Công cụ thông minh, người dùng phụ thuộc

Trên chuyến xe khách cuối năm, duy nhất bà lão đã ngoài 80 đang say ngủ. Phần còn lại đang dán mắt vào màn hình chiếc điện thoại trên tay. Ai đó vô ý, tiếng nhạc của đoạn video ngắn vang lên, phá vỡ không gian yên tĩnh khoang hành khách.

Những ánh nhìn đờ đẫn chợt đổi hướng, rồi chìm lại trong ánh sáng màn hình điện thoại. Khung cảnh này đã không còn xa lạ ở thời hiện đại, cái thời điện thoại ngày càng thông minh… còn chúng ta thì không.

Sợi dây liên kết giữa điện thoại và người dùng càng lúc càng mạnh mẽ. Ở thời điện thoại nút bấm vật lý, thật khó hình dung việc ngồi hàng giờ căng mắt trên màn hình chỉ bé bằng bao diêm. Theo báo cáo Digital 2024 ( thực hiện bởi We Are Social và DataReportal), người Việt Nam dành hơn 6 giờ đồng hồ mỗi ngày “lang thang" trên internet, chủ yếu bằng điện thoại thông minh.

Phạm vi rộng hơn, tỷ lệ mất tập trung và suy giảm trí nhớ ngắn hạn ở thanh niên tăng mạnh sau năm 2020. Vẫn chưa thể khẳng định nguyên nhân hoàn toàn từ điện thoại hay các khủng hoảng sau đại dịch Covid-19. Nhưng có một điều chắc chắn, 75% người Việt chào ngày mới bằng cách vớ lấy điện thoại di động trong vòng 15 phút ngay sau khi thức dậy (Khảo sát của Apota - công ty công nghệ Việt Nam - năm 2019). Chúng ta đã đánh mất nhiều thứ.

Trên chợ ứng dụng, hàng triệu, thậm chí hàng tỷ thuật toán đang chạy mỗi ngày với mục đích duy nhất, giữ chân người dùng ở lại càng lâu càng tốt. Mỗi lần chạm, vuốt tương đương một viên kẹo dopamine, bạn không thể dừng lại một khi đã bắt đầu. Não con người vốn thích phần thưởng nhanh. Nhưng khi phần thưởng đến chỉ bằng một lần chạm, bộ não dần quên cách tạo ra phần thưởng từ nỗ lực. Ai đó từng nói khả năng học vẹt vừa là lợi thế cũng lại vừa là yếu điểm của người Việt. Yếu điểm này đang được nhân đôi trong thời đại của điện thoại thông minh.

Mỗi video trên TikTok trung bình kéo dài chỉ 34 giây với những bản nhạc vui nhộn. Nhiều khi còn chẳng xem trọn vẹn nổi một video. Nghiêm túc mà nói, ai trong chúng ta mở ứng dụng này và chỉ xem duy nhất một video? Hàng trăm, hàng nghìn video mỗi ngày không có chỗ cho thời gian tư duy. Chúng ta ăn một mâm cỗ đầy và chẳng thể nhớ nổi mùi vị của một món. Một thế hệ được nạp đủ thứ, trên trời dưới đất, nhưng chẳng hiểu được bao nhiêu.

Có lẽ phần hiểu đã được người khác làm thay cho bạn. Nếu như trước đây bạn phải nhớ đường, giờ đây đã có Google Maps. Nếu như trước đây bạn phải ghi chép chi tiêu, hiện tại app ngân hàng làm thay. Việc duy trì các mối quan hệ đơn giản hóa bằng dòng tin nhắn trên Messenger hay Viber, Zalo… Những icon sinh động thay dần cho cảm xúc thật. Không chỉ tư duy hay trí nhớ, các giác quan của chúng ta cũng đang bị bào mòn.

Chiếc điện thoại thông minh đến đâu, đều do bàn tay của người tạo ra chúng. Không thể đổ lỗi cho chúng, khi chúng ta vô tình hay cố ý bị lệ thuộc. Quyền quyết định luôn nằm ở phía người dùng. Một xã hội muốn đi xa không thể đánh mất một thế hệ bởi những thói quen hời hợt, mất tập trung, tư duy. Công nghệ thông minh hơn không phải là bi kịch. Bi kịch là khi nó thông minh thay phần của chúng ta. Hãy thử một lần mở điện thoại ra theo cách bạn làm chủ, không bị dẫn dắt.

Có thể bạn quan tâm

Giải pháp tình thế

Hai tuần trôi qua kể từ khi quy định cấm xe tải có tổng trọng tải từ 2 tấn trở lên hoạt động vào ban ngày (6 giờ đến 21 giờ) trong đường vành đai 3,5 của Hà Nội có hiệu lực, người dân Thủ đô vui mừng trước những biến chuyển rõ rệt về giao thông.

