Mỗi năm, gần 2.000 trẻ em tử vong do đuối nước
Mới đây, ngày 1/7, có ba trẻ ở Bắc Giang rủ nhau đi chơi, sau đó một bé trai 8 tuổi bị ngã xuống ao thả cá. Một lúc sau, bé trai mới được vớt lên, người cấp cứu không rõ trẻ có ngừng thở, ngừng tim không. Anh và mọi người lập tức vác trẻ chạy, thời gian mất khoảng 10 phút. Sau đó, trẻ được chuyển đến bệnh viện huyện trong tình trạng hôn mê, tím tái, thở ngáp, được đặt nội khí quản rồi chuyển đến Bệnh viện đa khoa tỉnh, sau đó chuyển tiếp đến Bệnh viện Nhi T.Ư.
Tại đây, trẻ hôn mê, suy hô hấp, suy tuần hoàn. Trẻ được các bác sĩ Khoa Điều trị tích cực Nội khoa điều trị thở máy, ổn định huyết động, kháng sinh, sử dụng biện pháp hạ thân nhiệt chủ động để bảo vệ não. Sau năm ngày điều trị, trẻ tỉnh hơn, tự thở, hô hấp và huyết động ổn định. Tuy nhiên, trẻ vẫn cần được điều trị và theo dõi lâu dài về những di chứng thần kinh do thời gian thiếu oxy não kéo dài sau đuối nước vì không được sơ cấp cứu đúng cách.
Đau lòng hơn là trường hợp bé trai 5 tuổi ở Hải Dương. Trẻ gặp tai nạn đuối nước tại bể bơi resort khi đi du lịch cùng gia đình. Khi được đưa lên, trẻ đã trong tình trạng tím tái, không thở. Thay vì thổi ngạt và ép tim ngay, người cứu lại vẫn vác dốc ngược trẻ chạy quanh trong vài phút. Thời gian trẻ có tim trở lại từ lúc được cấp cứu đến khi vào cơ sở y tế ban đầu khoảng 30 phút. Sau đó, trẻ được chuyển đến Bệnh viện Nhi T.Ư. Khi vào đến Khoa Điều trị tích cực Nội khoa, trẻ trong tình trạng nguy kịch, hôn mê sâu, đồng tử giãn. Trẻ đã tử vong sau một ngày dù đã được áp dụng các biện pháp hồi sức tích cực. Nguyên nhân tử vong là tổn thương não không hồi phục, suy đa cơ quan do thiếu oxy kéo dài.
Theo các bác sĩ, thời gian chịu đựng thiếu oxy của não nhiều nhất chỉ khoảng 4-5 phút, nếu quá thời gian này sẽ dẫn tới tổn thương não không hồi phục, gây tử vong hoặc di chứng thần kinh. Do đó, khi thấy một trẻ bị đuối nước không tỉnh, không thở, ngừng tim thì cần phải hồi sức tim phổi (thổi ngạt, ép tim) ngay bởi vì đây là thời điểm vàng để cứu sống trẻ.
Trước đó, chỉ trong sáu ngày (từ ngày 30/5 đến 4/6), Khoa Điều trị tích cực Nội khoa của Bệnh viện Nhi T.Ư đã tiếp nhận bảy trẻ nguy kịch do đuối nước tại bể bơi và ao hồ. Trong số này, ba trẻ ngừng tim kéo dài, bốn trẻ suy hô hấp. Điều đáng nói, trong số bảy trẻ, chỉ duy nhất một trẻ được hồi sức ban đầu đúng cách, các trường hợp còn lại đều được cấp cứu sai cách là bế dốc chạy vòng quanh.
Điển hình như trường hợp bé B.M (20 tháng tuổi, ở Ninh Bình): Sau khi bị đuối nước, bé M không được cấp cứu ban đầu mà bị vác ngược chạy vòng quanh. Khi không hiệu quả, trẻ được đưa đi cấp cứu nhưng thời gian di chuyển đến bệnh viện tỉnh quá dài, hơn 30 phút. Vì vậy, dù trẻ có nhịp tim trở lại sau 15 phút cấp cứu ở tuyến dưới, song khi áp dụng các biện pháp hồi sức tích cực tại Bệnh viện Nhi T.Ư, bệnh nhi vẫn trong tình trạng hôn mê sâu, suy hô hấp, tiên lượng di chứng thần kinh nặng nề.
Tại Việt Nam, đuối nước là một trong 10 nguyên nhân gây tử vong hàng đầu cho trẻ em từ 5 - 14 tuổi. Theo số liệu của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, tình hình đuối nước ở trẻ em đã giảm trong những năm vừa qua, mỗi năm giảm từ 3 - 5%. Tuy nhiên, cả nước vẫn còn gần 2.000 trẻ em dưới 16 tuổi tử vong do đuối nước. Mỗi dịp hè, những tai nạn đuối nước thương tâm xảy ra đã cướp đi sinh mạng của các em nhỏ, để lại sự xót thương, những nỗi đau không thể bù đắp cho cha mẹ, người thân của nạn nhân.
