Dấu ấn lĩnh vực ghép tạng Việt Nam

Việt Nam khẳng định vị thế dẫn đầu Đông Nam Á về số lượng và kỹ thuật ghép tạng

Tính từ năm 1992 khi tiến hành ca ghép thận đầu tiên, đến nay nước ta đã thực hiện thành công khoảng 10.000 ca ghép tạng. Hiện Việt Nam có tỷ lệ ghép tạng cao nhất Đông Nam Á với hơn 1.000 ca/năm, nhiều kỹ thuật ngang tầm khu vực và thế giới.

Đến nay, Việt Nam đã thực hiện ghép được 6 loại bộ phận cơ thể người, trong đó chủ yếu là ghép thận với 8.904 ca, tiếp theo là ghép gan 754 ca, 126 ca ghép tim và 13 ca ghép phổi, 3 ca ghép chi trên, 2 ca ghép ruột và hàng trăm ca ghép mô (ghép giác mạc, ghép da, tế bào gốc).

Hoạt động ghép tạng được triển khai liên tục, có thời điểm thực hiện nhiều chục ca ghép trong thời gian ngắn, thể hiện năng lực vận hành hệ thống ở cường độ cao.

Ngành y tế Việt Nam đã tự chủ hoàn toàn nhiều kỹ thuật ghép tạng tiên tiến, không phụ thuộc chuyên gia nước ngoài, bao gồm: Ghép thận từ người hiến sống và người hiến chết não; ghép gan từ người hiến sống và chết não; ghép tim, ghép phổi; ghép đa tạng phức hợp, tiêu biểu: Ghép tim-gan, ghép gan-thận, ghép tim-phổi đồng thời (lần đầu tiên thực hiện thành công tại Việt Nam). Ca ghép đa tạng tim-thận thành công đầu tiên tại Việt Nam cho một bệnh nhân bị mắc suy tim-thận giai đoạn cuối ngày 15/2/2023 và đến nay bệnh nhân vẫn sống khỏe mạnh.

Việc thực hiện thành công các ca ghép đa tạng có độ phức tạp rất cao đã đưa Việt Nam vào nhóm ít quốc gia trong khu vực và trên thế giới làm chủ được các kỹ thuật này.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Dương Đức Hùng, Giám đốc Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức cho biết, nếu trước đây, Việt Nam chỉ ở mức tiếp cận các nước đang phát triển, thì nay nhiều kỹ thuật, trong đó có ghép tạng, đã tiệm cận trình độ của các nước phát triển.

Trong đó, các cải tiến về quy trình và kỹ thuật tại Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức đã giúp rút ngắn thời gian ghép gan 12-14 giờ xuống còn 6-7 giờ, hiệu quả điều trị nâng cao.

Nhiều tuần liên tiếp, Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức thực hiện ghép tạng cho nhiều bệnh nhân, cả những ca ghép đồng thời hai tạng như tim-gan, tim-phổi, gan-thận.

Với thành công này, Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức đã đạt Giải Nhất tại lễ trao giải Nhân tài Đất Việt 2025 trong lĩnh vực Y dược, nhờ công trình Triển khai ghép đa tạng từ người hiến chết não.

Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 cũng liên tiếp thực hiện các ca ghép đa tạng trong tháng 11 vừa qua, minh chứng cho thấy sự sẵn sàng, chuyên nghiệp, khả năng triển khai đồng bộ của Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 trong lĩnh vực ghép tạng. Mỗi ca lấy-ghép đa tạng đòi hỏi sự chuẩn bị cẩn trọng, huy động nhiều lực lượng cùng phối hợp trong thời gian rất ngắn.

Nếu như Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 đang giữ kỷ lục về số ca ghép gan từ người cho sống nhiều nhất cả nước, thì Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức giữ một kỷ lục khác: Đơn vị thực hiện được nhiều ca ghép tạng nhất cả nước và là một trong số rất ít trung tâm thực hiện được kỹ thuật ghép tim cho trẻ em- một trong những kỹ thuật khó nhất trong lĩnh vực ghép tạng.

Bệnh viện Phổi Trung ương cũng lập kỳ tích khi triển khai liên tiếp 2 ca ghép phổi thành công trong một ngày. Việc thực hiện đồng thời hai ca ghép phổi yêu cầu sự huy động tổng lực và phối hợp vô cùng chặt chẽ giữa Bệnh viện Phổi Trung ương và các đơn vị trên toàn quốc. Sự phối hợp giữa các chuyên gia đầu ngành về ghép phổi và sự vận dụng sáng tạo trong sử dụng cơ sở vật chất hiện có một cách hiệu quả đã đánh dấu bước trưởng thành vượt bậc trong nhiệm vụ thành lập Trung tâm Ghép phổi vùng tại bệnh viện.

Trong năm qua, ngành y tế đã từng bước tiếp cận và ứng dụng các tiến bộ khoa học-công nghệ trong ghép tạng, như: Công nghệ bảo quản tạng bằng máy tưới máu lạnh liên tục; kỹ thuật giảm tổn thương thiếu máu-tái tưới máu; phác đồ điều trị chống thải ghép hiện đại; theo dõi miễn dịch, chức năng tạng ghép lâu dài. Nhờ đó, tỷ lệ sống sau ghép và chất lượng sống của người bệnh ngày càng được cải thiện, tiệm cận các trung tâm ghép tạng tiên tiến trong khu vực.

