Đạo đức kỹ thuật số trong kỷ nguyên AI

Tốc độ phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo (AI) đang đặt ra hàng loạt thách thức liên quan đạo đức kỹ thuật số và việc sử dụng AI, đặc biệt là trong giáo dục. Khi công nghệ ngày càng hiện hữu quanh mọi lĩnh vực của đời sống, các chuyên gia cho rằng giảng dạy đạo đức kỹ thuật số trở thành một yêu cầu tất yếu trong nhà trường.
AI đang hiện diện ngày càng nhiều trong môi trường giáo dục. Ảnh: INDICEDUCAION
AI đang hiện diện ngày càng nhiều trong môi trường giáo dục. Ảnh: INDICEDUCAION

Ứng dụng AI trong giáo dục

Vừa qua, sự kiện một trường trung học ở Anh bổ nhiệm chatbot lấy tên là Abigail Bailey làm “Hiệu trưởng AI” của trường đã gây tranh luận về cách thức và mức độ sử dụng AI trong ngành giáo dục. Theo Telegraph, Trường tư thục Cottensmore ở Anh đã sử dụng công nghệ chatbot tương tự ứng dụng đình đám ChatGPT để hỗ trợ Hiệu trưởng Tom Rogerson trong các công việc đòi hỏi tổng hợp thông tin và xử lý dữ liệu. Như vậy, việc “bổ nhiệm” AI không thay thế các công việc quản lý của Hiệu trưởng Rogerson mà sẽ bổ sung cho nhiệm vụ của ông.

Theo đó, “Hiệu trưởng AI” Bailey là một chatbot sử dụng công nghệ tương tự ChatGPT, song được lập trình đặc thù để tổng hợp và hệ thống hóa những kiến ​​thức chuyên môn về máy học (machine learning) và quản lý giáo dục. Về cơ bản, chatbot này sẽ được sử dụng như trợ lý ảo, “cánh tay phải” của Hiệu trưởng Tom Rogerson, cung cấp hướng dẫn và “tư vấn” bằng cách trả lời những yêu cầu chẳng hạn như soạn thảo nội quy, đề ra các tiêu chuẩn, chính sách chất lượng giáo dục…

Ngoài ra, văn phòng trường Cottesmore cũng chỉ định một chatbot lấy tên là Jamie Trainer làm “Trưởng phòng AI”. Cả “Hiệu trưởng AI” và “Trưởng phòng AI” đều tự tạo ra hình ảnh đại diện là khuôn mặt 3D để thuận tiện khi trao đổi thông tin với những người sử dụng. Ngôi trường này cũng đang nỗ lực đẩy mạnh chiến lược ứng dụng AI bằng việc giảng dạy cho học sinh trong trường sử dụng các trợ lý AI cá nhân, qua đó giúp các em tìm hiểu các phương pháp học tập tiến bộ.

Hiệu trưởng Rogerson cũng giải thích thêm rằng: “Những công nghệ đột phá đang giúp nhà trường hướng tới tương lai giáo dục mới trong khi vẫn bảo tồn các giá trị cốt lõi của giáo dục truyền thống. Việc ứng dụng AI không phải để thay thế giáo viên mà nhằm nâng cao năng lực của họ và bảo đảm học sinh nhận được nền giáo dục tốt nhất có thể. Tất cả các chương trình sử dụng AI đều phải gắn kèm tên của hai chatbot. Chúng tôi đưa điều này vào quy định ứng xử về đạo đức kỹ thuật số của trường Cottesmore”.

Giảng dạy đạo đức kỹ thuật số trong trường học là việc làm cần thiết. Ảnh: GETTY

Giảng dạy đạo đức kỹ thuật số trong trường học là việc làm cần thiết. Ảnh: GETTY

Giảng dạy đạo đức kỹ thuật số

Câu chuyện trên chỉ là một trong số nhiều trường hợp dẫn chứng cho việc ứng dụng AI trong lĩnh vực giáo dục, đào tạo. Đây cũng là một trong những nội dung được thảo luận và nhận nhiều ý kiến tranh luận sôi nổi trong các diễn đàn về ứng dụng AI trong học thuật thời gian qua. Các nhà nghiên cứu đã chia sẻ nhiều quan điểm và nghiên cứu mới về xây dựng thế hệ công dân số của tương lai, trong đó có đề cập yêu cầu giảng dạy đạo đức kỹ thuật số trong nhà trường, đặc biệt là ở giảng đường đại học.

