“Cỗ máy” tăng trưởng

Chín tháng đầu năm, sản xuất công nghiệp Việt Nam vẫn nổi lên như một điểm sáng với xu hướng “quý sau cao hơn quý trước”. Chỉ số sản xuất công nghiệp (IIP) quý I tăng 8,3%, quý II tăng 9,3% và quý III tăng 10% so cùng kỳ năm trước.

Sức bật lan tỏa

Chuyên sản xuất và phân phối các sản phẩm công nghệ thông tin, Công ty cổ phần Truyền thông và Máy tính Thánh Gióng đang có một năm kinh doanh khởi sắc. Ông Lại Hoàng Dương, Giám đốc công ty cho biết, giai đoạn chịu tác động từ suy giảm đơn hàng công nghệ toàn cầu đã đi qua. Từ đầu năm 2025, doanh nghiệp liên tiếp nhận nhiều hợp đồng cung cấp thiết bị, phần mềm và giải pháp số.

“Doanh thu quý III tăng gần 30% so với cùng kỳ, trong đó mảng máy tính công nghiệp và giải pháp hạ tầng số đóng góp lớn nhất. Việc đầu tư vào công nghệ xanh và đẩy mạnh chuyển đổi số nội bộ giúp chúng tôi nâng cao năng suất, tiết kiệm chi phí và mở rộng thị trường xuất khẩu”.

Tương tự, trong lĩnh vực tự động hóa, công nghệ và năng lượng, ông Hoàng Hữu Thắng, Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Intech Group cho biết, trong ba quý đầu năm, kết quả sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp tiếp tục duy trì đà tăng trưởng mạnh. Tất cả nhờ nền kinh tế sôi động trở lại và dòng đầu tư vào nhà máy, thiết bị ngày càng quyết liệt hơn từ cả doanh nghiệp trong và ngoài nước. “Chúng tôi kỳ vọng doanh thu sẽ tiếp tục bứt phá trong những tháng cuối năm, thời điểm nhiều đơn vị, nhà máy đẩy mạnh đầu tư trang thiết bị phục vụ cao điểm sản xuất, kinh doanh dịp Tết”.

Tâm lý hứng khởi đang lan tỏa trong khu vực công nghiệp chế biến, chế tạo. Không chỉ góp phần vào đà tăng trưởng chung của toàn ngành công nghiệp, liều “doping“ tâm lý này còn kéo theo sự phục hồi của các lĩnh vực dịch vụ liên quan như logistics, vận tải, thương mại.

Các nhóm ngành điện tử - linh kiện, dệt may, da giày, chế biến thực phẩm… ghi nhận kết quả tích cực nhờ nhu cầu nội địa và xuất khẩu cùng tăng. Trong khi đó, ngành khai khoáng phục hồi sau thời gian dài suy giảm. Quý III ngành này đã tăng trưởng 8,2% so cùng kỳ. Ngành sản xuất và phân phối điện tiếp tục duy trì tăng trưởng ổn định, góp phần bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia và hỗ trợ sản xuất công nghiệp bền vững.

Theo bà Phí Thị Hương Nga, Trưởng ban Thống kê Công nghiệp và Xây dựng, Cục Thống kê (Bộ Tài chính), có nhiều nguyên nhân tạo nên kết quả khả quan này. Nổi bật là môi trường tín dụng thuận lợi khi lãi suất cho vay tiếp tục giảm, giúp doanh nghiệp dễ tiếp cận vốn hơn. Hệ thống ngân hàng triển khai nhiều gói hỗ trợ tín dụng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, doanh nghiệp xuất khẩu, qua đó giảm chi phí tài chính và thúc đẩy mở rộng sản xuất.

Vốn đầu tư toàn xã hội chín tháng tăng 11,6% so cùng kỳ, riêng quý III tăng 13,3%. Vốn đầu tư công được đẩy nhanh, tạo nhu cầu lớn cho các ngành vật liệu xây dựng, cơ khí, thiết bị. Trong khi đó, vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) tiếp tục đổ mạnh vào các dự án chế biến, chế tạo, đặc biệt trong lĩnh vực điện tử, linh kiện và công nghiệp phụ trợ.

Hoạt động xuất khẩu cũng duy trì tăng trưởng tích cực nhờ nhu cầu hàng hóa tại các thị trường lớn như Mỹ, EU, Nhật Bản và ASEAN vẫn khả quan. Nhiều đối tác quốc tế còn đẩy nhanh tiến độ nhập khẩu để phòng ngừa rủi ro thương mại, tạo thêm đơn hàng cho các doanh nghiệp trong nửa đầu năm và quý III. Cùng với đó, chính sách hỗ trợ doanh nghiệp và môi trường kinh doanh cải thiện tiếp tục phát huy hiệu quả khi Chính phủ, các bộ, ngành và địa phương tập trung tháo gỡ khó khăn, rút ngắn thủ tục hành chính, giúp nhiều dự án công nghiệp được triển khai nhanh hơn.

