Phát biểu ý kiến trong phiên thảo luận tổ về dự án Luật Nuôi con nuôi (sửa đổi) ngày 19/10, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Doãn Anh thể hiện sự tán thành cao việc Chính phủ trình Quốc hội xem xét, thông qua Luật tại Kỳ họp này.
Dự thảo Luật sửa đổi nhiều nội dung lớn như: điều kiện của người được nhận làm con nuôi; điều kiện của người nhận con nuôi; trách nhiệm của các cơ quan Nhà nước về nuôi con nuôi; yêu cầu đối với việc giải quyết nuôi con nuôi; xác minh nguồn gốc của trẻ em bị bỏ rơi được giải quyết cho làm con nuôi…
Về các hành vi bị nghiêm cấm (Điều 5), dự thảo quy định nghiêm cấm việc sử dụng mạng viễn thông, mạng xã hội hoặc các nền tảng điện tử khác để môi giới nhận con nuôi trái pháp luật. Theo Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Doãn Anh, quy định này cần được cân nhắc kỹ lưỡng hơn.
"Việc dự thảo luật chỉ nghiêm cấm việc sử dụng mạng viễn thông, mạng xã hội hoặc các nền tảng điện tử khác để môi giới trái pháp luật; dẫn đến cách hiểu nếu sử dụng các phương thức truyền thông (chẳng hạn trực tiếp gặp gỡ để môi giới việc nuôi con nuôi) thì không bị nghiêm cấm", Phó Chủ tịch Quốc hội phân tích và đề nghị sửa theo hướng mọi hành vi môi giới việc nhận nuôi con nuôi trái pháp luật đều bị nghiêm cấm.
Về bảo đảm quyền biết về nguồn gốc (Điều 7), Phó Chủ tịch Quốc hội tán thành quy định con nuôi có quyền biết về nguồn gốc của mình, không ai được cản trở quyền này. Tuy nhiên, đề nghị bổ sung quy định mang tính nguyên tắc về việc lưu trữ hồ sơ nuôi con nuôi và điều kiện, trình tự tiếp cận thông tin về nguồn gốc để bảo đảm thực hiện yêu cầu bảo quản thông tin về nguồn gốc trẻ em tại Công ước La Hay năm 1993.
Góp ý kiến vào dự thảo Luật, về thẩm quyền quyết định việc nuôi con nuôi, đại biểu Hoàng Ngọc Định (Đoàn Tuyên Quang) cho biết khoản 1 Điều 16 dự thảo quy định Ủy ban nhân dân cấp xã quyết định việc nuôi con nuôi trong nước và việc nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài ở khu vực biên giới, trừ trường hợp quy định tại khoản 2 và khoản 3 Điều này. Trong khi đó, khoản 2 quy định Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyết định việc nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài, nhưng không loại trừ trường hợp ở khu vực biên giới.
Theo đại biểu, hai khoản này chưa thống nhất về phạm vi thẩm quyền. Việc nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài ở khu vực biên giới vẫn là một trường hợp nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài, nên thuộc phạm vi bao quát của khoản 2. Nếu hiểu theo khoản 2 thì phần việc khoản 1 giao cho cấp xã không còn phạm vi áp dụng độc lập.
Ngược lại, nếu hiểu khoản 1 là ngoại lệ cho khoản 2 thì dự thảo lại chưa quy định rõ điều kiện áp dụng ngoại lệ, địa bàn nào được xác định là khu vực biên giới, chủ thể nào phải cư trú tại đó (trẻ được nhận nuôi hay người nhận nuôi?) và trách nhiệm của cấp tỉnh trong quá trình giải quyết.
"Như vậy, dự thảo đặt ra hai cách hiểu khác nhau về cùng một việc, nhưng không xác định rõ cơ quan có thẩm quyền quyết định cuối cùng. Đây không chỉ là vấn đề kỹ thuật câu chữ, mà có thể dẫn đến lúng túng trong tổ chức thực hiện, nhất là trong việc tiếp nhận, xác minh hồ sơ, tổ chức giao nhận, cập nhật dữ liệu và xác định trách nhiệm khi xảy ra sai sót", đại biểu Định nêu rõ.