Bỏ lỡ thời gian vàng quyết định sự sống
Theo TS, bác sĩ Phan Hữu Phúc, Viện trưởng Đào tạo và Nghiên cứu sức khỏe trẻ em (Bệnh viện Nhi T.Ư), Tổng Thư ký Hội Nhi khoa Việt Nam, để hồi sức thành công các trường hợp ngừng tim do đuối nước, cần phối hợp rất nhiều biện pháp hồi sức tích cực. Bên cạnh hồi sức thường quy, Bệnh viện Nhi T.Ư đã áp dụng liệu pháp hạ thân nhiệt chủ động theo đích, nghĩa là dùng các thiết bị đưa thân nhiệt cơ thể trẻ giảm xuống 33-34oC trong một vài ngày để bảo vệ não, tránh não tổn thương nặng hơn.
“Tuy nhiên, chỉ định và hiệu quả của liệu pháp hạ thân nhiệt phụ thuộc vào thời gian trẻ ngừng tim và trẻ có được hồi sức tim phổi kịp thời, đúng cách hay không. Trường hợp ngừng tim kéo dài nhưng trong suốt khoảng thời gian đó, trẻ được hồi sức tim phổi tốt thì kết quả điều trị sẽ tốt hơn. Ngược lại, nếu trẻ chỉ ngừng tim 5-7 phút nhưng lại không được cấp cứu ban đầu đúng cách thì kết quả điều trị sẽ không khả quan bằng”, bác sĩ Phan Hữu Phúc lưu ý.
Các bác sĩ cho biết, trẻ bị đuối nước có thể ngạt thở, ngừng tim dẫn đến tử vong nhanh chóng. Phần lớn trẻ đuối nước tử vong hoặc chịu di chứng thần kinh do não thiếu oxy kéo dài là những trẻ không được cấp cứu hoặc cấp cứu ban đầu không đúng cách tại hiện trường.
Một thực tế đáng báo động là mặc dù đã được ngành y tế các cấp truyền thông rộng rãi nhiều năm nay nhưng vẫn còn rất nhiều người chưa nắm được kỹ năng cấp cứu trẻ bị đuối nước.
TS Lê Ngọc Duy, Trưởng khoa Cấp cứu và chống độc, Bệnh viện Nhi T.Ư cho biết, vài phút đầu là thời gian vàng để cấp cứu trẻ đuối nước. Việc cấp cứu đúng cách cực kỳ quan trọng, quyết định sự sống của trẻ. Người sơ cứu cần chú ý không được dốc ngược trẻ lên vai rồi chạy vì việc đó khiến cho các dịch ở dạ dày trào ngược vào đường thở và làm chậm trễ quá trình hồi sức tim phổi (ép tim/thổi ngạt), để trôi qua khoảng thời gian vàng cấp cứu cho trẻ bị đuối nước; không được ngừng hồi sức tim phổi nếu trẻ chưa có nhịp thở. Khi ép tim ngoài lồng ngực, người sơ cứu chú ý không ấn ngực quá mạnh để tránh làm gãy xương, dập phổi... Phụ huynh cần lưu ý đưa tất cả trẻ bị đuối nước đến cơ sở y tế để được kiểm tra và theo dõi các biến chứng sau đuối nước.
Về các biện pháp phòng đuối nước, TS Lê Ngọc Duy cho biết: “Chúng ta cần tổ chức tuyên truyền cho mọi người dân cùng tham gia phòng tránh đuối nước cho trẻ em; Giáo dục kiến thức, kỹ năng (cho trẻ từ lớp 1) phòng chống đuối nước và dạy trẻ bơi an toàn. Cùng với đó là tuyên truyền cho người chăm sóc trẻ luôn để ý, quản lý, giám sát trẻ mọi lúc, mọi nơi nhằm loại bỏ nguy cơ đuối nước tại cộng đồng, gia đình, trường học. Các khu vực bơi công cộng phải được giám sát bởi nhân viên được huấn luyện về công tác cứu hộ. Ao, hồ, dụng cụ chứa nước trong gia đình phải có rào chắn, nắp đậy; cần có biển cảnh báo tại các sông ngòi, hồ nước... Cha mẹ và nhà trường hướng dẫn cho trẻ cách nhận biết các nơi nguy hiểm có nguy cơ cao xảy ra đuối nước; tuyên truyền, phổ biến các biện pháp phòng ngừa và cấp cứu ban đầu đúng cách; tổ chức các lớp cấp cứu cơ bản cho cộng đồng”.