Tiềm ẩn một số rủi ro

Bộ Công thương đã đề ra nhiều nhóm giải pháp then chốt nhằm bảo đảm tiến độ và chất lượng tăng trưởng của toàn ngành. Trong lĩnh vực công nghiệp, nhiệm vụ trọng tâm là tháo gỡ khó khăn cho các dự án công nghiệp và năng lượng, đặc biệt chú trọng phát triển chế tạo thiết bị phục vụ năng lượng tái tạo và nội địa hóa công nghiệp đường sắt. Việc triển khai hiệu quả Quy hoạch điện VIII điều chỉnh được xem là đòn bẩy quan trọng để sớm đưa vào vận hành các công trình nguồn và lưới điện, bảo đảm cung ứng đủ điện cho sản xuất, sinh hoạt và nâng cao năng lực sản xuất quốc gia.

Song song với đó, ngành công thương sẽ đẩy mạnh phát triển công nghiệp hỗ trợ, nâng cao tỷ lệ nội địa hóa, khuyến khích doanh nghiệp đổi mới công nghệ, đẩy mạnh chuyển đổi số và sản xuất xanh. Việc sớm ban hành bộ tiêu chuẩn phát thải carbon và hình thành thị trường carbon nội địa được kỳ vọng sẽ tạo động lực mới cho quá trình chuyển đổi xanh của ngành công nghiệp, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững và cam kết phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050.

Ông Andrew Harker, Giám đốc Kinh tế tại S&P Global Market Intelligence (nhà cung cấp dịch vụ thông tin tài chính hàng đầu thế giới) cho rằng, động lực chính đến từ sự gia tăng trở lại của đơn đặt hàng mới sau khi giảm nhẹ trong tháng trước. Thậm chí, xuất khẩu (vốn đã liên tục suy giảm kể từ cuối năm ngoái) cũng bắt đầu có dấu hiệu ổn định. Bức tranh rõ ràng hơn về thuế quan dường như đã giúp các công ty Việt Nam cải thiện nhu cầu từ khách hàng nước ngoài.

Tuy vậy, ông lưu ý niềm tin của các công ty lúc này còn thấp vì bức tranh nhu cầu gần đây vẫn ảm đạm. Dù sản lượng gia tăng, các doanh nghiệp vẫn tiếp tục cắt giảm lực lượng lao động, kéo dài đợt cắt giảm nhân sự sang tháng thứ 12 liên tiếp. Theo phản hồi từ các doanh nghiệp tham gia khảo sát, nguyên nhân của việc cắt giảm nhân sự chủ yếu đến từ khối lượng công việc tương đối thấp và tình trạng không thay thế lao động nghỉ hưu.

Một vấn đề nổi bật trong tháng là áp lực lạm phát gia tăng rõ rệt vào cuối quý III, khi cả chi phí đầu vào và giá bán đầu ra đều tăng nhanh hơn. Tốc độ tăng chi phí đầu vào trong tháng 9 là nhanh nhất kể từ tháng 7/2024, chủ yếu do giá thị trường leo thang và biến động tỷ giá hối đoái bất lợi. Đổi lại, giá bán sản phẩm cũng tăng với tốc độ nhanh nhất trong vòng 14 tháng.

Còn theo đại diện Cục Thống kê, dù bức tranh sản xuất công nghiệp được dự báo tiếp tục khởi sắc, song vẫn tiềm ẩn một số rủi ro có thể ảnh hưởng đến đà phục hồi trong quý cuối năm và cả năm 2026. Trước hết là biến động thương mại quốc tế khi căng thẳng giữa các nền kinh tế lớn có thể tác động đến dòng đơn hàng xuất khẩu của doanh nghiệp Việt Nam.

Ngoài ra, giá năng lượng và nguyên liệu như dầu, khí, than vẫn diễn biến khó lường, tiềm ẩn nguy cơ tăng chi phí sản xuất trong nước hay tiến độ giải ngân vốn đầu tư công nếu chậm hơn kế hoạch sẽ làm giảm cầu nội địa đối với sản phẩm công nghiệp, đặc biệt là nhóm vật liệu xây dựng. Một rủi ro khác đến từ năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trong nước, nhất là khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa khi nhiều đơn vị còn hạn chế về công nghệ, khó đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế và dễ bị tổn thương trước biến động nhu cầu toàn cầu.

Tăng trưởng công nghiệp quý IV và năm 2026 có thể phân hóa theo ba kịch bản. Ở kịch bản thuận lợi, nếu đơn hàng xuất khẩu duy trì ổn định, đầu tư công được đẩy mạnh và chi phí đầu vào không tăng đột biến, sản xuất công nghiệp có thể tăng cao hơn quý III. Trong kịch bản trung tính, xuất khẩu chỉ giữ ở mức ổn định, chi phí sản xuất tăng nhẹ, khiến mục tiêu tăng trưởng cao hơn quý III trở nên thách thức. Ngược lại, ở kịch bản thận trọng, nếu thị trường quốc tế suy yếu, giá năng lượng nguyên liệu tăng mạnh và tiến độ giải ngân đầu tư công chậm, mức tăng trưởng có thể thấp hơn bình quân chín tháng đầu năm.

“Để biến cơ hội ngắn hạn thành động lực dài hạn, cần sự phối hợp đồng bộ giữa chính sách tài khóa và tiền tệ, thúc đẩy đổi mới công nghệ, phát triển công nghiệp hỗ trợ, đa dạng hóa thị trường xuất khẩu và bảo đảm nguồn cung năng lượng, nguyên liệu ổn định nhằm giữ vững sức bền cho khu vực công nghiệp”, bà Phí Thị Hương Nga khẳng định.