Nhiều học giả đã cảnh báo việc sử dụng và sáng tạo bằng AI không phải lúc nào cũng có tác động tích cực đến giáo dục nếu không đi cùng các quy tắc ứng xử trong khai thác và sử dụng công nghệ nói chung và AI nói riêng. TS ngành Khoa học chính trị Christel Dior Tamegui từ Viện Quốc tế Pháp ngữ, Đại học Jean Moulin Lyon 3 dẫn nghiên cứu cho thấy đang có sự mất cân đối giữa việc sử dụng các ngôn ngữ trên toàn cầu để “huấn luyện” AI.

Hiện nay các lập trình viên ở mỗi quốc gia khi huấn luyện AI thường lấy thông tin, dữ liệu từ các nguồn thông tin đã số hóa gồm văn bản, đoạn ghi âm, hội thoại, phim ghi hình… Thống kê cho thấy, khi so sánh các ngôn ngữ được sử dụng trên các trang web trên khắp thế giới và tỷ lệ người dùng internet thì có tới hơn 63% số trang web được xuất bản bằng tiếng Anh. “Ngôn ngữ của quê hương đại văn hào Shakespeare đang thống trị internet”, TS Dior Tamegui chỉ ra.

Tuy nhiên, chỉ có khoảng 26% người dùng internet nói tiếng Anh, sự chênh lệch này thể hiện một tỷ lệ mất cân đối nhất định giữa ngôn ngữ của nội dung trên không gian số và ngôn ngữ mà người dùng đang nói hằng ngày. Nếu không có những phương thức và bộ quy tắc đạo đức nhằm cân bằng thông tin đầu vào để huấn luyện AI, chẳng hạn như tài liệu văn bản, đoạn hội thoại, ghi âm, ghi hình…, thì việc lạm dụng công nghệ thông tin hiện nay có thể dẫn đến bất bình đẳng về tiếp cận trong nhiều lĩnh vực không riêng gì giáo dục.

Trong nghiên cứu xuất bản năm 2009, nhà khoa học máy tính Rafael Cappurro đã mô tả đạo đức kỹ thuật số là “tác động của công nghệ thông tin và truyền thông với xã hội khi xem xét những yếu tố được xã hội và đạo đức chấp nhận”. Rafael Capurro là một nhà toán học và nhà khoa học máy tính người Chile, nổi tiếng với các công trình về AI, khai thác dữ liệu và truy xuất thông tin. Nghiên cứu của ông tập trung vào phát triển các mô hình phân tích và thuật toán để giải quyết các vấn đề phân tích dữ liệu phức tạp, bao gồm phát triển thuật toán Capurro để đo lường sự giống nhau giữa các tài liệu văn bản.

Bà Angeliki Kordoni, Điều phối viên đào tạo, Khoa Ngoại ngữ tiếng Pháp, Đại học Sorbonne Abu Dhabi (UAE) nhấn mạnh, thay vì cấm sinh viên sử dụng các công cụ AI, các nhà giáo dục cần bảo đảm sinh viên hiểu cách sử dụng AI và sử dụng AI có trách nhiệm thông qua các chương trình đào tạo có tích hợp giảng dạy đạo đức kỹ thuật số. Điều này nhằm khuyến khích tư duy phản biện và sử dụng công nghệ một cách nguyên tắc và hiệu quả, chẳng hạn như yêu cầu về việc bảo vệ tác quyền đối với các sản phẩm do AI tạo ra.

Ngoài ra, một số ý kiến ghi nhận giảng viên có thể yêu cầu học viên của mình xem xét và kiểm chứng chất lượng của các kết quả mà AI tạo ra bằng cách đề xuất những bộ câu hỏi kiểm tra, như “liệu công cụ này có vi phạm quyền bảo mật dữ liệu, sở hữu trí tuệ hay bản quyền không”. Việc lồng ghép đạo đức kỹ thuật số vào chương trình đào tạo góp phần hướng đến sử dụng các công cụ AI một cách có trách nhiệm và minh bạch. Sinh viên cũng cần học phương pháp nhận biết những hạn chế của công cụ này, vì AI chỉ hiệu quả trong một phạm vi về thời gian và không gian nhất định. Bà Kordoni dẫn chứng, công cụ AI có nguy cơ “thiên vị” về ngôn ngữ sử dụng, do ảnh hưởng của dữ liệu đầu vào bị ngôn ngữ chi phối. Xu hướng này phát sinh do mô hình AI chỉ phân phối xác suất trên một chuỗi từ ngữ sử dụng trong nguồn dữ liệu đã thu nạp trước đó tạo thành.

