Đạo đức kỹ thuật số trong kỷ nguyên AI

Tốc độ phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo (AI) đang đặt ra hàng loạt thách thức liên quan đạo đức kỹ thuật số và việc sử dụng AI, đặc biệt là trong giáo dục. Khi công nghệ ngày càng hiện hữu quanh mọi lĩnh vực của đời sống, các chuyên gia cho rằng giảng dạy đạo đức kỹ thuật số trở thành một yêu cầu tất yếu trong nhà trường.
AI đang hiện diện ngày càng nhiều trong môi trường giáo dục. Ảnh: INDICEDUCAION
AI đang hiện diện ngày càng nhiều trong môi trường giáo dục. Ảnh: INDICEDUCAION

Ứng dụng AI trong giáo dục

Vừa qua, sự kiện một trường trung học ở Anh bổ nhiệm chatbot lấy tên là Abigail Bailey làm “Hiệu trưởng AI” của trường đã gây tranh luận về cách thức và mức độ sử dụng AI trong ngành giáo dục. Theo Telegraph, Trường tư thục Cottensmore ở Anh đã sử dụng công nghệ chatbot tương tự ứng dụng đình đám ChatGPT để hỗ trợ Hiệu trưởng Tom Rogerson trong các công việc đòi hỏi tổng hợp thông tin và xử lý dữ liệu. Như vậy, việc “bổ nhiệm” AI không thay thế các công việc quản lý của Hiệu trưởng Rogerson mà sẽ bổ sung cho nhiệm vụ của ông.

Theo đó, “Hiệu trưởng AI” Bailey là một chatbot sử dụng công nghệ tương tự ChatGPT, song được lập trình đặc thù để tổng hợp và hệ thống hóa những kiến ​​thức chuyên môn về máy học (machine learning) và quản lý giáo dục. Về cơ bản, chatbot này sẽ được sử dụng như trợ lý ảo, “cánh tay phải” của Hiệu trưởng Tom Rogerson, cung cấp hướng dẫn và “tư vấn” bằng cách trả lời những yêu cầu chẳng hạn như soạn thảo nội quy, đề ra các tiêu chuẩn, chính sách chất lượng giáo dục…

Ngoài ra, văn phòng trường Cottesmore cũng chỉ định một chatbot lấy tên là Jamie Trainer làm “Trưởng phòng AI”. Cả “Hiệu trưởng AI” và “Trưởng phòng AI” đều tự tạo ra hình ảnh đại diện là khuôn mặt 3D để thuận tiện khi trao đổi thông tin với những người sử dụng. Ngôi trường này cũng đang nỗ lực đẩy mạnh chiến lược ứng dụng AI bằng việc giảng dạy cho học sinh trong trường sử dụng các trợ lý AI cá nhân, qua đó giúp các em tìm hiểu các phương pháp học tập tiến bộ.

Hiệu trưởng Rogerson cũng giải thích thêm rằng: “Những công nghệ đột phá đang giúp nhà trường hướng tới tương lai giáo dục mới trong khi vẫn bảo tồn các giá trị cốt lõi của giáo dục truyền thống. Việc ứng dụng AI không phải để thay thế giáo viên mà nhằm nâng cao năng lực của họ và bảo đảm học sinh nhận được nền giáo dục tốt nhất có thể. Tất cả các chương trình sử dụng AI đều phải gắn kèm tên của hai chatbot. Chúng tôi đưa điều này vào quy định ứng xử về đạo đức kỹ thuật số của trường Cottesmore”.

Giảng dạy đạo đức kỹ thuật số trong trường học là việc làm cần thiết. Ảnh: GETTY

Giảng dạy đạo đức kỹ thuật số trong trường học là việc làm cần thiết. Ảnh: GETTY

Giảng dạy đạo đức kỹ thuật số

Câu chuyện trên chỉ là một trong số nhiều trường hợp dẫn chứng cho việc ứng dụng AI trong lĩnh vực giáo dục, đào tạo. Đây cũng là một trong những nội dung được thảo luận và nhận nhiều ý kiến tranh luận sôi nổi trong các diễn đàn về ứng dụng AI trong học thuật thời gian qua. Các nhà nghiên cứu đã chia sẻ nhiều quan điểm và nghiên cứu mới về xây dựng thế hệ công dân số của tương lai, trong đó có đề cập yêu cầu giảng dạy đạo đức kỹ thuật số trong nhà trường, đặc biệt là ở giảng đường đại học.

