Dấu mốc mới trong lĩnh vực ghép tạng: Việt Nam lần đầu tiên triển khai ca ghép tạng domino

Ngày 13/3, Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức đã thực hiện loạt trường hợp ghép tạng từ người hiến chết não, trong đó có 1 bệnh nhân mắc bệnh lý hiếm gặp là amyloidosis (thoái hóa bột) đã được ghép đồng thời cả tim và gan, lá gan của bệnh nhân amyloidosis hoàn toàn khỏe mạnh đã được sử dụng để ghép cho bệnh nhân khác bị ung thư gan trên nền gan xơ.

Dấu mốc mới trong lĩnh vực ghép tạng tại Việt Nam

Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Quang Nghĩa, Giám đốc Trung tâm Ghép tạng, Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức, khoảng 10 ngày trước, Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức tiếp nhận một bệnh nhân nam, 53 tuổi, được chẩn đoán mắc amyloidosis di truyền – một rối loạn chuyển hóa hiếm gặp. Bệnh nhân có biểu hiện tổn thương đa cơ quan, trong đó nổi bật là tổn thương thần kinh ngoại biên gây khó khăn trong vận động và tình trạng lắng đọng protein tại cơ tim dẫn đến suy tim nặng.

Kết quả xét nghiệm cho thấy bệnh lý có nguồn gốc từ đột biến gene. Với đặc điểm này, phương án điều trị tối ưu là ghép đồng thời tim và gan. Lý do là tim của bệnh nhân đã bị tổn thương nghiêm trọng do lắng đọng amyloid, trong khi gan lại là cơ quan sản xuất ra loại protein bất thường này. Nếu chỉ ghép tim mà không thay gan, bệnh sẽ tiếp tục tái phát trên tim ghép.

Ngày 11/3, một trường hợp bệnh nhân nữ 42 tuổi chết não do tai nạn giao thông đã được gia đình đồng ý hiến tạng. Nguồn tạng người hiến tương thích với bệnh nhân nam, 53 tuổi này. Quyết định phẫu thuật ghép tim-gan đồng thời được triển khai ngay lập tức.

Lúc này, vấn đề đặt ra là mặc dù gan là nguồn khởi phát của rối loạn chuyển hóa, nhưng về mặt chức năng, gan của bệnh nhân vẫn hoạt động bình thường. Do gan này không bị “hỏng” mà chỉ có bất thường về một chức năng chuyển hóa, nên vẫn có thể sử dụng để ghép cho một bệnh nhân khác, cụ thể là bệnh nhân ung thư gan có chỉ định ghép.

Vì thế, các bác sĩ nghĩ tới việc liệu có phương án nào để giữ được lá gan còn tốt và ghép cho người khác và đưa ra quyết định, gan từ người hiến chết não được ghép cho bệnh nhân mắc amyloidosis. Sau đó, gan của bệnh nhân này tiếp tục được ghép cho một bệnh nhân khác, chẳng hạn như bệnh nhân ung thư gan. Nhờ cách tiếp cận này, từ một người hiến tạng chết não có thể cứu sống thêm nhiều bệnh nhân.

Theo Giám đốc Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức Dương Đức Hùng, trước khi đưa ra quyết định ghép domino, Hội đồng ghép tạng cũng đã họp bàn nhiều lần và chọn bệnh nhân nhận tạng hiến phù hợp.

Trong ca ghép này, một người hiến chết não đã hiến tim, gan và hai thận. Tim và gan được ghép cho bệnh nhân amyloidosis; gan của bệnh nhân này tiếp tục được ghép cho một bệnh nhân ung thư gan; trong khi hai thận được ghép cho hai bệnh nhân khác.

"Điểm đặc biệt của ca ghép này là kỹ thuật ghép “domino” hay ghép liên hoàn. Nghĩa là có sự liên kết giữa nhiều người bệnh trong cùng một chuỗi ghép: nhận từ người này và tiếp tục trao cho người khác, tạo thành một chuỗi giá trị y học rất ý nghĩa", Giám đốc Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức nói.

Vượt thách thức về chuyên môn, các bác sĩ chinh phục ca ghép tạng đặc biệt

Chia sẻ khó khăn trong triển khai ca ghép tạng domino, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Quang Nghĩa, chính sự quyết tâm đã giúp ê-kíp triển khai thành công kỹ thuật này.

"Trên thế giới, số ca ghép đồng thời tim-gan cho bệnh lý này còn rất hạn chế, với khoảng hơn 100 ca tại Mỹ, khoảng 50 ca tại châu Âu và hầu như chưa ghi nhận tại châu Á", Phó Giáo sư Nghĩa nói.

Trong ghép tạng thông thường, chúng ta chỉ thay gan khi gan đã hỏng hoàn toàn, không còn khả năng phục hồi. Tuy nhiên, trong trường hợp này, gan không phải là “gan hỏng” mà chỉ là “gan có khiếm khuyết” ở một chức năng chuyển hóa cụ thể. Quá trình tích lũy và gây bệnh thường kéo dài từ 20 đến 30 năm.