AI có thể mang lại nhiều cơ hội để tăng cường thực hành trong giáo dục, song những tác động và rủi ro về mặt đạo đức cũng phát sinh từ việc sử dụng công nghệ kỹ thuật số. Bởi vậy các cơ sở giáo dục có trách nhiệm đào tạo kỹ năng để học sinh, sinh viên của mình trở thành công dân kỹ thuật số có năng lực và đạo đức trong tương lai.

Có thể bạn quan tâm

Một trang trại điện gió ngoài khơi nước Anh. Ảnh: GETTYIMAGES

Giải pháp điện gió của nước Anh

Tăng trưởng ấn tượng từ điện gió đang giúp nước Anh tránh khỏi những ảnh hưởng nặng nề từ cuộc chiến ở Trung Đông, vốn đã làm gián đoạn nguồn cung năng lượng toàn cầu suốt thời gian qua.

Máy quang khắc tiên tiến từ Tập đoàn ASML của Hà Lan. Ảnh: THE ECONOMIST

Chiến lược tự chủ công nghệ của EU

Trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ toàn cầu ngày càng gay gắt và công nghệ trở thành yếu tố quyết định sức mạnh kinh tế - địa chính trị của các quốc gia, Liên minh châu Âu (EU) đang thúc đẩy mạnh mẽ chiến lược tự chủ công nghệ như một thành tố cốt lõi của khái niệm tự chủ chiến lược.

Tàu vũ trụ được phóng trong sứ mệnh Artemis II. Ảnh: REUTERS

Bước mở đầu cho cuộc đua không gian mới

Sau hơn nửa thế kỷ kể từ chuyến bay cuối cùng của Chương trình Apollo (1972), nhân loại một lần nữa chứng kiến khoảnh khắc lịch sử khi Mỹ đưa con người trở lại vùng lân cận Mặt trăng.

Tòa án Hà Lan cấm Grok tạo hình ảnh nhạy cảm không có sự đồng ý. Ảnh: GETTY

EU siết chặt quản lý công nghệ AI

Nghị viện châu Âu (EP) đang siết chặt quản lý các ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) có khả năng tạo ra hình ảnh nhạy cảm mà không có sự đồng ý của cá nhân. Động thái cho thấy EP đẩy mạnh kiểm soát AI có tính rủi ro cao, trong bối cảnh công nghệ này ngày càng gây nhiều lo ngại về quyền riêng tư và an toàn trực tuyến.

Học sinh tại Ghana sử dụng máy đọc sách điện tử. Ảnh: NEWS GHANA

Chiến dịch “đọc sách kỹ thuật số” ở châu Phi

Trong bối cảnh châu Phi đang đối mặt những thách thức lớn về giáo dục và tiếp cận tri thức, các chiến dịch đọc sách kỹ thuật số nổi lên như một giải pháp sáng tạo, tận dụng công nghệ để vượt qua rào cản địa lý và kinh tế.

Công nghệ tưới tiêu nhỏ giọt trên sa mạc của Israel. Ảnh: AP

Kỹ thuật phục hồi sa mạc của Israel

Israel là một trong những quốc gia thành công nhất thế giới trong việc phục hồi đất khô hạn và khắc phục tình trạng sa mạc hóa, đặc biệt tại sa mạc Negev Desert - nơi chiếm hơn 60% diện tích lãnh thổ.

Lực lượng an ninh Iran tuần tra cạnh một tàu hàng ở Eo biển Hormuz. Ảnh: GETTYIMAGES

Vai trò quan trọng của Eo biển Hormuz

Là “cánh cổng” trên biển duy nhất nối vịnh Ba Tư với đại dương, nơi hơn 20% sản lượng dầu mỏ thế giới đi qua mỗi ngày, Eo biển Hormuz sở hữu vị trí địa lý đặc biệt quan trọng. Đây là nơi trung chuyển năng lượng trung tâm của thế giới, những cũng là điểm nghẽn với nguồn cung nhiên liệu cho thế giới khi xung đột xảy ra.

OPEC hiện là thực thể quyền lực nhất thế giới về dầu mỏ. Ảnh: GETTYIMAGES

Thực thể quyền lực trên thị trường dầu mỏ

Ra đời năm 1960, Tổ chức các nước xuất khẩu dầu mỏ (OPEC), hiện nay gồm các đối tác (OPEC+), là thực thể quyền lực số một trên bản đồ dầu mỏ nói riêng và năng lượng thế giới nói chung. Tuy nhiên, nhiều quốc gia đang ngày càng “quay lưng” với loại nhiên liệu hóa thạch này nhằm hướng tới phát triển kinh tế xanh và bền vững.

