Cần tính đúng, tính đủ chi phí để sớm hoàn thiện thị trường điện cạnh tranh

Việc rà soát và cập nhật lộ trình phát triển thị trường điện Việt Nam đang là nhiệm vụ cấp thiết, bởi đây không chỉ là yêu cầu kỹ thuật mà còn là bước đi chiến lược nhằm hoàn thiện thị trường điện cạnh tranh, minh bạch, hiệu quả, đáp ứng mục tiêu phát triển bền vững và tăng trưởng kinh tế cao của đất nước.

Biểu đồ Cơ cấu tham gia thị trường điện qua các năm.
Biểu đồ Cơ cấu tham gia thị trường điện qua các năm.

Thị trường điện cạnh tranh tại Việt Nam được hình thành từ Quyết định 63/2013/QĐ-TTg, với lộ trình ba cấp độ: Thị trường phát điện cạnh tranh, thị trường bán buôn cạnh tranh và cuối cùng là thị trường bán lẻ.

Theo báo cáo của Bộ Công thương, sau 13 năm vận hành và phát triển, số lượng nhà máy tham gia thị trường điện đã tăng hơn 3 lần. Hiện tổng công suất đặt nguồn điện trong hệ thống điện quốc gia (theo trạng thái tham gia thị trường điện) đạt 89.920MW, trong đó có 118 nhà máy điện trực tiếp tham gia chào giá trên thị trường điện, với tổng công suất đặt là 34.080MW, chiếm tỷ lệ 38.4%; công suất các nhà máy điện gián tiếp tham gia thị trường điện là 35.494.4MW, chiếm 39%; nhà máy thủy điện đa mục tiêu và phối hợp là 8.802MW (gần 10%); nhập khẩu 2.302MW ( 3%) và BOT là 9.241.6MW (hơn 10%).

anh-man-hinh-2025-11-08-luc-091759.png
Cơ cấu công suất đặt nguồn điện theo trạng thái tham gia thị trường điện.

Theo Phó Cục trưởng Cục Điều tiết điện lực, Bộ Công thương Trịnh Quốc Vũ: Hiện nay thị trường điện Việt Nam đang ở cấp độ “thị trường bán buôn điện cạnh tranh” với những thành quả đáng ghi nhận, như: Từng bước tăng cạnh tranh, minh bạch và công khai; giá điện từng bước phản ánh theo cơ chế thị trường, quy luật cung cầu; tạo động lực nâng cao hiệu quả sản xuất-kinh doanh của các đơn vị phát điện; giảm chi phí, tối ưu phân bổ nguồn lực, góp phần ổn định giá điện và góp phần bảo đảm cung cấp điện; từng bước tạo được sự tin tưởng của các nhà đầu tư, các thành viên tham gia thị trường điện và hình thành một môi trường cạnh tranh năng động hơn trong ngành điện.

Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy còn không ít khó khăn, thách thức như: Cơ chế vận hành thị trường chưa thật sự hoàn thiện; hạ tầng truyền tải, phân phối và cơ chế điều tiết giá còn chưa đồng bộ và được điều chỉnh kịp thời; các yếu tố thị trường chưa phản ánh đầy đủ chi phí và rủi ro; sự phát triển nhanh của năng lượng tái tạo và các dạng nguồn điện mới đặt ra yêu cầu cao hơn về cân bằng cung-cầu, ổn định hệ thống và điều hành thị trường linh hoạt, hiện đại.

Phó Cục trưởng Cục Điều tiết điện lực, Bộ Công thương Trịnh Quốc Vũ chỉ ra rằng: Đến thời điểm cần rà soát đánh giá và điều chỉnh thiết kế để tạo ra tín hiệu thu hút các nhà đầu tư, từ đó tạo ra môi trường cạnh tranh bình đẳng, minh bạch, giúp các doanh nghiệp ngành điện nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh điện, đồng thời tạo ra tín hiệu tích cực từ việc giá điện phản ánh đúng nhu cầu thị trường để tự tin đầu tư vào thị trường.

img-9200.jpg
Toàn cảnh Hội thảo Kỹ thuật phát triển thị trường điện cạnh tranh tại Việt Nam.

