Tỉnh Quảng Trị đã hoàn thành Dự án tu bổ, tôn tạo Di tích quốc gia đặc biệt Thành cổ Quảng Trị và những địa điểm lưu niệm sự kiện 81 ngày đêm năm 1972 để sẵn sàng đón du khách và phục vụ Lễ hội Vì hòa bình năm 2026 do địa phương tổ chức. Dự án tôn tạo lần này được triển khai tại 3 điểm di tích: Thành cổ Quảng Trị, Trường Bồ Đề và nhà thờ Long Hưng.
Bảo tồn, tôn tạo, phát huy giá trị di tích
Ông Trương Hữu Hiếu, Phó Giám đốc Ban Quản lý Dự án đầu tư xây dựng tỉnh Quảng Trị cho biết, mục tiêu dự án nhằm bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị Di tích quốc gia đặc biệt Thành cổ Quảng Trị và những địa điểm lưu niệm sự kiện 81 ngày đêm năm 1972. Qua đó góp phần giáo dục tinh thần yêu nước của các thế hệ người Việt Nam, đồng thời tạo điểm nhấn du lịch hòa bình.
Bác Hoàng Dũng (cựu chiến binh ở tỉnh Ninh Bình), khi trở lại thăm Di tích quốc gia đặc biệt Thành cổ Quảng Trị rất bất ngờ vì những điểm xuống cấp trầm trọng do chiến tranh và thời gian gây ra đã được tôn tạo trở lại. Lần này, Thành cổ được gia cố mặt nền bờ kè phía ngoài hồ; xây mới 4 đoạn tường rào theo kiến trúc giống với hiện vật gốc. Đường trong thành, đường phòng lộ quanh thành được cải tạo. Cổng Hậu, Nhà lao Quảng Trị đã được sửa sang lại...
Đặc biệt, di tích Trường Bồ Đề đã được tu bổ lại. Đây là một trong rất ít công trình còn sót lại vào mùa hè 1972. Ngôi trường này được xây dựng năm 1959 bằng đóng góp của Phật tử và nhân dân với kết cấu bê-tông cốt thép 2 tầng, 6 phòng học. Suốt 12 năm tồn tại của mình, Trường Bồ Đề trở thành cơ sở của cách mạng. Một nhóm chiến sĩ cách mạng được bí mật cài cắm vào trường thực hiện một số nhiệm vụ quan trọng lúc bấy giờ. Trong đó có việc sửa hồ sơ học bạ của học sinh nhằm hạ độ tuổi xuống trẻ hơn, không đủ tuổi đi lính, tránh cho việc học sinh bị chế độ cũ bắt đi lính; đồng thời chọn một số học sinh đưa lên chiến khu Ba Lòng rồi đưa ra miền bắc để tiếp tục đào tạo nhân sự trở lại phục vụ khi đất nước độc lập thống nhất.
Trong cuộc chiến đấu 81 ngày đêm năm 1972, ngôi trường trở thành nơi ẩn nấp an toàn nhất cho bộ đội khi mới vượt từ bờ bắc qua bờ nam sông Thạch Hãn để vào trung tâm Thành cổ. Vì vậy, cùng một số mục tiêu khác, trường đã hứng chịu sự tàn khốc của chiến tranh. Bom đạn của quân đội Mỹ dội xuống Thành cổ Quảng Trị đốt chảy cả sắt thép, nhưng ngôi trường vẫn hiên ngang tồn tại như một chứng tích sống động, hùng hồn của cuộc chiến tranh giành độc lập cho dân tộc Việt Nam. Trước khi tôn tạo, Trường Bồ Đề còn 2 tầng, quanh các bức tường loang lổ vết đạn, trần thủng nhiều lỗ lớn nhỏ.
Ông Trương Hữu Hiếu, Phó Giám đốc Ban Quản lý Dự án đầu tư xây dựng tỉnh Quảng Trị cho biết: Trường Bồ Đề được tu bổ trên nguyên tắc tôn trọng tối đa yếu tố gốc, hạn chế can thiệp thô bạo vào kết cấu cũ. Đối với hạng mục chính là khối nhà trường, dự án tập trung tu bổ, gia cố và gia cường chống xuống cấp. Hệ cột chống bằng thép được bố trí tại các vị trí tường, dầm, sàn có nguy cơ mất an toàn, kết hợp hệ xà đỡ nhằm tăng cường khả năng chịu lực nhưng vẫn bảo đảm không làm thay đổi hình dáng kiến trúc ban đầu. Bề mặt công trình được vệ sinh bằng hóa chất chuyên dụng, phun chất chống rêu mốc, tảo bám... Sau nhiều tháng thi công tôn tạo, Trường Bồ Đề đã sạch đẹp, khang trang trở lại.
