Báo cáo cho thấy, sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, công tác quản lý nhà nước về dân tộc và tôn giáo đã đạt được nhiều kết quả tích cực, thể hiện sự lãnh đạo, chỉ đạo và điều hành hiệu quả của Bộ Dân tộc và Tôn giáo.
Theo đó, sau khi sắp xếp, bộ máy chính quyền địa phương hai cấp đã đi vào hoạt động nền nếp, bảo đảm nhiệm vụ chính trị. Hầu hết các xã, phường, đặc khu đã ban hành quy chế làm việc và hoàn tất thủ tục bàn giao, tiếp nhận hồ sơ. Các nhiệm vụ được phân cấp, phân quyền và phân định thẩm quyền cho địa phương về công tác dân tộc, tín ngưỡng, tôn giáo đã được thực hiện một cách hiệu quả, chưa phát sinh khó khăn, bất cập đáng kể.
Các tỉnh đã chỉ đạo thành lập hoặc hợp nhất các cơ quan chuyên môn như Sở Dân tộc và Tôn giáo hoặc Sở Nội vụ để phù hợp với yêu cầu địa phương. Có 28 trong số 34 tỉnh, thành phố đã thành lập Sở Dân tộc và Tôn giáo.
Các thủ tục hành chính trong lĩnh vực tín ngưỡng, tôn giáo được triển khai theo hướng công khai, minh bạch, tạo điều kiện thuận lợi cho các tổ chức và cá nhân tôn giáo.
Nhiều địa phương đã công bố danh mục thủ tục hành chính, phê duyệt quy trình giải quyết, và tuyên truyền, hướng dẫn người dân sử dụng dịch vụ công trực tuyến. Hầu hết các hồ sơ đều được giải quyết đúng thời hạn, bước đầu tạo sự hài lòng cho chức sắc, chức việc.
Tình hình đời sống vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi được duy trì ổn định, các chính sách và chương trình, đặc biệt là Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế-xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, được đẩy nhanh triển khai.
Tình hình tín ngưỡng, tôn giáo trên cả nước cơ bản ổn định, các hoạt động diễn ra sôi động và tuân thủ pháp luật. Quan hệ giữa chính quyền và các tổ chức tôn giáo được củng cố, tạo sự đồng thuận trong việc thực hiện chủ trương của Đảng và Nhà nước. Nhiều tổ chức tôn giáo đã đồng tình ủng hộ việc sáp nhập và vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, kêu gọi tín đồ cầu nguyện cho quốc thái dân an.
Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả tích cực đạt được, đề cập đến những khó khăn, vướng mắc trong thực hiện công tác dân tộc, tôn giáo ở các địa phương, Chánh văn phòng Bộ Dân tộc và Tôn giáo Nguyễn Cao Thịnh cho biết: Tại một số Sở Dân tộc và Tôn giáo, đội ngũ nhân sự vẫn còn thiếu biên chế so với tổng số được giao. Đội ngũ cán bộ làm công tác dân tộc, tôn giáo ở cấp xã chủ yếu là kiêm nhiệm, chưa am hiểu nhiều về chính sách, ảnh hưởng đến chất lượng công tác tham mưu và tiến độ thực hiện công việc.
Về cơ sở vật chất, điều kiện làm việc ở một số xã chưa bảo đảm, cơ sở cũ và xuống cấp, đặc biệt là ở vùng sâu, vùng xa.
Về quản lý nhà nước, việc công tác dân tộc, tôn giáo không còn bộ phận chuyên trách ở cấp xã sau sáp nhập đã làm giảm hiệu quả theo dõi, nắm bắt tình hình. Một số địa phương còn lúng túng khi xử lý các vụ việc liên quan đến tôn giáo do không rõ thẩm quyền và thiếu quy trình phối hợp thống nhất. Việc cập nhật dữ liệu, quản lý danh sách và xác định thành phần dân tộc còn gặp nhiều khó khăn...
Tại hội nghị, đại diện lãnh đạo Sở Dân tộc và Tôn giáo các địa phương cũng đã đóng góp các ý kiến làm rõ hơn các nội dung liên quan đến công tác quản lý nhà nước về dân tộc, tôn giáo tại địa phương sau khi thực hiện mô hình chính quyền hai cấp và việc thực hiện Nghị định số 124/2025/NĐ-CP và 6 thông tư của Bộ Dân tộc và Tôn giáo.