Tại Hội thảo Kỹ thuật phát triển thị trường điện cạnh tranh tại Việt Nam do Cục điện lực (Bộ Công thương) phối hợp với Đại sứ quán Úc tại Việt Nam tổ chức sáng 7/11, tại Hà Nội, ông Craig Mickle, Chuyên gia đến từ Úc, tác giả chính của báo cáo kỹ thuật P4I “Nâng cao năng lực cạnh tranh của thị trường điện tại Việt Nam” cũng đã chỉ ra: Thị trường điện cạnh tranh tại Việt Nam dù đã có sự gia tăng của các nhà đầu tư nhưng chỉ dừng ở lĩnh vực sản xuất điện dưới hình thức các nhà sản xuất điện độc lập (IPP), chứ chưa khuyến khích đầu tư tư nhân vào các khâu khác của chuỗi cung ứng.

Sự tham gia của năng lượng tái tạo bị hạn chế - khi quy định yêu cầu các nguồn năng lượng tái tạo không phải thủy điện chào giá ở mức 0 đồng/kWh - làm giảm sự tham gia trực tiếp của họ vào thị trường bán buôn, vì họ chủ yếu nhận được các khoản thanh toán công suất và phụ thuộc vào các Thỏa thuận mua điện (PPA)…

Ông nhấn mạnh: “Điều thị trường cần là cơ chế mua-bán điện hướng tới mức giá cạnh tranh nhất, thấp nhất có thể, nhưng vẫn bảo đảm bù đắp đầy đủ chi phí như nguyên, nhiên liệu, truyền tải... Thị trường bán buôn cạnh tranh cần thể hiện rõ các yếu tố chi phí trong quá trình tính toán”.

Đại diện Cục Điều tiết Điện lực cũng cho biết: Hiện nay Việt Nam đang thực hiện mô hình chào giá theo chi phí, trong đó nhà máy điện mới, có hiệu quả cao, sẽ được thu hồi đầy đủ chi phí dài hạn. Thiết kế này có ưu điểm là giúp kiểm soát tốt giá thị trường và thông qua đó ổn định giá bán lẻ điện, bảo đảm phát triển kinh tế. Tuy nhiên, mô hình này vẫn chưa tạo đủ tín hiệu giá để thu hút đầu tư mới để có thể mạnh dạn đầu tư vào các nhà máy để tham gia thị trường điện trong tương lai.

Đồng tình với ý kiến các chuyên gia đến từ Úc, chuyên gia năng lượng Hà Đăng Sơn cũng cho rằng: Các nhà đầu tư vẫn còn lo ngại do thông tin về chi phí, biến động giá và cơ chế điều hành chưa thực sự rõ ràng, minh bạch. “Khi các yếu tố thông tin không được công khai, nhà đầu tư khó phân tích, đánh giá để xây dựng kế hoạch và quyết định đầu tư” - ông Sơn chia sẻ.

Theo ông Sơn, thông tin về chi phí, giá cả trong cơ cấu sản xuất, truyền tải và phân phối điện vẫn chưa thực sự tường minh. Do đó, cần xây dựng thị trường điện với hai mục tiêu: Bảo đảm hiệu quả, tối ưu giá trong ngắn hạn, đồng thời tạo động lực và thu hút đầu tư dài hạn.

Câu chuyện bảo đảm an ninh cung ứng điện trong giai đoạn nền kinh tế hướng đến tăng trưởng hai con số càng cho thấy yêu cầu cấp thiết về minh bạch chi phí và giá điện. Đây cũng là yếu tố đầu tiên mà nhà đầu tư quan tâm khi xem xét dự án tại Việt Nam.

Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới với nhiều thay đổi về thể chế, công nghệ và xu thế chuyển dịch năng lượng toàn cầu. Trong nước, Luật Điện lực (sửa đổi năm 2024) cùng các Nghị quyết của Bộ Chính trị, Quốc hội và Chính phủ đã đặt ra yêu cầu hoàn thiện cơ chế thị trường điện, hướng tới thị trường bán lẻ cạnh tranh hoàn chỉnh, phù hợp với mục tiêu bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia và phát triển bền vững.