Nhiều học giả đã cảnh báo việc sử dụng và sáng tạo bằng AI không phải lúc nào cũng có tác động tích cực đến giáo dục nếu không đi cùng các quy tắc ứng xử trong khai thác và sử dụng công nghệ nói chung và AI nói riêng. TS ngành Khoa học chính trị Christel Dior Tamegui từ Viện Quốc tế Pháp ngữ, Đại học Jean Moulin Lyon 3 dẫn nghiên cứu cho thấy đang có sự mất cân đối giữa việc sử dụng các ngôn ngữ trên toàn cầu để “huấn luyện” AI.

Hiện nay các lập trình viên ở mỗi quốc gia khi huấn luyện AI thường lấy thông tin, dữ liệu từ các nguồn thông tin đã số hóa gồm văn bản, đoạn ghi âm, hội thoại, phim ghi hình… Thống kê cho thấy, khi so sánh các ngôn ngữ được sử dụng trên các trang web trên khắp thế giới và tỷ lệ người dùng internet thì có tới hơn 63% số trang web được xuất bản bằng tiếng Anh. “Ngôn ngữ của quê hương đại văn hào Shakespeare đang thống trị internet”, TS Dior Tamegui chỉ ra.

Tuy nhiên, chỉ có khoảng 26% người dùng internet nói tiếng Anh, sự chênh lệch này thể hiện một tỷ lệ mất cân đối nhất định giữa ngôn ngữ của nội dung trên không gian số và ngôn ngữ mà người dùng đang nói hằng ngày. Nếu không có những phương thức và bộ quy tắc đạo đức nhằm cân bằng thông tin đầu vào để huấn luyện AI, chẳng hạn như tài liệu văn bản, đoạn hội thoại, ghi âm, ghi hình…, thì việc lạm dụng công nghệ thông tin hiện nay có thể dẫn đến bất bình đẳng về tiếp cận trong nhiều lĩnh vực không riêng gì giáo dục.

Trong nghiên cứu xuất bản năm 2009, nhà khoa học máy tính Rafael Cappurro đã mô tả đạo đức kỹ thuật số là “tác động của công nghệ thông tin và truyền thông với xã hội khi xem xét những yếu tố được xã hội và đạo đức chấp nhận”. Rafael Capurro là một nhà toán học và nhà khoa học máy tính người Chile, nổi tiếng với các công trình về AI, khai thác dữ liệu và truy xuất thông tin. Nghiên cứu của ông tập trung vào phát triển các mô hình phân tích và thuật toán để giải quyết các vấn đề phân tích dữ liệu phức tạp, bao gồm phát triển thuật toán Capurro để đo lường sự giống nhau giữa các tài liệu văn bản.

Bà Angeliki Kordoni, Điều phối viên đào tạo, Khoa Ngoại ngữ tiếng Pháp, Đại học Sorbonne Abu Dhabi (UAE) nhấn mạnh, thay vì cấm sinh viên sử dụng các công cụ AI, các nhà giáo dục cần bảo đảm sinh viên hiểu cách sử dụng AI và sử dụng AI có trách nhiệm thông qua các chương trình đào tạo có tích hợp giảng dạy đạo đức kỹ thuật số. Điều này nhằm khuyến khích tư duy phản biện và sử dụng công nghệ một cách nguyên tắc và hiệu quả, chẳng hạn như yêu cầu về việc bảo vệ tác quyền đối với các sản phẩm do AI tạo ra.

Ngoài ra, một số ý kiến ghi nhận giảng viên có thể yêu cầu học viên của mình xem xét và kiểm chứng chất lượng của các kết quả mà AI tạo ra bằng cách đề xuất những bộ câu hỏi kiểm tra, như “liệu công cụ này có vi phạm quyền bảo mật dữ liệu, sở hữu trí tuệ hay bản quyền không”. Việc lồng ghép đạo đức kỹ thuật số vào chương trình đào tạo góp phần hướng đến sử dụng các công cụ AI một cách có trách nhiệm và minh bạch. Sinh viên cũng cần học phương pháp nhận biết những hạn chế của công cụ này, vì AI chỉ hiệu quả trong một phạm vi về thời gian và không gian nhất định. Bà Kordoni dẫn chứng, công cụ AI có nguy cơ “thiên vị” về ngôn ngữ sử dụng, do ảnh hưởng của dữ liệu đầu vào bị ngôn ngữ chi phối. Xu hướng này phát sinh do mô hình AI chỉ phân phối xác suất trên một chuỗi từ ngữ sử dụng trong nguồn dữ liệu đã thu nạp trước đó tạo thành.