Các ý kiến trao đổi tập trung vào bốn nhóm đề xuất kiến nghị về: tổ chức bộ máy, biên chế, vị trí việc làm, công tác tập huấn, bồi dưỡng cho đội ngũ cán bộ để đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ của chính quyền địa phương hai cấp; hoàn thiện thể chế, chính sách liên quan đến phân cấp, phân quyền trong lĩnh vực công tác dân tộc, tôn giáo; việc thực hiện các nhiệm vụ thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế-xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi; công tác quản lý nhà nước về tín ngưỡng, tôn giáo ở địa phương.
Phát biểu kết luận Hội nghị, Ủy viên Trung ương Đảng, Bộ trưởng Dân tộc và Tôn giáo Đào Ngọc Dung khẳng định ngành Dân tộc và Tôn giáo được Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ ghi nhận là đã thực hiện tốt các nhiệm vụ chính trị, mặc dù Bộ mới được thành lập từ ngày 1/3/2025.
Tình hình kinh tế-xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi cơ bản ổn định, đời sống của người dân được cải thiện và nâng cao. Đồng bào dân tộc thiểu số và các tôn giáo luôn tin tưởng, chấp hành nghiêm chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, tích cực tham gia phát triển kinh tế-xã hội địa phương. An ninh chính trị và trật tự xã hội được giữ vững, khối đoàn kết các dân tộc tiếp tục được củng cố.
Đặc biệt, công tác xóa nhà tạm, nhà dột nát đã đạt được những thành tựu ấn tượng với hơn 269 nghìn căn nhà được hỗ trợ, đạt 98% kế hoạch đề ra.
"Xóa nhà tạm, nhà dột nát không chỉ là một chỉ tiêu kinh tế-xã hội đã hoàn thành, mà còn là một thành tựu chính trị, nhân văn to lớn, minh chứng sống động cho sự quan tâm của Đảng và Nhà nước, trực tiếp củng cố mối quan hệ máu thịt với Nhân dân. Đây là một thành tựu mang tính kỳ tích của ngành", Bộ trưởng Đào Ngọc Dung nhấn mạnh.
Chương trình đã hoàn thành vượt tiến độ 5 năm 4 tháng so với kế hoạch ban đầu đề ra. Dự kiến, đến hết ngày 31/8/2025, các địa phương sẽ cơ bản hoàn thành mục tiêu này trên phạm vi cả nước.
Bộ trưởng Đào Ngọc Dung chỉ ra 5 nhóm nhiệm vụ trọng tâm mà toàn ngành dân tộc, tôn giáo từ trung ương đến địa phương cần tập trung thực hiện quyết liệt trong thời gian tới.
Trong đó, Bộ trưởng đề nghị toàn ngành cần có tư duy của những người làm quản lý nhà nước, “nghĩ sâu, làm lớn, hành động quyết liệt và hiệu quả”. Kiên định mục tiêu xuyên suốt là góp phần thực hiện ba chữ “An”: An ninh (đặc biệt là an ninh con người), An dân (làm cho dân yên ổn), và An sinh (phúc lợi xã hội). Phải phối hợp chặt chẽ, hiệu quả với các bộ, ngành chức năng liên quan trong thực hiện công tác dân tộc, tôn giáo.
Thứ hai, tập trung hoàn thiện thể chế, chính sách và pháp luật; nghiên cứu, xây dựng hồ sơ sửa đổi, bổ sung Luật Tín ngưỡng, tôn giáo.
Đặc biệt, tập trung chỉ đạo tổng kết Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế-xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021-2025 và đề xuất chương trình mới cho giai đoạn tiếp theo, trong đó, chương trình này sẽ là một hợp phần của chương trình xây dựng nông thôn mới và giảm nghèo bền vững, thay vì một chương trình riêng lẻ.
Thúc đẩy chuyển đổi số, áp dụng khoa học công nghệ, và tạo cơ chế thu hút kinh tế tư nhân tham gia vào phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, đồng thời, quan tâm thực hiện các nhiệm vụ, giải pháp phát triển văn hóa, xã hội và các chính sách an sinh xã hội đối với đồng bào dân tộc, tôn giáo. “Công tác dân tộc, tôn giáo phải lấy niềm tin và cuộc sống ấm no của người dân làm thước đo hiệu quả”, Bộ trưởng Đào Ngọc Dung khẳng định.