Một hạng mục nữa đã được tôn tạo, tu bổ Nhà thờ Long Hưng nằm ở xã Hải Lăng. Nhà thờ được xây dựng bằng bê-tông cốt thép kiên cố. Năm 1972, nhà thờ trở thành trận địa chốt giữ kiên cường của quân giải phóng. Lần này dự án tiến hành tu bổ, gia cố, gia cường chống xuống cấp di tích, mương thoát nước được đào, điện được thắp sáng.
Nâng cao vị thế du lịch hòa bình
Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Quảng Trị Lê Minh Tuấn cho biết: “Di tích quốc gia đặc biệt Thành cổ Quảng Trị và các địa điểm lưu niệm đã trải qua nhiều đợt trùng tu và tôn tạo kể từ ngày đất nước hòa bình. Đến nay, công tác tu bổ đã hoàn thành. Nơi đây là điểm đến quan trọng cho Lễ hội Vì hòa bình lần thứ 2 được tỉnh Quảng Trị tổ chức trong năm 2026”.
Tháng 4/2025, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt nhiệm vụ lập Quy hoạch bảo quản, tu bổ, phục hồi Di tích quốc gia đặc biệt Thành cổ Quảng Trị và những địa điểm lưu niệm sự kiện 81 ngày đêm năm 1972 trên diện tích 454 ha. Đây là một bước ngoặt lớn về thay đổi tư duy quản lý di tích từ việc bảo tồn từng điểm đơn lẻ sang không gian di tích kết nối quy mô lớn. Phạm vi không chỉ nằm trong lòng Thành cổ mà trải rộng ra các khu vực lân cận thuộc huyện Triệu Phong và Hải Lăng (cũ). Trục chủ đạo lấy sông Thạch Hãn làm trục chính để kết nối các điểm di tích vệ tinh.
“Di tích quốc gia đặc biệt Thành cổ Quảng Trị và các địa điểm lưu niệm đã trải qua nhiều đợt trùng tu và tôn tạo kể từ ngày đất nước hòa bình. Đến nay, công tác tu bổ đã hoàn thành. Nơi đây là điểm đến quan trọng cho Lễ hội Vì hòa bình lần thứ 2 được tỉnh Quảng Trị tổ chức trong năm 2026”.
Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Quảng Trị Lê Minh Tuấn
Theo ông Lê Minh Tuấn, Quy hoạch chia thành các phân khúc gồm vùng lõi là khu vực bảo vệ nghiêm ngặt. Chuỗi di tích vệ tinh kết nối chặt chẽ với Trường Bồ Đề, Nhà thờ Long Hưng và các trận địa chốt giữ năm 1972. Mục tiêu nhằm tạo ra một bảo tàng ngoài trời sống động, giúp du khách trải nghiệm lịch sử theo tuyến từ bờ sông Thạch Hãn vào Thành cổ, rồi qua Trường Bồ Đề. Chuỗi liên kết này khách tham quan sẽ hình dung được sự khốc liệt của cuộc chiến tranh trên toàn mặt trận chứ không chỉ tại một điểm.
Không gian tri ân và hành lễ tập trung tại Bến thả hoa hai bờ bắc, nam sông Thạch Hãn được quy hoạch mở rộng để tổ chức các lễ hội lớn như đêm hoa đăng. Các không gian xanh chung quanh di tích sẽ được cải tạo để xây dựng hạ tầng dịch vụ, bãi đỗ xe và khu trưng bày chuyên đề, tránh việc chen lấn vào vùng lõi di tích.
Phó Chủ tịch Thường trực Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Trị Hoàng Nam chia sẻ: “Dự án ý nghĩa này nhằm chuẩn bị nguồn lực du lịch để hướng đến việc nâng cao vị thế của Quảng Trị trên bản đồ du lịch quốc tế với thông điệp về sự hồi sinh và yêu chuộng hòa bình. Mỗi du khách khi đến đây, không chỉ tri ân quá khứ, mà còn cảm nhận sâu sắc hơn giá trị của sự hồi sinh và khát vọng hòa bình bất diệt của dân tộc Việt Nam”.
