N. từng là một nữ sinh viên năng động, háo hức bước vào hành trình làm mẹ với tất cả sự chuẩn bị chu đáo. Nhưng chỉ 4 tuần sau sinh, cuộc sống của chị dần chìm trong những đêm trắng, sự kiệt sức và mặc cảm bản thân là “một người mẹ tồi”.
Khi con được 6 tháng tuổi, cảm giác tội lỗi ấy trở thành hoang tưởng. N. tin rằng mình không đủ khả năng chăm sóc con và nghĩ đến việc “giải thoát” cho cả hai mẹ con bằng cách ôm con đứng ngoài ban công tầng cao. May mắn, người chồng đã kịp thời giữ vợ con lại trước khi bi kịch xảy ra.
Sau 3 tuần điều trị, N. lần đầu tiên có thể mỉm cười trở lại khi nhìn thấy con qua màn hình điện thoại.
Theo Thạc sĩ, bác sĩ Nguyễn Phương Linh, đây là trường hợp điển hình của trầm cảm sau sinh nặng kèm triệu chứng loạn thần - mức độ nguy hiểm nhất của bệnh lý này.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Văn Tuấn - Viện trưởng Viện Sức khỏe tâm thần Bạch Mai cho biết, trầm cảm sau sinh thường xuất hiện trong khoảng 6 tuần đầu sau sinh nhưng có thể kéo dài suốt thời kỳ hậu sản.
Phân tích kỹ hơn về tình trạng này, các chuyên gia cho biết, người phụ nữ sau sinh không chỉ đối mặt với áp lực tâm lý thông thường mà còn chịu tác động đồng thời của nhiều yếu tố nguy cơ đặc thù.
Một trong những “cú sốc” đầu tiên là sự thay đổi nhịp sinh học. Người mẹ phải chuyển từ trạng thái mang thai sang chăm sóc trẻ sơ sinh với lịch sinh hoạt đảo lộn hoàn toàn, thiếu ngủ kéo dài và áp lực chăm con liên tục.
Những phụ nữ sinh con lần đầu hoặc mang thai ngoài ý muốn thường dễ rơi vào trạng thái căng thẳng tâm thần nặng nề hơn.
Nhiều người vẫn cho rằng phụ nữ sau sinh buồn bã, mệt mỏi là điều bình thường. Tuy nhiên, các chuyên gia nhấn mạnh có sự khác biệt rất lớn giữa trạng thái “Baby Blues” – buồn thoáng qua sau sinh và trầm cảm sau sinh thực sự.
Bác sĩ chuyên khoa II Nguyễn Thị Ái Vân cho biết, trầm cảm sau sinh thực chất là một “sự đổ vỡ sinh học”. Khi nhau thai bong khỏi cơ thể, nồng độ estrogen và progesterone - vốn tăng rất cao trong thai kỳ sẽ giảm mạnh và đột ngột, tác động trực tiếp tới tâm thần và thể chất người mẹ.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Văn Tuấn phân tích thêm, sau sinh, cơ thể người mẹ còn đối mặt với nhiều tổn thương về thể chất, nguy cơ nhiễm trùng, rối loạn tuần hoàn… Những thay đổi này có thể ảnh hưởng trực tiếp đến hệ thần kinh và sức khỏe tinh thần.
“Nói cách khác, trầm cảm sau sinh không phải là sự yếu đuối hay thiếu cố gắng như nhiều định kiến xã hội vẫn áp đặt, mà là phản ứng của cơ thể trước những biến đổi sinh học và tâm lý quá lớn”, chuyên gia nhấn mạnh.
Theo thống kê, tỷ lệ trầm cảm sau sinh hiện chiếm hơn 10%, thậm chí một số nghiên cứu cho thấy có thể lên tới 1/3 phụ nữ sau sinh. Điều đáng lo ngại là căn bệnh này không chỉ ảnh hưởng tới người mẹ mà còn tác động sâu sắc tới sự phát triển của trẻ.
Thiếu sự chăm sóc, kết nối cảm xúc, nguồn sữa mẹ và sự gắn bó trong những năm đầu đời có thể ảnh hưởng tiêu cực tới quá trình phát triển thể chất và tinh thần của trẻ về lâu dài.
Chia sẻ về tín hiệu cảnh báo cần được can thiệp y tế khẩn cấp, bác sĩ Tuấn khuyến cáo, các gia đình cần lưu ý khi thấy người mẹ bắt đầu xa lánh con, mất ngủ kéo dài, không còn khả năng chăm sóc bản thân hoặc xuất hiện ý nghĩ nguy hiểm.
Hiện nay, Bệnh viện Bạch Mai đã triển khai nhiều phương pháp điều trị hiện đại cho trầm cảm sau sinh như kích thích từ xuyên sọ (TMS), trị liệu nhận thức hành vi kết hợp điều trị chuyên khoa. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, thuốc men hay máy móc chỉ là một phần trong quá trình hồi phục. Điều quan trọng hơn là sự đồng hành của gia đình.
Một giấc ngủ trọn vẹn, chế độ dinh dưỡng đầy đủ, vận động nhẹ nhàng và đặc biệt là sự hiện diện, lắng nghe thay vì phán xét từ người thân chính là “liều thuốc” quan trọng với người mẹ sau sinh.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Văn Tuấn nhấn mạnh, trầm cảm sau sinh là vấn đề cần sự quan tâm không chỉ của ngành y tế mà của toàn xã hội. Bảo vệ người mẹ cũng chính là bảo vệ tương lai của đứa trẻ và hạnh phúc của mỗi gia đình.
