Sự sụp đổ chóng vánh
Sàn giao dịch FTX được Sam Bankman-Fried thành lập năm 2019, là một trong những nền tảng có tốc độ phát triển nhanh nhất, với doanh thu tăng hơn 1.000% trong giai đoạn 2020-2021. Theo dữ liệu của trang chuyên theo dõi thị trường tiền mã hóa CoinMarketCap, ở thời kỳ đỉnh cao vào tháng 7/2021, FTX có hơn một triệu người dùng và là sàn tiền điện tử lớn thứ ba tính theo khối lượng giao dịch. Đầu năm 2022, FTX được định giá khoảng 32 tỷ USD và là một trong những đế chế tiền mã hóa mạnh nhất thế giới.
Sự lớn mạnh của FTX biến Sam Bankman-Fried, doanh nhân trẻ 30 tuổi, trở thành một ngôi sao trong thị trường tiền mã hóa. Sam Bankman-Fried thậm chí còn từng được so sánh với các huyền thoại đầu tư như Warren Buffett hay J.P. Morgan, khi tiến hành giải cứu một loạt công ty tiền ảo gặp khó khăn. Ông chủ FTX rót hàng chục triệu USD vào các cuộc vận động chính trị nhằm quảng bá mạnh mẽ hơn về tiền điện tử. Danh tiếng của Sam Bankman-Fried càng nổi lên sau vụ mua quyền đặt tên cho sân vận động Miami Heat với giá 135 triệu USD và đổi tên sân vận động này thành FTX Arena.
Ngày 2/11 vừa qua, trang CoinDesk bất ngờ công bố bảng cân đối kế toán có nhiều bất ổn của một quỹ đầu tư thuộc FTX mang tên Alameda Research. Reuters phân tích rằng, sự sụp đổ của FTX bắt nguồn từ chính sai lầm của Bankman-Fried khi quyết định cứu các công ty tiền số trên đà suy giảm khác từ vài tháng trước. Một số thương vụ được FTX thực hiện thông qua công ty con Alameda Research đều thua lỗ. Nổi bật trong đó có thỏa thuận Alameda Research hỗ trợ Voyager Digital khoản vay trị giá 500 triệu USD. Tuy nhiên, nỗ lực của Alameda Research không đủ sức cứu Voyager Digital và công ty này đã nộp đơn xin bảo hộ phá sản hồi tháng 7.
Để hỗ trợ Alameda Research, Sam Bankman-Fried đã chuyển ít nhất bốn tỷ USD trong quỹ FTX vốn được bảo đảm bằng đồng tiền mã hóa của sàn FTX là FTT. Một phần trong số tiền mà Sam dùng cứu trợ Alameda Research lại là tiền của khách hàng gửi trên sàn, song cựu Tổng Giám đốc điều hành (CEO) đã không nói với các giám đốc điều hành khác của FTX về động thái này. Theo phân tích của các chuyên gia, việc tham gia vào những khoản đầu tư mạo hiểm đầy rủi ro bằng chính tài sản của khách hàng đã đẩy FTX đến bờ vực sụp đổ.
Sau khi những thông tin bất lợi bị rò rỉ, trong một thông điệp gửi tới các nhân viên, Sam Bankman-Fried cho biết, khách hàng đã ồ ạt rút tiền khỏi FTX. Khoảng sáu tỷ USD rời khỏi sàn giao dịch này chỉ trong 72 giờ. Trang web của FTX thậm chí có thời điểm không thể truy cập được. Các nhà đầu tư nắm giữ đồng tiền mã hóa FTT của sàn FTX bắt đầu bán tháo. FTX nhận thêm “cú đánh bồi” khi Changpeng Zhao, CEO của sàn giao dịch tiền điện tử lớn nhất thế giới Binance, cũng tuyên bố Binance sẽ bán số FTT trị giá khoảng hai tỷ USD mà sàn này nắm giữ.
Theo CoinMarketCap, trước hàng loạt thông tin tiêu cực, đồng FTT đã rơi thẳng đứng từ mức giao dịch hơn 25 USD/1FTT vào ngày 2/11, xuống mức giao dịch dưới 2 USD/1FTT chỉ vài ngày sau đó. Tổng vốn hóa thị trường của FTT tụt từ mức hơn 3,45 tỷ USD xuống chỉ còn hơn 350 triệu USD. Hiệu ứng domino lan truyền khắp thị trường tiền mã hóa. Đồng tiền số có vốn hóa lớn nhất Bitcoin chạm đáy thấp nhất trong vòng hai năm trở lại đây. Đồng tiền ảo lớn thứ hai là Ether cũng giảm về mức hơn 1.100 USD/1ETH, giảm hơn 75% so mức cao kỷ lục.
Theo dữ liệu từ bảng xếp hạng 500 người giàu nhất hành tinh Bloomberg Billionaires Index, ngay trước thời điểm FTX sụp đổ, Sam Bankman-Fried sở hữu khối tài sản ròng hơn 15 tỷ USD. Trước đó, có thời điểm khối tài sản của Sam Bankman-Fried đạt tới 26 tỷ USD. Tuy nhiên, tài sản của Sam đã giảm 94% chỉ sau một ngày và thiết lập kỷ lục mất tài sản nhanh nhất trong số các tỷ phú được Bloomberg Billionaires Index theo dõi.