Lãng phí tài nguyên trên tuyến BRT Hà Nội

Đã 10 năm, tính từ khi tuyến xe bus nhanh (BRT) đầu tiên được triển khai tại Hà Nội, mang theo bao sự kỳ vọng cho một loại hình dịch vụ công cộng được cho là hiện đại lần đầu tiên được áp dụng ở Thủ đô, để rồi chỉ có thể triển khai được tuyến duy nhất trong số 8 tuyến đã được quy hoạch.

AI và khoảng trống của chuẩn mực

Giải thưởng của Hội Nhà văn Việt Nam được công bố ngày 19/1. Một trong ba giải Tác giả Trẻ được trao cho tác giả Lâu Văn Mua với tập thơ “Nhặt xác em chất chồng bảo tàng”.

Vững bước vào kỷ nguyên mới

Hôm nay, ngày 19/1, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng Cộng sản Việt Nam bắt đầu khai mạc. Đây không chỉ là sự kiện chính trị trọng đại nhất của Đảng, mà còn là cột mốc khởi đầu cho kỷ nguyên vươn mình của dân tộc. Trăm triệu trái tim người dân Việt Nam đang hướng về Thủ đô với niềm tin son sắt và kỳ vọng lớn lao.

Không gian sống tạm

Trong một con ngõ nhỏ điển hình của thành phố, chiều rộng chỉ vừa đủ cho hai xe máy tránh nhau. Căn nhà năm tầng nằm im lìm cuối ngõ, tầng một chật kín xe máy.

Thực hiện đúng quy trình

Có thể hiểu rằng quy trình là một chuỗi các bước hoặc hoạt động được sắp xếp theo một trình tự logic, chặt chẽ và có hệ thống, nhằm mục đích biến đổi đầu vào thành đầu ra, để đạt được một kết quả hoặc mục tiêu cụ thể. 

Khi hấp dẫn đi cùng rủi ro

Chỉ cách nhau vài centimet, đoàn tàu lao qua giữa hai dãy quán cà-phê chật kín du khách, một hình ảnh từng khiến phố đường tàu Hà Nội trở thành biểu tượng du lịch mạo hiểm trên bản đồ thế giới.

Chặng nước rút của “dân số vàng”

Báo cáo Dự báo dân số Việt Nam giai đoạn 2024-2074 do Cục Thống kê (Bộ Tài chính) công bố gần đây đưa ra cảnh báo mới nhất về sự chuyển dịch nhân khẩu học quốc gia: Nước ta sẽ kết thúc thời kỳ “dân số vàng” vào năm 2036, sớm hơn ba năm so các tính toán trước đó, để chuyển sang giai đoạn dân số già và siêu già.

Hứa hẹn từ chuyển động quyết liệt

Năm 2025 khép lại như một năm bản lề thực sự, không chỉ bởi những sự kiện lớn gắn với mốc son lịch sử dân tộc, mà còn vì trong một khoảng thời gian ngắn ngủi, đất nước đã phải đối diện với hàng loạt thử thách chồng chéo.

Biến quyết tâm thành hiện thực

Đã thành thói quen, khi những cuốn lịch đánh dấu thời gian của một năm chỉ còn lại vỏn vẹn vài tờ cuối cùng, cũng là lúc mỗi người trong chúng ta dành thời gian ngồi lại, ngẫm cho mình, cho gia đình và quê hương, đất nước những gì đã qua.

Ảo mộng khởi nghiệp

Khoảng 10 năm gần đây, “startup” (khởi nghiệp) trở thành từ khóa “quốc dân” tại Việt Nam. Từ giảng đường đại học đến quán trà đá vỉa hè, đâu đâu cũng nghe bàn chuyện gọi vốn, xây dựng hệ sinh thái hay khát vọng làm “kỳ lân”. Người người khởi nghiệp, nhà nhà khởi nghiệp.

Ảnh: NAM ANH

Chuyện điều hành giao thông và xử lý vi phạm

Mỗi quốc gia trên thế giới có những bộ luật, chính sách và phương án điều hành giao thông cũng như xử lý vi phạm rất riêng biệt. Mức độ thì tùy thuộc vào sự phát triển kinh tế, công nghệ quản lý, dân trí, dân số, cơ sở hạ tầng, thu nhập và chế tài áp dụng.

Lời giải cho bài toán ô nhiễm liên vùng

Thường trực Ban Bí thư Trần Cẩm Tú vừa ký ban hành Kết luận số 224-KL/TW của Bộ Chính trị về tiếp tục thực hiện Nghị quyết số 06-NQ/TW, ngày 24/1/2022 của Bộ Chính trị về quy hoạch, xây dựng, quản lý và phát triển bền vững đô thị Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.

