Đại biểu Quốc hội cảnh báo lãng phí từ các dự án kém hiệu quả

Chiều 20/4, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội thảo luận tại hội trường về tình hình thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế -xã hội, công tác thực hành tiết kiệm, chống lãng phí năm 2025.

Tránh tiết kiệm máy móc, gắn với nâng cao hiệu quả sử dụng vốn

Phát biểu tại hội trường, đại biểu Trần Văn Lâm (Đoàn Bắc Ninh) bày tỏ quan tâm đến vấn đề tiết kiệm trong quản lý và sử dụng ngân sách nhà nước.

Đại biểu đánh giá, thời gian qua, Chính phủ đã thường xuyên nhấn mạnh và triển khai nhiều giải pháp nhằm tăng cường tiết kiệm trong quản lý thu, chi ngân sách; đặc biệt là đẩy mạnh tăng thu, đồng thời cắt giảm chi thường xuyên để chuyển sang chi đầu tư. Quan điểm và mục tiêu này là đúng và cần thiết. Tuy nhiên, theo đại biểu, vấn đề cốt lõi cần đặt ra là trong điều kiện nguồn lực có hạn, làm thế nào để đạt được hiệu quả cao nhất, tối ưu nhất cho phát triển kinh tế-xã hội.

Đi vào phân tích cụ thể, đại biểu cho biết, việc tăng thu, thậm chí thu vượt dự toán, trong bối cảnh trước đó còn thất thu, tỷ lệ huy động vào ngân sách chưa đạt mục tiêu là một tín hiệu tích cực, góp phần tạo thêm nguồn lực cho chi. Tuy nhiên, thu ngân sách cũng cần được đặt trong tổng thể mục tiêu phát triển bền vững.

“Nếu việc tăng thu làm triệt tiêu động lực sản xuất kinh doanh, thu hẹp khu vực kinh tế, hoặc phát sinh những vấn đề xã hội, ảnh hưởng đến tiềm năng tăng trưởng dài hạn, thì hiệu quả của việc tăng thu đó cần được nhìn nhận lại một cách thấu đáo”, đại biểu lưu ý.

Dẫn thực tiễn thời gian qua cho thấy, việc Quốc hội quyết định miễn, giảm thuế, phí, sử dụng công cụ thu một cách hợp lý đã góp phần quan trọng giúp nền kinh tế ổn định, vượt qua những giai đoạn khó khăn do dịch bệnh và biến động quốc tế. Vì vậy, đại biểu nhấn mạnh, vấn đề đặt ra không chỉ là tăng thu, mà là tăng thu như thế nào, ở lĩnh vực nào, khu vực nào, để vừa bảo đảm nguồn lực ngân sách, vừa nuôi dưỡng nguồn thu, thúc đẩy phát triển lâu dài.

Về chi ngân sách, đại biểu nhận định, việc chủ trương cắt giảm chi thường xuyên để tăng chi đầu tư, trong một mức độ hợp lý, có thể mang lại hiệu quả tích cực. Tuy nhiên, nếu nhìn tổng thể, đại biểu cho rằng cần có sự cân nhắc thận trọng.

Thứ nhất, nếu chỉ chú trọng tăng chi đầu tư mà chưa quan tâm đúng mức đến chi thường xuyên cho các lĩnh vực nền tảng, thì có thể làm suy giảm động lực phát triển bền vững trong dài hạn.

Thứ hai, đại biểu cho rằng, tiết kiệm chi thường xuyên là cần thiết, nhưng cần làm rõ thế nào là tiết kiệm. Việc cắt giảm mang tính cơ học, theo mệnh lệnh hành chính, thí dụ cắt 5% hay 10%, chưa chắc đã phản ánh đúng bản chất của tiết kiệm. Cắt ở đâu, khoản nào, khâu nào, theo đại biểu cần được tính toán kỹ lưỡng. Do đó, giải pháp căn cơ phải là rà soát, hoàn thiện định mức; nâng cao chất lượng lập dự toán cho sát thực tế, chứ không phải là cứ thẳng tay cắt 5% hay 10% dự toán.

Thứ ba, đối với chi đầu tư, đại biểu nêu rõ, yêu cầu tiết kiệm không phải là cắt giảm quy mô vốn, mà là nâng cao hiệu quả sử dụng vốn. Hiện nay, hệ số sử dụng vốn (ICOR) của nước ta đang ở mức cao, cho thấy hiệu quả đầu tư còn hạn chế, thậm chí có biểu hiện lãng phí.

Đại biểu chỉ ra nghịch lý là trong nhiều trường hợp, càng tăng đầu tư thì nguy cơ lãng phí càng lớn. Nếu tiết kiệm chi thường xuyên nhưng lại dồn nguồn lực vào các dự án kém hiệu quả, chậm triển khai, hoặc không phát huy được công năng sau đầu tư, thì đó còn là sự lãng phí lớn hơn.

Vì vậy, theo đại biểu Lâm, cần tập trung vào các giải pháp nâng cao hiệu quả đầu tư: Từ khâu lựa chọn danh mục dự án, bảo đảm tính lan tỏa và hiệu quả kinh tế-xã hội; đến khâu chuẩn bị đầu tư, lập dự án, dự toán; tổ chức thực hiện, giải ngân; bảo đảm chất lượng công trình; kiểm soát thất thoát, lãng phí; và đặc biệt là quản lý, vận hành, khai thác hiệu quả sau đầu tư.