Lần đầu tiên thực hiện ghép gan bất đồng nhóm máu cho người lớn

Cuối tháng 11 vừa qua, các bác sĩ của Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 ghi dấu một thành tựu y học mới trên bản đồ ghép tạng quốc gia, đó là thực hiện thành công ca ghép gan bất đồng nhóm máu cho cô gái 20 tuổi, ở Hà Nội.

Bệnh nhân bị viêm đường mật xơ cứng tiên phát từ bé - là bệnh viêm mạn tính gây xơ hóa và hẹp tiến triển hệ thống đường mật trong và ngoài gan, dẫn đến ứ mật, nhiễm trùng đường mật tái phát và cuối cùng xơ gan, suy gan. Ghép gan là phương pháp điều trị duy nhất giúp cải thiện tiên lượng và chất lượng sống cho bệnh nhân này.

Người hiến gan là bố của bệnh nhân. Đây là ca ghép gan bất tương hợp nhóm máu ở người lớn đầu tiên tại bệnh viện này. Ca ghép diễn ra trong 7 giờ đồng hồ với sự tham gia của các chuyên khoa. Người cha được phẫu thuật nội soi lấy mảnh gan ghép phải.

Cho đến nay, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 đã thực hiện 3 ca ghép gan bất đồng nhóm máu, trong đó có 02 trường hợp là trẻ em, và 1 trường hợp là ghép gan bất đồng nhóm máu cho người lớn. Đối với ghép gan bất đồng nhóm máu ở người lớn khó khăn, phức tạp hơn nhiều so với trẻ em.

Ghép tim-phổi đồng thời đầu tiên tại Việt Nam

Tháng 8/2025, Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức thực hiện ca ghép tim-phổi đầu tiên trong lịch sử y tế nước nhà cho một bệnh nhân đa tạng suy kiệt nặng, đánh dấu bước tiến mới trên bản đồ ghép tạng thế giới.

Người bệnh Trần Như Q. (38 tuổi) có tiền sử thông liên nhĩ-tăng áp động mạch phổi nặng đã bít dù thông liên nhĩ tại Bệnh viện Tim Hà Nội năm 2011, không theo dõi thường xuyên, mới dùng thuốc được 1 năm trở lại, bệnh nhân không có tiền sử tai biến mạch máu não. Bệnh nhân vào viện được chẩn đoán mắc hội chứng eisenmenger – suy thất phải không hồi phục, hở ba lá nặng.

Trải qua thời gian 7 giờ đồng hồ, hơn 40 chuyên gia đầu ngành đã cùng thực hiện ca ghép tim-phổi đồng thời cho người bệnh. Các chuyên gia phải sử dụng tuần hoàn ngoài cơ thể thay thế tạm thời tim và phổi trong thời gian 7 giờ; bảo đảm hoạt động tốt nhưng cần tránh truyền nhiều dịch gây phù phổi, dùng ít thuốc mê và đưa vào các phương tiện theo dõi huyết động tiên tiến nhất.

Một thách thức đặt ra là phổi người cho không tương thích nên các bác sĩ phải cắt bớt phổi hai bên cho vừa, nối hai phế quản gốc thay vì nối khí quản theo kinh điển để tưới máu miệng nối tốt hơn, soi phế quản ống mềm trong mổ đánh giá 2 miệng nối phế quản gốc.

Bên cạnh đó, để điều trị suy thận do nhiều nguyên nhân, ê-kíp đã hội chẩn ngừng kháng sinh độc thận và kiểm soát nồng độ thuốc ức chế miễn dịch để thận ít độc và hồi phục sau 2 tuần. Đồng thời, tăng nuôi dưỡng tĩnh mạch và tiêu hóa, làm sạch phổi bằng mở khí quản, soi hút và tập phục hồi chức năng.

Ca ghép này xếp vào nhóm độc nhất vô nhị vì độ khó kỹ thuật, thời gian phẫu thuật và yêu cầu phối hợp liên chuyên khoa cực cao. Sự thành công của ca ghép đồng thời tim-phổi cho bệnh nhân suy đa tạng đã mở ra một dấu mốc quan trọng, khẳng định bước tiến vượt bậc của Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức trong lĩnh vực ghép đa tạng, đồng thời đặt dấu mốc cho y học Việt Nam trên bản đồ thế giới và mở ra nhiều cơ hội cứu sống người bệnh nguy kịch.

Mở rộng mạng lưới vận động hiến tặng mô tạng

Việt Nam đã xây dựng và vận hành chuỗi hiến-ghép tạng khép kín, bao gồm: Chẩn đoán chết não theo đúng quy trình chuyên môn; điều phối hiến-ghép mô, tạng ở quy mô quốc gia; lấy, bảo quản, vận chuyển tạng an toàn, kịp thời; thực hiện ghép đồng thời tại nhiều cơ sở y tế; theo dõi, điều trị lâu dài sau ghép.

Nhờ đó, việc phối hợp liên viện, liên vùng, xuyên bắc-trung-nam được triển khai kịp thời, tối ưu hóa việc sử dụng nguồn tạng hiến, nâng cao tỷ lệ thành công và chất lượng sống sau ghép cho người bệnh

Hiện nay, cả nước có 31 bệnh viện được phép thực hiện ghép mô, tạng, trong đó nhiều trung tâm giữ vai trò nòng cốt, như: Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức; Bệnh viện Trung ương Huế; Bệnh viện Chợ Rẫy; Bệnh viện Trung ương Quân đội 108; Bệnh viện Quân y 175...