Phản ứng tự nhiên hay xã hội?

Chỉ thông tin cỏn con về Ban Quản lý Chung cư HH Linh Đàm, thuộc phường Hoàng Liệt (Hà Nội) từ chối trông giữ xe điện tại tầng hầm mà lập tức thu hút sự quan tâm rộng rãi và khơi lên nhiều băn khoăn. Chẳng lẽ đó cũng là một “hiệu ứng cánh bướm” từ cú vỗ rất nhỏ giữa Thái Bình Dương?

Cuộc chơi không cần người chơi

Ly cà-phê đặt nhẹ, giọt nước lạnh trên thành cốc chảy dài. Hai người bạn thân quay đầu vào nhau, những nếp nhăn hằn sâu theo khóe mắt. Câu chuyện họ chia sẻ giống hệt hàng nghìn câu chuyện khác ngoài kia: Giá nhà tăng từng ngày, còn tiền gửi ngân hàng chỉ nhích từng năm.

Bao cấp cho người... giàu

Với quan điểm xuyên suốt “Giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu”, Đảng và Nhà nước đã triển khai, đề xuất nhiều chính sách nhân văn nhằm bảo đảm quyền học tập cho mọi trẻ em, nâng cao an sinh xã hội và giảm gánh nặng tài chính cho người dân.

Quản trị rủi ro công bằng

Những ngày qua, lũ lụt hoành hành suốt dải duyên hải Nam Trung Bộ từ Phú Yên, Khánh Hòa đến Đắk Lắk, gây thiệt hại về người và tài sản vô cùng lớn.

Việt Nam đang thiếu lao động trình độ cao. Ảnh: ANH QUÂN

Tìm đúng cánh cửa cho mình

Năm nay, các sự kiện quốc gia đều được mọi người quan tâm đặc biệt. Sau những kỳ lễ tiết tưng bừng phấn khởi, phải có một khoảng thời gian để mỗi cá nhân “nguội” lại.

Ngập do triều cường tại TP. Hồ Chí Minh. Ảnh: THẾ ANH

“Nước tới bánh xe”

Giữa cơn mưa xối xả cuối năm, trên đoạn đường Tôn Thất Thuyết, dòng xe hơi đứng im, kiên nhẫn. Xe máy xoay xở lao lên vỉa hè để rồi cũng chịu trận vì quá đông. Nước bắt đầu dâng, nhiều đoạn không thể phân biệt lòng đường và vỉa hè. Tiến không được, lùi cũng không xong.

Ăn quá nhiều đồ ăn vặt dễ dẫn đến mất cảm giác khi vào bữa chính.

Quan tâm đúng cách

Trong thời đại phát triển như vũ bão của tên lửa, internet… vấn nạn béo phì không còn là vấn đề của riêng các nước phát triển.

Ảnh: ANH QUÂN

Xét học bạ, dễ tuyển sinh nhưng khó công bằng

Bộ Giáo dục và Đào tạo đang lấy ý kiến về việc có nên tiếp tục hay dừng áp dụng xét tuyển đại học bằng học bạ. Đây là một trong những phương thức phổ biến nhất nhiều năm qua, được nhiều thí sinh lựa chọn nhưng cũng gây ra những tranh luận về tính công bằng và minh bạch.

Kiểm soát lạm quyền

Một ngày đẹp trời, tôi nhận được cuộc gọi từ người quen. Anh khá am hiểu pháp luật và bày tỏ sự bức xúc: “Ông xem thế nào, giờ thấy có những hành vi lạm quyền quá mức”.

Người trẻ lạc nhịp

Theo số liệu từ Cục Thống kê, trong quý III/2025, hơn 1,6 triệu thanh niên Việt Nam (15 - 24 tuổi) không có việc làm, cũng không tham gia học tập hay đào tạo nghề.

Nhẹ đầu mối, nặng lo toan

Sáng thứ 6, điểm phục vụ hành chính công phường Khương Đình (Hà Nội) đông nghẹt. Ghế ngồi đã kín chỗ, nhiều người phải đứng ra tận cửa vào. Không gian khoảng 30 m² huyên náo những âm thanh thúc giục. Anh công chức xua cao tay, nói lớn: “Các bác cứ bình tĩnh. Giờ việc của 5-6 phường gộp một, phải từ từ để chúng cháu giải quyết!”.

Giữ “đường thẳng, lối thông” từ chính quyền cơ sở

Vài chục năm trước, mỗi khi nghe thấy câu chuyện tắc đường tại một số quốc gia Đông Nam Á, tôi vẫn không tưởng tượng nổi tại sao lại có lượng xe cộ lớn đến thế tập trung tới thủ đô và các thành phố lớn bên nước bạn.