, khắc phục khó khăn về nhà ở nên đời sống nhân dân được ổn định. Chi ủy tiếp tục chỉ đạo người dân phát triển cây dược liệu tăng thu nhập cho các hộ gia đình, tổ chức chăn nuôi gia súc xa khu dân cư để bảo vệ môi trường; tạo điều kiện cho con em đến lớp, đến trường, theo đuổi sự nghiệp học tập nhằm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực để lập thân, lập nghiệp, góp sức xây dựng quê hương.
Xã Mường Lý vừa được đầu tư hoàn thiện và đưa vào sử dụng tuyến đường bê-tông kết nối với Vườn quốc gia và xã Xuân Nha (tỉnh Sơn La), mở ra cơ hội thúc đẩy giao lưu văn hóa và phát triển kinh tế địa phương. Cùng với đó, xã quan tâm đầu tư cơ sở vật chất trường học ngày càng khang trang, trang thiết bị dạy và học được bảo đảm; các chính sách hỗ trợ học sinh vùng núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số được thực hiện đầy đủ. Nhờ vậy, tỷ lệ huy động học sinh đến trường đạt 100%. Phong trào khuyến học, khuyến tài, xây dựng xã hội học tập tiếp tục được đẩy mạnh, thu hút sự tham gia của các dòng họ, qua đó khích lệ học sinh và người dân nỗ lực vươn lên trong học tập, rèn luyện.
Riêng tại bản Sài Khao, gần 40 học viên đã hoàn thành chương trình xóa mù chữ do Bộ đội Biên phòng tổ chức. Chính quyền xã cũng phối hợp các cơ sở đào tạo mở 10 lớp dạy nghề, cấp chứng chỉ cho 350 lao động. Việc đào tạo nghề gắn với khai thác tiềm năng, lợi thế địa phương đã tạo thêm sinh kế, việc làm, góp phần nâng mức thu nhập bình quân lên hơn 18 triệu đồng/người/năm.
Hiện Mường Lý thâm canh 142 ha lúa, trồng 920 ha sắn nguyên liệu cung ứng cho nhà máy chế biến tinh bột sắn. Người dân đang dần chuyển chăn thả gia súc tự do sang chăn nuôi có kiểm soát theo mô hình gia trại, trang trại, chủ động phòng chống dịch bệnh. Sau nhiều năm được hưởng lợi kinh phí từ dịch vụ môi trường rừng, hỗ trợ gạo cho người dân trồng mới, khoanh nuôi, bảo vệ rừng, đến nay ý thức trồng và bảo vệ rừng của người dân được nâng cao. Độ che phủ thực vật ở xã vùng cao Mường Lý đạt gần 72%.
5 năm qua, xã Mường Lý tiếp tục được đầu tư xây dựng các công trình phúc lợi công cộng, kiên cố hóa, lắp đặt hệ thống đèn điện chiếu sáng bên đường giao thông nông thôn; có thêm 131 hộ nghèo, cận nghèo được hỗ trợ cải thiện khó khăn về nhà ở. Điện sáng, sóng viễn thông đã về bản; người dân sử dụng nước sinh hoạt hợp vệ sinh, tham gia bảo hiểm y tế đạt tỷ lệ 95%. Các phong trào “Chung sức xây dựng nông thôn mới”, “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa’’ đã phát huy tinh thần tự giác, vai trò chủ thể của người dân trong kiến thiết nông thôn.
Trên địa bàn xã 83% hộ dân đã có nhà ở đạt tiêu chuẩn, 76,4% hộ đạt tiêu chí gia đình văn hóa, 12/15 bản đạt chuẩn văn hóa. Cán bộ các tổ chức đoàn thể cùng nhân dân thường xuyên làm vệ sinh môi trường, phân loại rác thải tại nguồn, thu gom, vận chuyển và xử lý rác thải rắn, chất thải nguy hại theo quy định. Tỷ lệ hộ nghèo giảm 10%/năm và các bản: Kít, Mau, Nàng 2 được công nhận đạt chuẩn nông thôn mới.
Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã Vi Văn Hùng nhấn mạnh: Cụ thể hóa phương châm hành động: “Đoàn kết-Kỷ cương- Trách nhiệm-Đột phá-Phát triển”, Mường Lý tăng cường xây dựng Đảng và hệ thống chính trị từ xã đến cơ sở trong sạch, vững mạnh; phát huy dân chủ, truyền thống đoàn kết, ý chí tự lực, tự cường, khát vọng vươn lên mạnh mẽ của cán bộ, đảng viên và nhân dân; tranh thủ, huy động tối đa các nguồn lực đầu tư kết cấu hạ tầng, phát triển lâm nghiệp bền vững, khai thác, sử dụng có hiệu quả tài nguyên, bảo vệ môi trường sinh thái; bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa tốt đẹp của các dân tộc; không ngừng nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân, phấn đấu thoát nghèo vào năm 2030.