Vì vậy, khi lựa chọn người nhận gan, các bác sĩ sẽ cân nhắc kỹ, thường ưu tiên những bệnh nhân lớn tuổi hoặc có bệnh lý nghiêm trọng như ung thư gan. Trong bối cảnh đó, nguy cơ xuất hiện bệnh trong tương lai là rất thấp và hoàn toàn có thể chấp nhận được về mặt y học cũng như đạo đức.

Ngoài ra, kỹ thuật ghép domino cũng đặt ra nhiều thách thức về mặt chuyên môn. Khác với ghép thông thường, khi lấy gan ra không chỉ để bỏ đi mà còn phải bảo đảm có thể sử dụng lại cho người khác, nên thao tác phẫu thuật phức tạp hơn rất nhiều. Đặc biệt, việc thực hiện đồng thời ghép tim và ghép gan càng làm tăng độ khó, đòi hỏi trình độ cao và sự phối hợp chặt chẽ của nhiều ê-kíp.

Chính vì vậy, trên thế giới chỉ có một số trung tâm lớn, có nhiều kinh nghiệm mới có thể thực hiện được kỹ thuật này. Việc Việt Nam triển khai thành công cho thấy năng lực chuyên môn đã đạt đến trình độ cao, được cộng đồng quốc tế ghi nhận.

Một điểm đáng chú ý khác là thời gian phẫu thuật được rút ngắn đáng kể so với trung bình thế giới, góp phần giúp bệnh nhân hồi phục nhanh hơn và giảm chi phí điều trị.

Cả 2 bệnh nhân ghép tim và bệnh nhân ghép gan đều rút nội khí quản sau 12 giờ, các chức năng tạng ghép hồi phục nhanh chóng. Sau 72 giờ, cả 2 bệnh nhân tỉnh táo, ngồi dậy, ăn uống được. Đến nay, sau 5 ngày, bệnh nhân có thể vận động, ăn uống bình thường. Dự kiến, nếu diễn biến thuận lợi, các bệnh nhân trong ca ghép này có thể xuất viện trong khoảng một tuần tới.

Tiến sĩ Hà Anh Đức, Cục trưởng Cục Quản lý Khám, chữa bệnh, Bộ Y tế đánh giá cao việc triển khai thành công ca ghép tạng domino của Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức. Hiện nay, nhiều quốc gia trong khu vực như Thái Lan hay Singapore cũng chưa triển khai thành công kỹ thuật này. Việc Việt Nam thực hiện được đã góp phần khẳng định vị thế trên bản đồ ghép tạng quốc tế, không chỉ trong lĩnh vực ghép tạng mà còn nâng cao uy tín chung của ngành y tế.

Quan trọng hơn, ca ghép này thể hiện rõ quan điểm sử dụng tối ưu nguồn tạng hiến – một nguồn lực vô cùng quý giá nhưng luôn khan hiếm. Việc tận dụng hiệu quả mỗi tạng hiến không chỉ cứu sống thêm nhiều bệnh nhân mà còn thể hiện trách nhiệm và sự trân trọng đối với món quà vô giá mà người hiến và gia đình đã trao tặng.

Đây có thể xem là một dấu mốc quan trọng của ngành ghép tạng Việt Nam, khẳng định năng lực triển khai các kỹ thuật phức tạp, tiệm cận với trình độ của các trung tâm ghép tạng lớn trên thế giới.

Thành tựu này cũng có ý nghĩa quan trọng trong định hướng phát triển y tế chất lượng cao, trong đó có y tế kết hợp du lịch (du lịch y tế). Những kỹ thuật chuyên sâu như vậy sẽ góp phần nâng cao hình ảnh và năng lực cạnh tranh của y tế Việt Nam trên trường quốc tế.

Theo Tiến sĩ Dương Đức Hùng, đến nay, Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức đã ghi danh trên bản đồ ghép tạng của Việt Nam và thế giới bằng những kỹ thuật phức tạp trong ghép tạng nói chung và ghép gan nói riêng, đó là những kỹ thuật ghép gan toàn bộ có thay đoạn tĩnh mạch chủ, chia gan để ghép, ghép đồng thời gan tim, gan thận và bây giờ là ghép gan domino.

Trong thời gian tới, Bệnh viện Việt Đức sẽ tiếp tục chuyển giao kỹ thuật và phối hợp với nhiều bệnh viện khác, không phân biệt công lập hay tư nhân, nhằm nâng cao chất lượng điều trị chung. Hiện nay, một số kỹ thuật ghép tạng đã và đang được chuyển giao cho các bệnh viện như Vinmec, Hồng Ngọc, Tâm Anh.

Đồng thời, trong thời gian tới, bệnh viện sẽ tiếp tục triển khai nhiều kỹ thuật ghép tạng mới như ghép tử cung, ghép tụy-thận, ghép ruột, ghép các bộ phận khác… nhằm đáp ứng nhu cầu điều trị ngày càng cao.