Lời cảnh báo tới các sàn giao dịch
Trong bối cảnh người dùng mất niềm tin và ồ ạt rút tiền khiến sàn không đủ thanh khoản, FTX đã gửi yêu cầu trợ giúp tới sàn giao dịch tiền mã hóa hàng đầu Binance. Ngày 8/11, FTX ra thông báo không còn khả năng xử lý yêu cầu rút tiền của khách hàng. Cùng ngày, Binance thông báo sẽ mua lại FTX thông qua một thỏa thuận không ràng buộc. Tuy nhiên, chỉ ngay sau đó, Binance lại ra thông báo hủy thương vụ mua lại sàn giao dịch đối thủ với lý do vấn đề của FTX đã vượt quá tầm kiểm soát và khả năng của Binance.
Theo CNN, sàn tiền ảo lớn nhất thế giới Binance đã xem xét kỹ tình hình tài chính của FTX và đi đến quyết định không mua lại công ty này. Binance viện dẫn lý do rằng FTX sử dụng sai mục đích tiền vốn của khách hàng và có thể bị cơ quan liên bang Mỹ điều tra. Việc Binance từ chối mua FTX tiếp tục gây tâm lý hoang mang và hoảng loạn trên thị trường tiền mã hóa. CEO Changpeng Zhao của Binance đã kêu gọi các sàn giao dịch cần cung cấp bằng chứng về việc quản lý lượng tiền gửi của khách hàng nhằm vực dậy niềm tin của các nhà đầu tư tiền mã hóa.
Giám đốc điều hành Hiệp hội Blockchain Mỹ Kristin Smith cho rằng, sự sụp đổ của FTX có thể dẫn đến động thái siết chặt quy định hơn của các nhà lập pháp với những sàn giao dịch lớn. Theo chuyên gia Ivory Johnson của công ty đầu tư Delancey Wealth Management, vụ sụp đổ của FTX có thể đẩy nhanh các cuộc thảo luận và giúp nhanh chóng tiến tới việc nhà chức trách đưa ra các quy định cụ thể để điều tiết tiền ảo.
Các nhà lập pháp Mỹ bày tỏ quan ngại về những rủi ro đối với các nhà đầu tư nhỏ lẻ và hệ thống tài chính nói chung sau vụ sụp đổ của FTX. Giới lập pháp Mỹ kêu gọi cần có hành động để giám sát nghiêm ngặt hơn ngành công nghiệp tiền ảo. Thượng nghị sĩ đảng Dân chủ Bob Menendez tại bang New Jersey kêu gọi Quốc hội Mỹ giám sát nghiêm túc hơn các sàn tiền ảo và nền tảng cho vay tiền ảo, bởi nhiều trong số các đơn vị này đang tham gia vào những hoạt động rủi ro, trong khi lại tự quảng cáo là an toàn với nhà đầu tư.
Trước đó, hồi tháng 6, hai Thượng nghị sĩ Cynthia Lummis và Kirsten Gillibrand đã khởi xướng một dự luật nhằm tạo ra một cấu trúc pháp lý cho tiền kỹ thuật số. Dự luật này coi tiền ảo như một dạng hàng hóa cơ bản, tương tự như vàng hoặc dầu thô, những tài sản đang được điều tiết bởi Ủy ban Giao dịch hàng hóa tương lai (CFTC).
Phó Chủ tịch phụ trách giám sát của Cục Dự trữ liên bang Mỹ (FED) Michael Barr cảnh báo về khả năng xảy ra “rủi ro hệ thống”, nếu mối liên kết giữa thế giới tiền ảo và hệ thống tài chính truyền thống ngày càng lớn. Phó Chủ tịch FED nhấn mạnh, nếu quy định lỏng lẻo hoặc không theo kịp sự phát triển của thị trường tiền ảo sẽ tạo cơ hội cho việc chấp nhận rủi ro và đẩy nhà đầu tư, doanh nghiệp và cả nền kinh tế vào vòng nguy hiểm. Việc này cũng làm mất uy tín của các sản phẩm và dịch vụ mới đối với người tiêu dùng và nhà đầu tư.
Ngày 12/12, Tổng chưởng lý Bahamas thông báo Sam Bankman-Fried đã bị lực lượng cảnh sát Bahamas bắt giữ, sau khi nhận được thông báo chính thức về đơn tố cáo hình sự đối với cựu CEO của sàn FTX tại Mỹ. Vụ bắt giữ diễn ra chỉ một ngày trước khi Sam Bankman-Fried dự kiến xuất hiện để làm chứng trước Ủy ban Dịch vụ tài chính của Hạ viện Mỹ trong phiên điều trần về vụ sụp đổ của FTX.
Bộ trưởng Tư pháp Bahamas tuyên bố, nước này sẽ xử lý bất kỳ yêu cầu dẫn độ nào của chính quyền Mỹ khi có yêu cầu. Bloomberg cho biết, trước đó, các công tố viên tại New York và các đặc vụ của Cục Điều tra liên bang Mỹ (FBI) đã gặp các luật sư của FTX để thảo luận về những tài liệu mà các nhà điều tra muốn thu thập. Bộ Tư pháp Mỹ (DOJ) cũng đang tìm hiểu liệu FTX có chuyển hàng trăm triệu USD một cách bất hợp pháp vào khoảng thời gian công ty tuyên bố phá sản hôm 11/11 hay không. Theo hồ sơ phá sản, khoản nợ của FTX đối với 50 chủ nợ lớn nhất lên tới hơn 3 tỷ USD.
