Cảnh giác với các thủ đoạn lừa đảo trên không gian mạng

Theo Công an tỉnh Thái Nguyên, tội phạm lừa đảo chiếm đoạt tài sản sử dụng công nghệ cao xảy ra ở hầu hết các địa phương trong tỉnh, chiếm tỷ lệ cao trong cơ cấu tội phạm hình sự. Hoạt động của loại tội phạm này ngày càng đa dạng, có phạm vi xuyên quốc gia, phương thức, thủ đoạn thường xuyên thay đổi, ngày càng tinh vi, chuyên nghiệp hơn và có sự móc nối, học tập kinh nghiệm từ các băng, nhóm tội phạm trên thế giới.

Nhiều vụ việc có quy mô lớn

Qua công tác nắm tình hình trên không gian mạng, lực lượng chức năng Công an tỉnh Thái Nguyên đã phát hiện, đấu tranh với nhiều vụ việc có dấu hiệu tội phạm sử dụng công nghệ cao. Đáng chú ý, tháng 9/2025, Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao phát hiện một nhóm đối tượng có dấu hiệu vi phạm quy định về kinh doanh theo phương thức đa cấp, xảy ra trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên và một số tỉnh, thành phố.

Các đối tượng dụ dỗ người tham gia vào website SpinNFT, kết nối ví điện tử, giao dịch NFT bằng đồng USDT, thu phí giao dịch bằng đồng điện tử SPIN theo mô hình đa cấp. Kết quả đấu tranh ban đầu xác định, các đối tượng đã thuê lập trình, vận hành hệ thống, viết bài quảng cáo, giới thiệu tiềm năng và tính năng của website để lôi kéo người tham gia. Cơ quan điều tra bước đầu làm rõ hành vi phạm tội đối với 9 đối tượng, tổng khối lượng giao dịch khoảng 54,7 triệu USDT, tương đương hơn 1.400 tỷ đồng.

Một vụ việc khác, ngày 15/12/2025, Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao tiếp nhận tố giác của một công dân về việc bị tài khoản Facebook lừa đảo chiếm đoạt 5 triệu đồng bằng hình thức đặt cọc mua ô-tô đã qua sử dụng. Qua xác minh, lực lượng chức năng làm rõ đối tượng thực hiện hành vi và xác định từ tháng 3 đến tháng 12/2025, tài khoản ngân hàng của đối tượng đã nhận tiền nghi vấn của khoảng 100 bị hại, với tổng số tiền chiếm đoạt khoảng 700 triệu đồng.

Trong lĩnh vực giao dịch tiền ảo, các đối tượng cũng lợi dụng sự thiếu cẩn trọng của người dân khi mua USDT qua giao dịch P2P trên các sàn tiền số. Một nhóm đối tượng đã sử dụng tài khoản ngân hàng có tên gọi gần giống nhau, cùng số tài khoản, khiến bị hại nhầm lẫn khi chuyển tiền mua tiền ảo. Quá trình xác minh ban đầu xác định các đối tượng đã chiếm đoạt tiền của khoảng 400 bị hại, với tổng số tiền hơn 1 tỷ đồng.

Đáng chú ý, có vụ việc các đối tượng lợi dụng lòng tin tâm linh của người dân để lừa đảo. Qua công tác nắm tình hình trên không gian mạng, Công an tỉnh Thái Nguyên xác định một nhóm đối tượng chuyên gọi điện cho người dân, tự xưng là “cô đồng” tại một số cơ sở tín ngưỡng, dọa nạn nhân có vận hạn, có vong theo, gặp vấn đề về sức khỏe, tài chính rồi dụ dỗ làm lễ giải hạn hoặc mua vật phẩm phong thủy. Cơ quan điều tra xác định, từ tháng 4 đến tháng 12/2024, nhóm này đã lừa đảo thành công 28.000 trường hợp trên cả nước, chiếm đoạt hơn 8 tỷ đồng; đã khởi tố vụ án, khởi tố 25 đối tượng và tiếp tục điều tra mở rộng.

Các thủ đoạn thường gặp

Một trong những thủ đoạn phổ biến hiện nay là giả danh cơ quan chức năng để yêu cầu người dân cập nhật thông tin hoặc cài đặt ứng dụng giả mạo. Các đối tượng thường chủ động gọi điện, nhắn tin qua mạng xã hội, tự xưng là cán bộ quản lý hộ tịch, cảnh sát khu vực hoặc cơ quan nhà nước. Chúng thông báo có chủ trương, chính sách mới, yêu cầu người dân cập nhật thông tin cá nhân. Một số trường hợp, đối tượng nắm được một phần thông tin cá nhân của nạn nhân để tạo lòng tin.

Sau đó, các đối tượng gửi đường link hoặc hướng dẫn cài ứng dụng giả mạo chứa mã độc. Khi chiếm quyền điều khiển thiết bị, chúng tiếp tục yêu cầu người dân làm theo hướng dẫn để cung cấp mã OTP ngân hàng hoặc dữ liệu xác thực sinh trắc học, từ đó chiếm đoạt tiền trong tài khoản.

Một thủ đoạn khác là giả danh nhân viên điện, nước, truyền hình, internet để thông báo nợ cước, yêu cầu chuyển khoản gấp nhằm tránh bị cắt dịch vụ. Nếu người dân thông báo đã thanh toán, đối tượng tiếp tục hướng dẫn truy cập đường link hoặc cài đặt ứng dụng giả mạo để quản lý thông tin hợp đồng. Đây là hình thức lừa đảo đánh vào tâm lý lo sợ bị gián đoạn dịch vụ thiết yếu.