AI có thể mang lại nhiều cơ hội để tăng cường thực hành trong giáo dục, song những tác động và rủi ro về mặt đạo đức cũng phát sinh từ việc sử dụng công nghệ kỹ thuật số. Bởi vậy các cơ sở giáo dục có trách nhiệm đào tạo kỹ năng để học sinh, sinh viên của mình trở thành công dân kỹ thuật số có năng lực và đạo đức trong tương lai.

Có thể bạn quan tâm

Có hàng chục nghìn mảnh vỡ đang trôi nổi trên quỹ đạo Trái đất. Ảnh: GETTYIMAGES

Hiểm họa từ rác vũ trụ

Hàng chục nghìn mảnh rác vũ trụ, chủ yếu là các mảnh vỡ nhân tạo bao gồm vệ tinh ngừng hoạt động, tầng tên lửa và mảnh vụn do va chạm giữa các vệ tinh, đang quay quanh Trái đất. Các mảnh vỡ đe dọa an toàn không gian và nguy cơ gây ra chuỗi va chạm liên tiếp, khiến việc quản lý rác vũ trụ trở thành thách thức cấp bách.

Chương trình nghị sự mới cũng đưa ra các biện pháp bảo vệ người dân tại không gian công cộng. Ảnh: GETTY

Chương trình chống khủng bố của EU

Trước các mối đe dọa khủng bố ngày càng tinh vi trong kỷ nguyên số, Ủy ban châu Âu (EC) đã ra mắt chương trình nghị sự ProtectEU nhằm tăng cường năng lực dự báo, phòng ngừa và ứng phó với chủ nghĩa cực đoan trên toàn châu Âu.

Trụ sở của Google tại Mỹ. Ảnh: AP

Trái phiếu kỳ hạn đặc biệt của Google

Tập đoàn Alphabet - công ty mẹ của Google - đang phát hành trái phiếu có kỳ hạn lên tới 100 năm, bước đi cho thấy quy mô đầu tư khổng lồ mà công ty công nghệ này dành cho hạ tầng trí tuệ nhân tạo (AI). Alphabet dự kiến huy động khoảng 20 tỷ USD, trong đó một phần đáng kể đến từ các trái phiếu đáo hạn vào tháng 2/2126.

Động đất đã gây ra tình trạng sạt lở tại Guerrero. Ảnh: AFP

Vùng đứt gãy Guerrero và rủi ro địa chấn

Bắc Mỹ là một trong những khu vực hoạt động địa chấn mạnh mẽ nhất thế giới, trong đó vùng đứt gãy Guerrero ở Mexico nổi lên như một “khoảng trống địa chấn” đầy lo ngại.

BYD đã thống trị ngành công nghiệp xe điện Trung Quốc kể từ năm 2015. Ảnh: IZVESTIA

Cuộc “cách mạng xanh” tại Trung Quốc

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu toàn cầu, cuộc cách mạng xanh đang định hình lại ngành công nghiệp ô-tô với trọng tâm là xe điện (EV). Trung Quốc, từ một quốc gia nhập khẩu công nghệ, vươn lên trở thành trung tâm của sự chuyển dịch này.

Công nhân Tập đoàn PDVSA khai thác dầu tại Vành đai Orinoco. Ảnh: ELESTIMULO

Mỏ dầu lớn nhất thế giới của Venezuela

Venezuela, quốc gia Nam Mỹ nằm ven bờ biển Caribe, từ lâu được biết đến như một “siêu cường dầu mỏ” nhờ sở hữu trữ lượng dầu thô lớn nhất thế giới. Theo các báo cáo từ Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), Venezuela hiện nắm giữ khoảng 303 tỷ thùng dầu thô đã được chứng minh, chiếm 17% tổng trữ lượng toàn cầu.

Cuộc họp của FED tại Washington D.C tháng 12/2025. Ảnh: BLOOMBERG

Nhiệm vụ kép của FED

Cục Dự trữ Liên bang (FED) là ngân hàng trung ương của Mỹ - tổ chức tài chính được trao quyền kiểm soát đặc biệt đối với việc sản xuất và phân phối tiền tệ, tín dụng quốc gia. FED đóng vai trò quyết định trong việc điều tiết nền kinh tế lớn nhất thế giới, từ đó tạo ra những tác động dây chuyền đến tài chính toàn cầu.

Những hải nữ nổi tiếng đảo Jeju hầu hết đã bước qua tuổi trung niên. Ảnh: CNN

Di sản của biển sâu

Trên đảo Jeju (Hàn Quốc), những “haenyeo” - nữ thợ lặn tự do - đã bám biển suốt hơn một thiên niên kỷ để mưu sinh, bảo vệ nguồn lợi đại dương và duy trì một cấu trúc xã hội đặc biệt, nơi nữ giới là trụ cột.