Mặt khác, việc nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài đòi hỏi sự kiểm tra chặt chẽ về điều kiện của người nhận con nuôi, hồ sơ do cơ quan nước ngoài cấp, nguồn gốc của trẻ em, sự phù hợp của việc cho trẻ em làm con nuôi và cơ chế phối hợp liên ngành. Trong điều kiện tổ chức chính quyền địa phương hai cấp, đại biểu Định cho rằng cấp xã phù hợp hơn với nhiệm vụ hỗ trợ, xác minh và theo dõi tại địa bàn; còn thẩm quyền quyết định cần được giao thống nhất cho cấp tỉnh để bảo đảm năng lực chuyên môn, tính thống nhất trong áp dụng pháp luật và trách nhiệm giải quyết.
Từ cơ sở đó, đại biểu đoàn Tuyên Quang đề nghị sửa khoản 1 và khoản 2 Điều 16 theo hướng: Ủy ban nhân dân cấp xã quyết định việc nuôi con nuôi trong nước; Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyết định việc nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài. Đối với địa bàn biên giới, Luật hoặc văn bản quy định chi tiết cần xác định cơ chế tiếp nhận hồ sơ, xác minh, phối hợp và hỗ trợ thực hiện tại cấp xã, nhưng không thiết kế thêm một thẩm quyền quyết định riêng, chồng lấn với cấp tỉnh.
Liên quan đến lệ phí và khoản đóng góp, khoản 3 Điều 12 quy định người nước ngoài, người Việt Nam định cư ở nước ngoài nhận trẻ em Việt Nam đang sống tại cơ sở trợ giúp xã hội làm con nuôi phải nộp một khoản tiền để bù đắp một phần chi phí nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục trẻ em và thù lao hợp lý cho nhân viên của cơ sở trợ giúp xã hội.
Đại biểu Định bày tỏ đồng tình và cho rằng quy định như trên sẽ tạo thêm nguồn lực để chăm sóc, bảo vệ trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt. Song, quy định này cần tiếp tục được làm rõ ngay trong Luật do đây là khoản tiền mang tính bắt buộc đối với một nhóm người nhận con nuôi.
Theo đại biểu, dự thảo cần xác định rõ bản chất pháp lý của khoản tiền: đây là khoản thu nào, được thu trên cơ sở nào, do cơ quan nào quyết định mức thu và được quản lý theo cơ chế tài chính nào. Nếu không làm rõ, cùng một khoản tiền nhưng có thể bị hiểu khác nhau là lệ phí, chi phí, khoản đóng góp tự nguyện hoặc khoản thu của cơ sở trợ giúp xã hội.
Cũng tại khoản 3 dự thảo quy định khoản tiền được dùng để bù đắp chi phí chăm sóc trẻ em và chi trả thù lao hợp lý cho nhân viên của cơ sở trợ giúp xã hội. "Cách thiết kế này cần được kiểm soát chặt chẽ. Bởi lẽ, khoản tiền phát sinh trực tiếp từ việc một trẻ em được giải quyết cho làm con nuôi; nếu không có nguyên tắc công khai, tách bạch và giám sát độc lập thì có thể tạo ra cách hiểu không phù hợp rằng việc giải quyết cho trẻ em làm con nuôi có gắn với lợi ích tài chính của cơ sở hoặc của người trực tiếp tham gia quy trình", đại biểu nêu quan điểm.
Đại biểu đề nghị bổ sung tại Điều 12 các nguyên tắc cơ bản: xác định rõ tính chất của khoản tiền; mục đích và phạm vi chi; chủ thể thu, nộp; nguyên tắc xác định mức thu; yêu cầu công khai, minh bạch, hạch toán riêng, kiểm tra, giám sát; đồng thời quy định không được thu trực tiếp hoặc chi trực tiếp cho cá nhân gắn với từng trường hợp giải quyết nuôi con nuôi.
Theo đó, có thể giao Chính phủ quy định chi tiết về mức thu, phương thức thu, chứng từ, quản lý và sử dụng khoản tiền này. Nhưng các nguyên tắc để bảo đảm khoản tiền chỉ phục vụ lợi ích của trẻ em, không trở thành điều kiện để giải quyết nuôi con nuôi và không tạo nguy cơ thương mại hóa hoạt động nuôi con nuôi cần được quy định trực tiếp trong Luật.
