Đối mặt nhiều thách thức
Tại Diễn đàn kết nối sản xuất, tiêu thụ sầu riêng trong khuôn khổ Lễ hội Sầu riêng Đắk Lắk năm 2026 diễn ra từ ngày 15/8 đến ngày 2/9 tại phường Buôn Ma Thuột, nhiều ý kiến khẳng định, Đắk Lắk là một trong những vùng trồng sầu riêng trọng điểm của cả nước, đồng thời chỉ ra không ít thách thức đối với ngành hàng.
Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đắk Lắk Đặng Thị Thủy cho biết, tỉnh hiện có khoảng 41.000 ha sầu riêng, sản lượng năm 2026 ước đạt 500.000 tấn. Toàn tỉnh hiện có 280 mã số vùng trồng được phê duyệt, với diện tích khoảng 7.500 ha; 41 cơ sở đóng gói quả tươi xuất khẩu và 16 cơ sở đóng gói sầu riêng đông lạnh.
Cuối tháng 8, Tổng cục Hải quan Trung Quốc (GACC) tiếp tục chấp thuận thêm cho Đắk Lắk 140 mã số vùng trồng sầu riêng, tổng diện tích hơn 4.321 ha và 31 mã số cơ sở đóng gói, tổng diện tích 91.135 m², công suất khoảng 5.470 tấn/ngày. Việc mở rộng mã số được phê duyệt tạo điều kiện thuận lợi để sầu riêng Đắk Lắk xuất khẩu chính ngạch sang Trung Quốc.
Năm 2025, kim ngạch xuất khẩu sầu riêng của Việt Nam đạt khoảng 3,86 tỷ USD, tăng 20% so với năm 2024; riêng Đắk Lắk đạt khoảng 1,1 tỷ USD. Trung Quốc tiếp tục là thị trường chủ yếu, chiếm khoảng 70% sản lượng xuất khẩu của tỉnh.
Tại diễn đàn, các đại biểu cũng thẳng thắn chỉ ra nhiều khó khăn, thách thức mà ngành hàng sầu riêng đối mặt, như: Sản xuất còn manh mún, liên kết giữa vùng trồng, cơ sở đóng gói và doanh nghiệp chưa chặt chẽ; một số chủ thể chưa thực hiện đầy đủ yêu cầu về quy trình sản xuất, kiểm soát sinh vật gây hại, ghi chép nhật ký và truy xuất nguồn gốc.
Trong khi đó, các thị trường nhập khẩu ngày càng siết chặt yêu cầu kỹ thuật. Việc GACC tăng cường kiểm tra dư lượng cadimi (Cd) và chất vàng O (auramine O) từ năm 2024 tạo áp lực lớn lên toàn chuỗi. Năng lực kiểm định tại chỗ, hạ tầng kho lạnh, bảo quản sau thu hoạch và chế biến sâu cũng chưa theo kịp tốc độ tăng sản lượng.
Theo các đại biểu, cùng với tốc độ mở rộng sản xuất, ngành hàng sầu riêng đang đối mặt những tác động ngày càng rõ của biến đổi khí hậu. Tại Đắk Lắk, tình trạng hạn hán, thiếu nước trong mùa khô có thể ảnh hưởng đến sinh trưởng, quá trình phân hóa mầm hoa, trong khi mưa trái mùa làm tăng nguy cơ rụng hoa, rụng quả non và phát sinh sâu bệnh.
Chuyển từ tư duy mùa vụ sang tư duy ngành hàng
Phát biểu ý kiến tại diễn đàn, Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Đắk Lắk Đỗ Hữu Huy cho biết, để ngành sầu riêng phát triển bền vững, tỉnh xác định chuyển từ tư duy sản xuất nông nghiệp đơn thuần sang kinh tế nông nghiệp, lấy chất lượng, hiệu quả, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo làm động lực. Người dân, hợp tác xã và doanh nghiệp là trung tâm, chủ thể của chuỗi giá trị.