Tuyết biến các con phố thành những khối tuyết dày đặc ở Nga. Ảnh: RIA NOVOSTI

Mùa đông khắc nghiệt tại nước Nga

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng khó lường, mùa đông 2025-2026 tại Nga chứng kiến những hiện tượng thời tiết cực đoan, từ bão tuyết kỷ lục ở vùng Viễn Đông đến những đợt lạnh giá kéo dài ở Siberia và Thủ đô Moscow.

Sa mạc hóa đe dọa vùng Caatinga ở phía đông Brazil. Ảnh: IAN CHEIBUB

Vùng Caatinga đối mặt tình trạng sa mạc hóa

Thiên nhiên Brazil không chỉ có rừng mưa Amazon, quốc gia này còn sở hữu một vùng đất sinh học đặc biệt mang tên Caatinga. Tuy nhiên, khu vực này đang bị đe dọa nghiêm trọng bởi tình trạng sa mạc hóa.

Đấu trường La Mã ngày nay. Ảnh: GETTYIMAGES

Kỳ quan kỹ thuật của Đế chế La Mã

Được xây gần 2.000 năm trước, đấu trường Colosseum là niềm tự hào, biểu tượng của Đế chế La Mã. Đây là công trình hiếm hoi của giai đoạn đó còn tồn tại và tới nay vẫn đón khách du lịch sau nhiều biến động lịch sử.

Greenland nằm ở vị trí quan trọng ở Bắc Cực. Ảnh: REUTERS

Cạnh tranh chiến lược tại Greenland

Greenland, hòn đảo lớn nhất thế giới nằm giữa Đại Tây Dương và Bắc Băng Dương, từ lâu không chỉ là vùng đất băng giá mà còn là biểu tượng của những cuộc tranh giành địa - chính trị. Với vị trí chiến lược về quân sự và sở hữu nguồn tài nguyên phong phú, Greenland đang trở thành tâm điểm trong cuộc cạnh tranh giữa các cường quốc.

Lưới điện thông minh sử dụng IoT tại Ấn Độ. Ảnh: AP

Ứng dụng IoT trong tiết kiệm điện ở Ấn Độ

Với dân số hơn 1,4 tỷ người và tốc độ đô thị hóa chóng mặt, nhu cầu điện năng của Ấn Độ sẽ dự kiến tăng gấp đôi vào năm 2040, công nghệ Internet vạn vật (IoT) đang nổi lên như một giải pháp đột phá để tối ưu hóa tiêu thụ năng lượng và thúc đẩy chuyển đổi xanh.

Sông Hằng mang giá trị kinh tế lớn với người dân địa phương. Ảnh: TOPWAR

Sông Hằng trong dòng chảy văn hóa Ấn Độ

Ngày 26/2/2025, lễ hội Maha Kumbh Mela - sự kiện tôn giáo lớn nhất thế giới, đã khép lại tại Triveni Sangam (Hợp lưu ba dòng sông)-địa điểm linh thiêng tại Prayagraj (Ấn Độ), nơi sông Hằng (Ganga) hội tụ với sông Yamuna và Saraswati huyền thoại, với hơn 400 triệu người hành hương tham gia để gột rửa tội lỗi, tìm kiếm sự cứu rỗi.

Lễ mở ký Công ước của LHQ về chống tội phạm mạng. Ảnh: BNG

Siết gọng kìm chống tội phạm số

Năm 2025, hàng loạt vụ tấn công mạng bùng nổ, biến tội phạm số trở thành thách thức lớn đối với thế giới. Theo báo cáo của tổ chức nghiên cứu Cybersecurity Ventures, thiệt hại do tội phạm mạng gây ra lên tới 9,5 nghìn tỷ USD năm 2024.

Phụ nữ tại Kono hiện kiếm thêm thu nhập bằng canh tác. Ảnh: UNITED NATIONS

Dự án kim cương mới ở Sierra Leone

Từng là cội nguồn đau khổ cho người dân Sierra Leone, những viên kim cương đang mang tới sức sống mới cho mảnh đất từng bị chiến tranh tàn phá này. Giờ đây, người dân Sierra Leone có thể hưởng lợi từ nguồn tài nguyên thiên nhiên quý giá mà họ sở hữu.

Hệ thống tưới nhỏ giọt giúp khôi phục nhiều ha đất bị sa mạc hóa. Ảnh: API.NEWS

Chiến lược chống sa mạc hóa ở Trung Á

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu (BĐKH) ngày càng khắc nghiệt, sa mạc hóa trở thành kẻ thù thầm lặng đe dọa an ninh lương thực và sinh kế của hàng triệu người ở Trung Á.