“Tiết kiệm trong quản lý chi ngân sách nhà nước cần được tiếp cận với một tư duy tổng thể, bao trùm và thực chất. Không nên thực hiện một cách máy móc, cứng nhắc theo mệnh lệnh hành chính, mà phải gắn với mục tiêu cao nhất là nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực, phục vụ phát triển kinh tế-xã hội nhanh và bền vững”, đại biểu nhấn mạnh.

Chuyển mạnh từ đơn giản hóa sang cắt giảm thực chất thủ tục hành chính

Đánh giá cao Chính phủ và các bộ, cơ quan ngang Bộ đã phê duyệt phương án cắt giảm, đơn giản hóa khoảng 63% thủ tục hành chính liên quan sản xuất kinh doanh; dự kiến rút ngắn được khoảng 32% thời gian và giảm khoảng 40% chi phí tuân thủ, đại biểu Hoàng Minh Hiếu (Đoàn Nghệ An) khẳng định, đây là những con số ấn tượng.

Tuy nhiên, đại biểu chỉ rõ, công cuộc cải cách thủ tục hành chính vẫn còn tồn tại, hạn chế. Đó là, vẫn còn nhiều thủ tục hành chính phiền hà, gây khó khăn cho người dân, doanh nghiệp.

Thêm vào đó, còn nhiều nút thắt trong các thủ tục hành chính có tính chất liên ngành. Theo phản ánh của một số nhà đầu tư, có những dự án phải mất nhiều năm chỉ để hoàn thành thủ tục ban đầu, thậm chí có những dự án bế tắc, không thể triển khai, gây lãng phí nguồn lực rất lớn. Đáng lưu ý, việc chuyển đổi số còn chậm và thiếu đồng bộ.

Từ thực trạng trên, đại biểu Hoàng Minh Hiếu đề nghị Chính phủ tiếp tục quyết liệt hơn trong việc cải cách thủ tục hành chính. Cụ thể, cần chuyển mạnh từ đơn giản hóa sang cắt giảm thực chất.

Theo đó, cần rà soát để phân định rõ: Thủ tục nào còn cần thiết thì đơn giản hóa; thủ tục nào lỗi thời thì bãi bỏ; thủ tục nào có thể thay tiền kiểm bằng hậu kiểm thì nhất thiết phải chuyển đổi để tránh tình trạng "giảm giấy tờ nhưng giữ nguyên tư duy xin- cho". Trong thời gian trước mắt cần ưu tiên tập trung rà soát các thủ tục tác động trực tiếp đến doanh nghiệp và người dân, có sức lan tỏa lớn đến toàn nền kinh tế, như đất đai, đầu tư, xây dựng, môi trường...

Đại biểu đề xuất, Chính phủ phải xây dựng bộ chỉ số cụ thể để đánh giá về thủ tục hành chính, trên cơ sở lấy kết quả thực tế làm thước đo, tránh hình thức.

Đối với những thủ tục hành chính mới, đại biểu kiến nghị, phải có đánh giá tác động rõ ràng, thực chất. Bên cạnh đó, thúc đẩy số hóa đi kèm thiết kế lại quy trình, thủ tục.

Đại biểu nêu rõ, cải cách thủ tục hành chính là công việc không có điểm dừng và điều quan trọng là phải đúng hướng, đúng trọng tâm và đo lường đúng kết quả.

Về năng suất lao động, đại biểu Dương Khắc Mai (Đoàn Lâm Đồng) cho biết, tốc độ tăng năng suất lao động-xã hội bình quân 5 năm chỉ đạt 5,20%/năm, thấp hơn mục tiêu đề ra là 6,5%.

Theo đánh giá của Chính phủ, chất lượng nguồn nhân lực, nhất là các ngành công nghiệp mới, công nghệ cao chưa đáp ứng được yêu cầu, chưa tạo được sự đột phá về năng suất, hiệu quả và sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Đại biểu lưu ý, đây là vấn đề cần được quan tâm vì chỉ tiêu này gắn với tốc độ tăng trưởng và quy mô của nền kinh tế.

“Tôi đề nghị Chính phủ tiếp tục quan tâm hơn nữa để phát triển kỹ năng nghề cho người lao động theo quy mô số lượng và cơ cấu trình độ, kỹ năng nghề hợp lý, gắn với nhu cầu xã hội, nhằm bảo đảm chỉ tiêu này có tốc độ tăng nhanh và bền vững trong giai đoạn tới”, đại biểu đề xuất.

Một số ý kiến đại biểu cũng kiến nghị cần tiếp tục chuyển đổi mạnh mô hình tăng trưởng từ chiều rộng sang chiều sâu, đặt năng suất, đổi mới sáng tạo và khoa học công nghệ làm động lực trung tâm. Theo đó, có giải pháp để đẩy mạnh đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao trong các lĩnh vực, ngành nghề mới đang có những nhu cầu về nhân sự sản xuất thông minh...