Các quốc gia Trung Đông nỗ lực biến nước biển thành nước ngọt. Ảnh: AP

Bài toán nguồn nước ở Trung Đông

Trong nhiều thế kỷ qua, Trung Đông luôn thiếu nước ngọt. Sự ra đời của hệ thống nhà máy khử mặn ở Saudi Arabia, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), Oman… đã phần nào xử lý điều đó. Cùng với dầu mỏ, nước ngọt là “chìa khóa sự sống” ở khu vực này.

Lăng Lenin tại Thủ đô Moscow.

Quần thể kiến trúc độc đáo trên Quảng trường Đỏ

Tồn tại ở Thủ đô Moscow của nước Nga gần một thế kỷ, lăng Lenin là một phần không thể thiếu của quần thể Quảng trường Đỏ, một trong những công trình kiến trúc đẹp và còn là biểu tượng của một thời đại Xô-viết.

Drone thực hiện nhiệm vụ giao thức ăn tại Trung Quốc. Ảnh: AP

Xu hướng phát triển “kinh tế tầm thấp”

Nền kinh tế tầm thấp đang trở thành xu hướng mới trên thế giới. Từ những lợi ích thực tế, mỗi quốc gia đều đưa ra những chính sách riêng biệt để phát triển nền kinh tế này.

Hoàng đế Shah Alam chuyển giao quyền thu thuế cho đại diện Công ty Đông Ấn Anh. Ảnh: BENJAMIN WEST

Đế chế thương mại khổng lồ

Từ một tổ chức buôn bán, Công ty Đông Ấn Anh đã hình thành một đế chế, tập đoàn thương mại lớn nhất lịch sử, có quân đội, lãnh thổ hùng mạnh riêng. Ở đỉnh cao, tổ chức này chiếm 50% thương mại toàn cầu.

Có hàng chục nghìn mảnh vỡ đang trôi nổi trên quỹ đạo Trái đất. Ảnh: GETTYIMAGES

Hiểm họa từ rác vũ trụ

Hàng chục nghìn mảnh rác vũ trụ, chủ yếu là các mảnh vỡ nhân tạo bao gồm vệ tinh ngừng hoạt động, tầng tên lửa và mảnh vụn do va chạm giữa các vệ tinh, đang quay quanh Trái đất. Các mảnh vỡ đe dọa an toàn không gian và nguy cơ gây ra chuỗi va chạm liên tiếp, khiến việc quản lý rác vũ trụ trở thành thách thức cấp bách.

Chương trình nghị sự mới cũng đưa ra các biện pháp bảo vệ người dân tại không gian công cộng. Ảnh: GETTY

Chương trình chống khủng bố của EU

Trước các mối đe dọa khủng bố ngày càng tinh vi trong kỷ nguyên số, Ủy ban châu Âu (EC) đã ra mắt chương trình nghị sự ProtectEU nhằm tăng cường năng lực dự báo, phòng ngừa và ứng phó với chủ nghĩa cực đoan trên toàn châu Âu.

Trụ sở của Google tại Mỹ. Ảnh: AP

Trái phiếu kỳ hạn đặc biệt của Google

Tập đoàn Alphabet - công ty mẹ của Google - đang phát hành trái phiếu có kỳ hạn lên tới 100 năm, bước đi cho thấy quy mô đầu tư khổng lồ mà công ty công nghệ này dành cho hạ tầng trí tuệ nhân tạo (AI). Alphabet dự kiến huy động khoảng 20 tỷ USD, trong đó một phần đáng kể đến từ các trái phiếu đáo hạn vào tháng 2/2126.

Động đất đã gây ra tình trạng sạt lở tại Guerrero. Ảnh: AFP

Vùng đứt gãy Guerrero và rủi ro địa chấn

Bắc Mỹ là một trong những khu vực hoạt động địa chấn mạnh mẽ nhất thế giới, trong đó vùng đứt gãy Guerrero ở Mexico nổi lên như một “khoảng trống địa chấn” đầy lo ngại.

BYD đã thống trị ngành công nghiệp xe điện Trung Quốc kể từ năm 2015. Ảnh: IZVESTIA

Cuộc “cách mạng xanh” tại Trung Quốc

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu toàn cầu, cuộc cách mạng xanh đang định hình lại ngành công nghiệp ô-tô với trọng tâm là xe điện (EV). Trung Quốc, từ một quốc gia nhập khẩu công nghệ, vươn lên trở thành trung tâm của sự chuyển dịch này.