Tỉnh đang thu hút đầu tư vào các cụm công nghiệp, khu công nghiệp, chợ đầu mối; phát triển logistics, kho lạnh, nhà máy chế biến, trung tâm kiểm định và chiếu xạ nhằm gia tăng giá trị sản phẩm. Cùng với đó, chuẩn hóa quy trình canh tác, ứng dụng công nghệ sinh học, bảo quản, xây dựng phòng thử nghiệm chuẩn quốc tế và đẩy mạnh truy xuất nguồn gốc bằng công nghệ số, khuyến khích ứng dụng công nghệ hiện đại, trí tuệ nhân tạo.
Đồng thời, tập trung xây dựng hệ thống dữ liệu mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói “đúng, đủ, sạch, sống” phục vụ điều hành minh bạch, cảnh báo sớm và tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp xuất khẩu.
Thứ trưởng Nông nghiệp và Môi trường Võ Văn Hưng cho rằng, ngành hàng sầu riêng cần chuyển từ tư duy mùa vụ sang tư duy ngành hàng, từ chạy theo sản lượng sang nâng cao chất lượng, giá trị và xây dựng thương hiệu.
Trong đó, cần thực hiện hiệu quả Nghị quyết số 36/2026/NQ-CP của Chính phủ về đơn giản hóa thủ tục hành chính liên quan mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói theo hướng chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, phân cấp gắn với trách nhiệm.
Theo ông Hưng, cần siết chặt quy định quản lý chất lượng từ gốc; đẩy mạnh chế biến sâu và logistics nhằm kéo dài thời gian bảo quản, đa dạng hóa sản phẩm, giảm áp lực tiêu thụ quả tươi trong thời gian ngắn; giữ vững thị trường Trung Quốc bằng chất lượng và nguồn cung ổn định, chủ động khai thác các thị trường mới mở như Ấn Độ, đồng thời phát triển tiêu thụ trong nước và các kênh phân phối hiện đại.
Tại tọa đàm “Canh tác sầu riêng thích ứng biến đổi khí hậu và đáp ứng tiêu chuẩn của thị trường nhập khẩu” do Trung tâm Khuyến nông quốc gia phối hợp Sở Nông nghiệp và Môi trường tổ chức ngày 17/8 vừa qua tại phường Buôn Ma Thuột, các chuyên gia cho rằng, diễn biến thời tiết bất thường đòi hỏi người sản xuất phải thay đổi phương thức canh tác, chủ động nguồn nước và điều chỉnh kỹ thuật chăm sóc phù hợp.
Giám đốc Trung tâm Khuyến nông quốc gia Lê Quốc Thanh đề nghị tổ chức lại sản xuất, tăng cường liên kết giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp, từng bước hình thành vùng nguyên liệu ổn định, kiểm soát chặt quy trình sản xuất.
Tiến sĩ Phan Việt Hà, Phó Viện trưởng phụ trách Viện Khoa học Kỹ thuật nông-lâm nghiệp Tây Nguyên cho rằng, cần tăng cường nghiên cứu tác động của biến đổi khí hậu đến sinh trưởng, năng suất, chất lượng sầu riêng và xây dựng các giải pháp thích ứng phù hợp.
Từ những yêu cầu nêu trên, các chuyên gia khuyến nghị ngành hàng sầu riêng cần chuyển trọng tâm từ mở rộng diện tích, gia tăng sản lượng sang nâng cao chất lượng và hiệu quả. Quy hoạch vùng trồng cần phù hợp với điều kiện sinh thái, mã số vùng trồng, kiểm soát an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc.
Đây được xem là hướng đi cần thiết để sầu riêng Việt Nam duy trì các thị trường xuất khẩu hiện có, hạn chế rủi ro trong thương mại quốc tế, đồng thời nâng cao giá trị cho người trồng. Một nền sản xuất an toàn, minh bạch và thích ứng tốt sẽ là nền tảng để ngành hàng sầu riêng phát triển bền vững.
