Trong bối cảnh môi trường toàn cầu nhiều biến động và một số nước châu Phi mất ưu đãi thương mại theo Đạo luật Tăng trưởng và Cơ hội châu Phi (AGOA) của Mỹ, châu Phi ưu tiên khai thác thị trường nội địa để tăng sức chống chịu trước các cú sốc kinh tế.
Với 54 quốc gia đã phê chuẩn, AfCFTA là một trong những dấu mốc quan trọng nhất trong tiến trình hội nhập kinh tế châu Phi. Thỏa thuận này hướng tới thúc đẩy thương mại nội khối, củng cố thị trường trong nước và hình thành một thị trường chung quy mô 1,4 tỷ dân.
Ông Mene nhấn mạnh, việc sớm phê chuẩn các nghị định thư còn lại, nhất là Nghị định thư về Đầu tư và Bảo hộ đầu tư, có ý nghĩa then chốt trong củng cố niềm tin của nhà đầu tư và tạo khung pháp lý minh bạch.
Ông Mene cũng nhấn mạnh vai trò không thể thiếu của khu vực tư nhân trong phát triển hạ tầng, công nghiệp và y tế, coi đây là điều kiện then chốt để chuyển các cam kết hội nhập thành lợi ích kinh tế cụ thể.
Thương mại nội khối châu Phi hiện chỉ dao động từ 15 đến 21% tổng kim ngạch thương mại toàn cầu của châu lục. Các quốc gia châu Phi tham gia thương mại mạnh mẽ với các đối tác bên ngoài hơn là với nhau. Mô hình này khiến các nền kinh tế châu Phi dễ bị tổn thương trước các cú sốc từ bên ngoài.
Sự phụ thuộc nặng nề vào hàng hóa sản xuất từ bên ngoài lục địa vẫn là một thách thức, trong khi châu Phi tiếp tục hoạt động chủ yếu như một nước xuất khẩu ròng nguyên liệu thô. Một trong những yếu tố làm chậm việc thực hiện AfCFTA là nhiều quốc gia chưa loại bỏ các rào cản thương mại.
Thêm vào đó, hạ tầng không đầy đủ để hỗ trợ vận chuyển hàng hóa trên khắp lục địa, mạng lưới đường sắt hạn chế và hệ thống cảng chưa được đầu tư đầy đủ là những trở ngại lớn.
Trong khi đó, vẫn còn những sự chênh lệch lớn về sức mạnh kinh tế quốc gia, chất lượng hạ tầng, mức độ ổn định chính trị, tính dự đoán được của khung pháp lý và các mô hình phát triển tổng thể trên khắp lục địa.
Những điều kiện không đồng đều này đặt ra những thách thức đáng kể đối với việc hài hòa thương mại trong khuôn khổ AfCFTA. Các cú sốc gây gián đoạn thương mại, bao gồm đại dịch Covid-19, cuộc xung đột ở Ukraine và chính sách thuế quan của Mỹ, đã thúc đẩy các nước châu Phi đẩy nhanh việc thực thi AfCFTA để không bỏ lỡ các cơ hội của các nền kinh tế.
Thương mại và hợp tác mạnh mẽ hơn giữa các quốc gia châu Phi được coi là yếu tố thiết yếu để giúp lục địa này đạt được các điều khoản thuận lợi hơn trong các cuộc đàm phán với các đối tác bên ngoài.
Nếu sự hội nhập này được thực hiện đầy đủ sớm hơn, tài nguyên khoáng sản dồi dào của châu Phi, kết hợp với sự hợp tác kinh tế khu vực sâu rộng hơn, có thể đã giúp lục địa này tránh được những quyết định chính sách bất lợi áp đặt từ xa. AfCFTA không chỉ là một khuôn khổ thương mại mà còn là nền tảng chiến lược giúp châu Phi xây dựng khả năng tự cường và tăng trưởng bền vững trong dài hạn.
Mặc dù gặp nhiều khó khăn trong việc thực hiện AfCFTA, không thể phủ nhận rằng, để duy trì tăng trưởng, các quốc gia châu Phi cần phải dỡ bỏ các rào cản thương mại nội bộ và tăng cường hợp tác châu lục như một biện pháp giảm thiểu rủi ro trước sự biến động toàn cầu.
Khi các quốc gia châu Phi đối mặt với sự biến động chưa từng có trong thương mại toàn cầu, AfCFTA không chỉ được xem như một lá chắn chống lại các cú sốc bên ngoài mà còn là một phương tiện để khai phá toàn bộ tiềm năng kinh tế của châu Phi.