Công nhân Tập đoàn PDVSA khai thác dầu tại Vành đai Orinoco. Ảnh: ELESTIMULO

Mỏ dầu lớn nhất thế giới của Venezuela

Venezuela, quốc gia Nam Mỹ nằm ven bờ biển Caribe, từ lâu được biết đến như một “siêu cường dầu mỏ” nhờ sở hữu trữ lượng dầu thô lớn nhất thế giới. Theo các báo cáo từ Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), Venezuela hiện nắm giữ khoảng 303 tỷ thùng dầu thô đã được chứng minh, chiếm 17% tổng trữ lượng toàn cầu.

Cuộc họp của FED tại Washington D.C tháng 12/2025. Ảnh: BLOOMBERG

Nhiệm vụ kép của FED

Cục Dự trữ Liên bang (FED) là ngân hàng trung ương của Mỹ - tổ chức tài chính được trao quyền kiểm soát đặc biệt đối với việc sản xuất và phân phối tiền tệ, tín dụng quốc gia. FED đóng vai trò quyết định trong việc điều tiết nền kinh tế lớn nhất thế giới, từ đó tạo ra những tác động dây chuyền đến tài chính toàn cầu.

Những hải nữ nổi tiếng đảo Jeju hầu hết đã bước qua tuổi trung niên. Ảnh: CNN

Di sản của biển sâu

Trên đảo Jeju (Hàn Quốc), những “haenyeo” - nữ thợ lặn tự do - đã bám biển suốt hơn một thiên niên kỷ để mưu sinh, bảo vệ nguồn lợi đại dương và duy trì một cấu trúc xã hội đặc biệt, nơi nữ giới là trụ cột.

Tuyết biến các con phố thành những khối tuyết dày đặc ở Nga. Ảnh: RIA NOVOSTI

Mùa đông khắc nghiệt tại nước Nga

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng khó lường, mùa đông 2025-2026 tại Nga chứng kiến những hiện tượng thời tiết cực đoan, từ bão tuyết kỷ lục ở vùng Viễn Đông đến những đợt lạnh giá kéo dài ở Siberia và Thủ đô Moscow.

Sa mạc hóa đe dọa vùng Caatinga ở phía đông Brazil. Ảnh: IAN CHEIBUB

Vùng Caatinga đối mặt tình trạng sa mạc hóa

Thiên nhiên Brazil không chỉ có rừng mưa Amazon, quốc gia này còn sở hữu một vùng đất sinh học đặc biệt mang tên Caatinga. Tuy nhiên, khu vực này đang bị đe dọa nghiêm trọng bởi tình trạng sa mạc hóa.

Đấu trường La Mã ngày nay. Ảnh: GETTYIMAGES

Kỳ quan kỹ thuật của Đế chế La Mã

Được xây gần 2.000 năm trước, đấu trường Colosseum là niềm tự hào, biểu tượng của Đế chế La Mã. Đây là công trình hiếm hoi của giai đoạn đó còn tồn tại và tới nay vẫn đón khách du lịch sau nhiều biến động lịch sử.

Greenland nằm ở vị trí quan trọng ở Bắc Cực. Ảnh: REUTERS

Cạnh tranh chiến lược tại Greenland

Greenland, hòn đảo lớn nhất thế giới nằm giữa Đại Tây Dương và Bắc Băng Dương, từ lâu không chỉ là vùng đất băng giá mà còn là biểu tượng của những cuộc tranh giành địa - chính trị. Với vị trí chiến lược về quân sự và sở hữu nguồn tài nguyên phong phú, Greenland đang trở thành tâm điểm trong cuộc cạnh tranh giữa các cường quốc.

Lưới điện thông minh sử dụng IoT tại Ấn Độ. Ảnh: AP

Ứng dụng IoT trong tiết kiệm điện ở Ấn Độ

Với dân số hơn 1,4 tỷ người và tốc độ đô thị hóa chóng mặt, nhu cầu điện năng của Ấn Độ sẽ dự kiến tăng gấp đôi vào năm 2040, công nghệ Internet vạn vật (IoT) đang nổi lên như một giải pháp đột phá để tối ưu hóa tiêu thụ năng lượng và thúc đẩy chuyển đổi xanh.

Sông Hằng mang giá trị kinh tế lớn với người dân địa phương. Ảnh: TOPWAR

Sông Hằng trong dòng chảy văn hóa Ấn Độ

Ngày 26/2/2025, lễ hội Maha Kumbh Mela - sự kiện tôn giáo lớn nhất thế giới, đã khép lại tại Triveni Sangam (Hợp lưu ba dòng sông)-địa điểm linh thiêng tại Prayagraj (Ấn Độ), nơi sông Hằng (Ganga) hội tụ với sông Yamuna và Saraswati huyền thoại, với hơn 400 triệu người hành hương tham gia để gột rửa tội lỗi, tìm kiếm sự cứu rỗi.