Một trung tâm y tế ứng dụng vaccine từ mRNA ngừa HIV tại Uganda. Ảnh: AP

Vai trò của vaccine mRNA trong kiểm soát HIV

Tháng 8/2025, tại trung tâm thử nghiệm Mutala Trust ở Harare, liều vaccine HIV thí nghiệm đầu tiên dựa trên công nghệ mRNA được tiêm cho tình nguyện viên địa phương, đánh dấu cột mốc lịch sử trong cuộc chiến chống đại dịch HIV ở châu Phi, lục địa chịu gánh nặng lớn nhất với hơn 25 triệu người sống chung với virus.

Vụ rò rỉ dữ liệu của Hãng hàng không Qantas gây chấn động thế giới. Ảnh: MASHABLE

Bảo mật dữ liệu trong thời đại công nghệ số

Trong kỷ nguyên số hóa toàn cầu, dữ liệu cá nhân trở thành nguồn “dầu mỏ” mới của nền kinh tế, thúc đẩy sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI), thương mại điện tử và các dịch vụ kết nối.

Một loại bom hạt nhân chiến thuật của Mỹ. Ảnh: DEFENSE NEWS

Triển vọng Hiệp ước New START

Triển vọng nối lại hợp tác kiểm soát vũ khí hạt nhân giữa Nga và Mỹ đang gặp nhiều thách thức, dù có tín hiệu tích cực khi Tổng thống Donald Trump đầu tháng 10 vừa qua bày tỏ ủng hộ đề xuất của Tổng thống Nga Vladimir Putin về việc duy trì các giới hạn trong Hiệp ước cắt giảm vũ khí tấn công chiến lược mới còn gọi là New START.

Mô tả giàn giáo tre trong bức tranh "Thanh minh thượng hà đồ". Ảnh: WIKIPEDIA

Giàn giáo tre trong văn hóa Trung Quốc

Hình ảnh giàn giáo tre với các mắt đan cài chặt chẽ khá phổ biến ở các công trình xây dựng Hong Kong (Trung Quốc). Trong tiếng Quảng Đông (Cantonese), giàn giáo tre được gọi là "đáp bằng", hoặc "trúc bằng".

Khuôn viên nhà trường.

Kỳ vọng ươm mầm khoa học tương lai

Một tòa nhà mầu sáng với mái vòm và kết cấu mặt tiền cổ điển, các bãi cỏ trong khuôn viên tòa nhà được cắt tỉa gọn gàng, bóng cây buổi sáng trải dài trên những con đường lát đá…, đó là khuôn viên một ngôi trường trung học chuyên mang tên N.I.Lobachevsky ở thành phố Ust-Labinsk, miền nam nước Nga.

Tranh vẽ mô tả trận Sekigahara. Ảnh: BẢO TÀNG GIFU

Trận chiến Sekigahara

Sekigahara không chỉ là trận đánh quyết định, dẫn tới việc thống nhất Nhật Bản, nó còn chấm dứt 150 năm chiến loạn, mở ra thời kỳ ổn định kéo dài, là nền tảng cho cuộc Minh Trị Duy Tân sau này.

Một tổ hợp nhà máy điện hạt nhân của Nga. Ảnh: GETTY IMAGES

Động lực phát triển năng lượng của Nga

Theo các chuyên gia, nhu cầu về năng lượng toàn cầu vẫn đang ngày càng tăng lên bất chấp những khó khăn về kinh tế và bất ổn chính trị. Theo ước tính, nhu cầu dầu mỏ toàn cầu năm nay sẽ đạt 104,5 triệu thùng mỗi ngày, tăng hơn một triệu thùng so năm ngoái.

Du khách tham quan bên trong đại bảo tàng. Ảnh: GETTY IMAGES

Kỳ quan mới của Ai Cập

Sau hơn hai thập kỷ xây dựng, tiêu tốn khoảng 1 tỷ USD, đại bảo tàng Ai Cập đã chính thức mở cửa đón khách. Đây là một trong những bảo tàng lớn nhất thế giới, niềm tự hào mới của người Ai Cập. Công trình thế kỷ của người Ai Cập nằm ở phía tây và cách Thủ đô Cairo 8 km.

Hoàng gia Anh xuất hiện trong một sự kiện ở London hồi năm 2023. Ảnh: AFP

Quyền lực của Hoàng gia Anh

Dù không nắm thực quyền, Vua và Hoàng gia Anh vẫn sở hữu ảnh hưởng lớn cả về chính trị và tôn giáo, giữ vị trí biểu tượng và vai trò đặc biệt quan trọng trong đời sống xã hội của Vương quốc Anh.