Trong lĩnh vực đầu tư trực tuyến, các đối tượng mời gọi người dân tham gia sàn chứng khoán, tiền ảo, đa cấp với cam kết lợi nhuận cao, rủi ro thấp. Ban đầu, chúng cho nạn nhân thắng và rút thử một khoản tiền nhỏ để tạo lòng tin. Khi nạn nhân nạp số tiền lớn hơn, các đối tượng dùng nhiều lý do để khóa tài khoản, không cho rút tiền, yêu cầu chuyển thêm tiền để nộp thuế, chứng minh tài chính hoặc sau đó đánh sập sàn.

Các đối tượng cũng giả danh cơ sở giáo dục để thông báo hoàn trả học phí, nhận học bổng, chương trình du học, trại hè. Bằng việc lập website, tài khoản mạng xã hội giả mạo trường học hoặc cơ sở giáo dục, chúng dụ phụ huynh, học sinh truy cập đường dẫn chứa mã độc, cung cấp thông tin cá nhân, tài khoản ngân hàng, mã OTP hoặc chuyển tiền để “chứng minh tài chính”, “giữ suất” tham gia chương trình.

Đối với hoạt động mua bán trực tuyến, thủ đoạn giả danh nhân viên giao hàng tiếp tục xuất hiện. Các đối tượng mạo danh shipper của các sàn thương mại điện tử, gọi điện hoặc nhắn tin thông báo có đơn hàng, yêu cầu thanh toán tiền mua hàng, phí vận chuyển. Khi người dân chuyển tiền, chúng lấy lý do sai cú pháp, chưa nhận được tiền hoặc yêu cầu truy cập đường link xác nhận đơn hàng để tiếp tục chiếm đoạt tài sản.

Ngoài ra, còn nhiều thủ đoạn khác như giả danh cơ quan chức năng hỗ trợ thu hồi tiền bị lừa đảo; giả danh cơ sở y tế, giáo dục thông báo người thân gặp tai nạn; giả danh cơ quan nhà nước, lực lượng vũ trang để đặt mua hàng hóa; giả danh tổ chức tín dụng hỗ trợ mở thẻ, nâng hạn mức tín dụng; lừa đảo tình cảm rồi dẫn dụ đầu tư tài chính, đánh bạc hoặc thu thập hình ảnh nhạy cảm để tống tiền.

Chủ động phòng ngừa, không để sập bẫy

Trao đổi với chúng tôi, đại diện Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, Công an tỉnh Thái Nguyên cho biết, cùng với việc đấu tranh, xử lý nghiêm các đường dây, ổ nhóm tội phạm của cơ quan chức năng, yêu cầu quan trọng là người dân cần nâng cao cảnh giác khi nhận cuộc gọi, tin nhắn từ số lạ; không cung cấp thông tin cá nhân, địa chỉ, số điện thoại, số tài khoản ngân hàng, mã OTP cho bất kỳ ai khi chưa xác định rõ danh tính và mục đích sử dụng thông tin. Người dân không truy cập vào các đường dẫn, website, ứng dụng không rõ nguồn gốc; không mở tệp đính kèm từ người gửi không xác định; không cài đặt phần mềm theo hướng dẫn của người lạ.

Đối với các cuộc gọi tự xưng là cán bộ nhà nước, công an, viện kiểm sát, tòa án, ngân hàng hoặc đơn vị tài chính yêu cầu cung cấp thông tin, chuyển tiền để phục vụ điều tra, người dân tuyệt đối không làm theo. Các cơ quan chức năng không làm việc, điều tra, yêu cầu chuyển tiền qua điện thoại hoặc mạng xã hội.

Khi có người thân nhắn tin vay tiền, nhờ chuyển khoản qua mạng xã hội, cần gọi điện trực tiếp hoặc gặp mặt để xác minh. Khi nhận được lời mời đầu tư lợi nhuận cao, việc nhẹ lương cao, quà tặng giá trị lớn hoặc cơ hội kiếm tiền dễ dàng, người dân cần đặc biệt thận trọng. Không có khoản lợi nhuận “phi thực tế” nào mà không đi kèm rủi ro.

Người dân cũng không mua bán, cho mượn căn cước công dân, tài khoản ngân hàng, thẻ tín dụng. Hành vi này không chỉ tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn tài chính cá nhân, mà còn có thể bị lợi dụng để phục vụ hoạt động phạm tội. Trường hợp đã nhấp vào đường link lạ, cài ứng dụng nghi vấn hoặc có dấu hiệu bị chiếm quyền điều khiển thiết bị, cần nhanh chóng liên hệ ngân hàng để tạm khóa tài khoản, tắt nguồn thiết bị và trình báo cơ quan Công an nơi gần nhất để được hướng dẫn, hỗ trợ.

Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, phòng, chống tội phạm công nghệ cao không chỉ là nhiệm vụ của lực lượng chức năng mà cần sự tham gia của toàn xã hội. Mỗi người dân cần tự trang bị kỹ năng số cơ bản, mỗi tổ chức, doanh nghiệp, ngân hàng, nhà mạng và nền tảng trực tuyến cần tăng cường cảnh báo, xác thực, phát hiện giao dịch bất thường và phối hợp kịp thời với cơ quan chức năng.