Những điều chỉnh quan trọng phù hợp xu thế
Trong dự thảo Thông tư mới, bộ tiêu chuẩn mới được rút gọn từ 25 tiêu chuẩn, 111 tiêu chí xuống còn 15 tiêu chuẩn, 60 tiêu chí, chia thành ba nhóm: Chiến lược-Hệ thống-Kết quả. Việc rút gọn này giúp loại bỏ sự trùng lặp, tập trung vào các yêu cầu cốt lõi như: tầm nhìn, sứ mệnh, chiến lược phát triển, quản trị tài chính-nhân lực, đổi mới sáng tạo, nghiên cứu khoa học, gắn kết thị trường lao động và phục vụ cộng đồng.
So với Thông tư 12, dự thảo Thông tư mới điều chỉnh cả về bộ tiêu chuẩn và phương thức đánh giá, thể hiện xu hướng tiếp cận quản trị hiện đại, nhấn mạnh vai trò lãnh đạo, quản trị chiến lược và cải tiến liên tục. Thay cho thang bảy mức như trước đây, dự thảo Thông tư mới áp dụng hai mức đánh giá: đạt và không đạt. Bên cạnh đó, bổ sung cơ chế “đạt có điều kiện” - có nghĩa là cơ sở giáo dục vẫn có thể được công nhận nếu đáp ứng phần lớn tiêu chí và có kế hoạch cải tiến cụ thể trong thời hạn nhất định.
Các tiêu chuẩn, tiêu chí mới nhấn mạnh đến hệ thống bảo đảm chất lượng bên trong (IQA), quản lý thông tin và cải tiến chất lượng liên tục. Cơ sở giáo dục cần vận hành hiệu quả các công cụ quản trị dữ liệu, đo lường kết quả đầu ra, từ đó phục vụ tốt hơn cho giám sát, đánh giá và cải tiến chất lượng.
Một trong những điều chỉnh quan trọng là nếu như trước đây, sau khi cấp giấy chứng nhận kiểm định (hiệu lực 5 năm) thì hầu như ít có hoạt động theo dõi, thì nay dự thảo bổ sung các trường hợp thu hồi giấy chứng nhận kiểm định, đồng thời làm rõ trách nhiệm của cơ sở giáo dục, tổ chức kiểm định và cơ quan quản lý trong việc giám sát sau đánh giá.
Chủ động, tích cực trước những yêu cầu, quy định mới
Có thể thấy dự thảo Thông tư mới về kiểm định chất lượng cơ sở giáo dục đại học thể hiện quyết tâm chuyển từ “kiểm định hình thức” sang “kiểm định thực chất”, từ chú trọng thủ tục sang chú trọng kết quả và cải tiến, hướng tới mục tiêu giảm tải-tinh gọn-hiện đại-hội nhập, đồng thời khuyến khích các trường chủ động cải tiến liên tục, minh bạch hơn và tiệm cận chuẩn mực quốc tế. Đây là bước đi quan trọng trong lộ trình đổi mới quản lý chất lượng giáo dục đại học giai đoạn 2025-2030.
Tuy nhiên, những đổi mới này cũng đặt ra nhiều thách thức, trong đó có năng lực thực thi của các cơ sở giáo dục đại học, cũng như các tổ chức kiểm định có liên quan. Vấn đề đặt ra là liệu các trường có đủ nguồn lực để đáp ứng? Liệu các tổ chức kiểm định có kịp nâng cao năng lực để áp dụng cách đánh giá mới? Và liệu Bộ Giáo dục và Đào tạo có thiết kế được cơ chế hậu kiểm hiệu quả, minh bạch, công bằng?
Trao đổi về dự thảo Thông tư mới, TS Nguyễn Văn Lâm - Phó Hiệu trưởng Trường đại học Công nghệ Giao thông vận tải nhận định: Thông tư mới mang lại nhiều thuận lợi: giảm khối lượng công việc minh chứng, cấu trúc tiêu chuẩn rõ ràng theo ba nhóm (Chiến lược - Hệ thống - Kết quả) giúp nhà trường hiểu mạch logic, dễ tổ chức triển khai hơn và thuận lợi khi tiếp cận với kiểm định quốc tế. Tuy nhiên, cũng có những thách thức không nhỏ: các tiêu chí mang tính khái quát cao, đòi hỏi đội ngũ nhân sự phải hiểu sâu, làm đúng và chứng minh được; đồng thời, một số yêu cầu về đo lường kết quả và chuyển đổi số sẽ làm tăng chi phí đầu tư cho hạ tầng dữ liệu và đào tạo nhân sự.
Để đáp ứng những yêu cầu mới, theo TS Nguyễn Văn Lâm, Trường đại học Công nghệ Giao thông vận tải đã chủ động đánh giá lại hệ thống dữ liệu hiện có. Hệ thống quản lý thông tin nội bộ đang được nhà trường nâng cấp để đáp ứng các yêu cầu chuyển đổi số như: tự động thu thập - phân tích - báo cáo dữ liệu, tích hợp dashboard (bảng điều khiển) theo dõi chất lượng và kết nối liên thông giữa các đơn vị. Bên cạnh đó, Nhà trường đang chuẩn hóa, số hóa minh chứng, nghiên cứu áp dụng công nghệ để tra cứu và xác minh tài liệu, đồng thời bảo đảm an toàn dữ liệu và tập huấn đội ngũ về sử dụng công nghệ trong công tác kiểm định.
Cũng liên quan đến công tác nâng cao chất lượng hoạt động kiểm định, trong một cuộc trao đổi với báo chí, GS, TS Ngô Thị Phương Lan - Hiệu trưởng Trường đại học Khoa học xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh) cho rằng, cần đẩy mạnh hơn nữa việc minh bạch hóa kết quả kiểm định, công khai rõ ràng những điểm mạnh và những mặt còn hạn chế để các đơn vị trong và ngoài trường có thể tham khảo, học hỏi và cải tiến liên tục.
Bên cạnh đó, theo GS, TS Ngô Thị Phương Lan, việc xây dựng đội ngũ chuyên trách về bảo đảm chất lượng và kiểm định, được đào tạo bài bản, am hiểu sâu các bộ tiêu chuẩn trong nước và quốc tế rất quan trọng. Đồng thời, các đơn vị trong trường cần được khuyến khích tích cực tham gia các hoạt động kiểm định quốc tế để từng bước nâng cao năng lực, chuẩn hóa quy trình và tiệm cận với thông lệ giáo dục toàn cầu.
Rõ ràng, sự chủ động và tích cực chuẩn bị trước để đáp ứng những yêu cầu, quy định mới từ phía các cơ sở giáo dục đại học trên cả nước là yếu tố có ý nghĩa tiên quyết, để cơ sở giáo dục đó khẳng định uy tín và chất lượng đào tạo của mình, thực hiện đúng sứ mệnh góp phần xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao cho đất nước.
