Phát biểu ý kiến tại lễ khai mạc Hội nghị các quốc gia thành viên Công ước khung về kiểm soát thuốc lá (FCTC) lần thứ 11, diễn ra từ ngày 17 - 22/11 tại Geneva (Thụy Sĩ), Tổng Giám đốc WHO Tedros Adhanom Ghebreyesus cho biết ngày càng nhiều trẻ em bị thu hút bởi các sản phẩm mới này. Ông nhấn mạnh: “Trường học đang trở thành tuyến đầu của cuộc chiến chống thuốc lá và nicotine”. Theo ông, trường học đang là nơi các công ty tìm cách mời chào thế hệ khách hàng mới và phải được xem là “điểm nóng” cần sự tập trung và theo dõi sát sao hơn nữa.
Báo cáo do WHO công bố tháng trước cho thấy, gần 15 triệu thanh- thiếu niên trên thế giới hiện sử dụng thuốc lá điện tử. Dù thống kê cho thấy tỷ lệ hút thuốc ở người trẻ đã giảm hơn 30% trong 20 năm qua, song mỗi năm hơn 8 triệu người tử vong vì các bệnh liên quan thuốc lá. WHO cho rằng sự suy giảm này thực chất là hệ quả của tình trạng “bình mới rượu cũ”, khi các loại thuốc lá truyền thống dần được thay thế với “vỏ bọc” mới là thuốc lá điện tử. Lợi nhuận đã thúc đẩy ngành công nghiệp thuốc lá chuyển sang phát triển các sản phẩm mới để thu hút người dùng trẻ tuổi.
WHO bác bỏ luận điểm của các hãng thuốc lá rằng thuốc lá điện tử và các sản phẩm mới là lựa chọn an toàn hơn hoặc giúp cai thuốc. Ông Tedros khẳng định chưa có bằng chứng về lợi ích ròng cho sức khỏe cộng đồng, trong khi ngày càng có nhiều bằng chứng về tác hại. Tại 63 quốc gia có dữ liệu, tỷ lệ hút thuốc lá điện tử ở thanh, thiếu niên trung bình cao gấp 9 lần so người trưởng thành.
Những sản phẩm thuốc lá kiểu mới như thuốc lá điện tử vẫn chứa nhiều hóa chất độc hại và nicotine. Các nghiên cứu đã chứng minh nicotine là chất gây nghiện cao và việc sử dụng thuốc lá điện tử hoàn toàn có thể gây ra vấn đề về sức khỏe. Trong khi đó, vì não bộ vẫn đang phát triển nên trẻ em có nguy cơ nghiện nicotine trong các sản phẩm thuốc lá cao hơn người lớn, người bắt đầu sử dụng thuốc lá càng sớm thì khả năng nghiện càng cao.
"Tiếp xúc với nicotine trong thời kỳ thanh - thiếu niên có thể phá vỡ sự phát triển bình thường của não bộ. Do bản chất gây nghiện mạnh của nicotine và tác động lớn đến sự phát triển não bộ nên không có sản phẩm thuốc lá nào an toàn cho trẻ em sử dụng”, ông Andrew Black, quyền Trưởng ban Thư ký FCTC, nhấn mạnh. Ông cho biết, ngành công nghiệp thuốc lá và nicotine có lịch sử lâu dài và đáng lo ngại về việc tiếp thị rầm rộ các sản phẩm có hại.
Vấn đề trở nên đáng quan ngại do tác động tiêu cực đến sức khỏe và tương lai của trẻ em. Song, ngành công nghiệp này tiếp tục săn đón giới trẻ, dụ dỗ người dùng thanh - thiếu niên bằng những chiến dịch tiếp thị hào nhoáng và thông điệp gây hiểu lầm. Những chiến thuật như vậy có thể làm tăng lợi nhuận, nhưng chúng cũng gây ra hậu quả tàn khốc cho sức khỏe con người.
Bởi vậy, theo ông Andrew Black, hoạt động tiếp thị của ngành công nghiệp thuốc lá nhắm vào giới trẻ bằng các sản phẩm hấp dẫn, hay còn gọi là “tiếp thị nicotine”, cần được ngăn chặn từ sớm. Trong bối cảnh ngành công nghiệp này cũng sử dụng môi trường số và các chiêu trò trên mạng xã hội để duy trì chu kỳ người dùng và người tiêu dùng mới liên tục, các trường học lại càng có nguy cơ thành “điểm nóng” nicotine. “Giáo viên, học sinh nên được tiếp cận với kiến thức và khả năng nhận biết chiêu trò quảng cáo, tăng cường phòng vệ khỏi cơn nghiện chất có hại này”, ông cho hay. Đại diện WHO cũng đề xuất một vài biện pháp như cấm sản phẩm thuốc lá có hương vị có thể giảm khả năng người dùng trở thành con nghiện.
Còn theo Tổng Giám đốc WHO Tedros Adhanom Ghebreyesus, mục tiêu của các công ty thuốc lá không phải là giảm tác hại mà là lợi nhuận “khổng lồ” cho cổ đông. Ông kêu gọi các quốc gia quản lý túi nicotine, thuốc lá điện tử và các loại thuốc lá khác với mức độ nghiêm ngặt tương đương sản phẩm thuốc lá truyền thống. Hoan nghênh việc một số nước đã cấm hoàn toàn các sản phẩm này, Tổng Giám đốc WHO khuyến nghị các nước khác cần áp dụng quy định chặt chẽ về hương vị, bao bì, marketing, kiểm soát can thiệp từ ngành công nghiệp thuốc lá và thực thi nghiêm ngặt giới hạn độ tuổi.