Đặc biệt, Nghị quyết số 70-NQ/TW khẳng định: Phát triển thị trường điện cạnh tranh, cải cách cơ chế giá điện là yêu cầu khách quan, tất yếu và không thể đảo ngược.

Hiện Cục Điều tiết điện lực đang khẩn trương xây dựng Đề án hoàn thiện thị trường bán buôn điện cạnh tranh, dự kiến trình Bộ Công thương trong tháng 12/2025. Theo kế hoạch, thị trường bán buôn điện cạnh tranh hoàn chỉnh sẽ được triển khai chính thức từ 1/1/2027. Việc hoàn thiện thị trường điện cạnh tranh được kỳ vọng sẽ góp phần hiện thực hóa mục tiêu cung cấp đủ điện cho phát triển kinh tế với giá thành hợp lý.

Có thể bạn quan tâm

Đoàn đại biểu cấp cao Đảng, Nhà nước Lào làm việc tại Tập đoàn Điện lực Việt Nam.

Tăng cường hợp tác điện lực Việt Nam-Lào trong bối cảnh nhu cầu năng lượng gia tăng

Những năm qua, hợp tác trong lĩnh vực năng lượng, nhất là trong kết nối hạ tầng hệ thống điện và trao đổi điện năng Việt Nam và Lào được đẩy mạnh, có thể coi là điểm sáng trong quan hệ hợp tác kinh tế giữa hai nước. Hiện tổng công suất từ các nhà máy điện tại Lào đã vận hành và bán điện về Việt Nam là 2.379MW.

Mỗi ngày có hàng trăm công nhân, thiết bị đang tập trung thi công các gói thầu thuộc dự án đường Động lực Điện Biên.

Hối hả trên công trình đường động lực Điện Biên

Nỗ lực vì mục tiêu hoàn thành Đường giao thông kết nối các khu vực kinh tế trọng điểm dọc trục QL279, QL12 (gọi tắt là đường Động lực Điện Biên), suốt nhiều ngày qua hàng nghìn công nhân cùng máy móc, thiết bị miệt mài làm việc. Cả kỳ nghỉ Tết Dương lịch 2026 vừa qua, công trường ngày đêm vẫn rầm rập tiếng máy, tiếng người…

Các giải pháp công nghệ cho ô-tô điện được trưng bày tại Triển lãm Thành tựu đất nước "80 năm hành trình Độc lập-Tự do-Hạnh phúc". (Ảnh: Thế Đại)

Kinh tế số thúc đẩy đổi mới mô hình tăng trưởng

Việt Nam đang bước vào giai đoạn tăng tốc chiến lược để thực hiện thắng lợi mục tiêu đến năm 2030 trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao; đến năm 2045 trở thành nước phát triển, thu nhập cao.

Lực lượng Quản lý thị trường Quảng Ninh kiểm tra cơ sở kinh doanh của ông Trần Hữu Quyền ở phường Móng Cái 2.

Quảng Ninh: Bảo đảm bình ổn thị trường trong dịp Tết Bính Ngọ 2026

Thực hiện tháng cao điểm đấu tranh chống buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả và an toàn vệ sinh thực phẩm dịp Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026; Lực lượng Quản lý thị trường tỉnh Quảng Ninh đã phát hiện và xử lý vi phạm với tổng số tiền phạt hơn 13 tỷ đồng. Góp phần bình ổn thị trường và bảo đảm sức khỏe cho nhân dân.

Ảnh minh họa.

Thanh khoản suy giảm mạnh, VN-Index mất hơn 13 điểm trước áp lực từ nhóm bất động sản

Phiên giao dịch ngày 27/1, thị trường chứng khoán Việt Nam phân hóa rõ nét. Thanh khoản toàn thị trường giảm sâu, tổng giá trị giao dịch chỉ đạt hơn 27.781 tỷ đồng. Áp lực điều chỉnh mạnh tại nhóm bất động sản cùng diễn biến bán ròng của khối ngoại đã kéo VN-Index giảm 13,22 điểm, xuống mức 1.830,5 điểm khi kết thúc phiên.

[Video] Từ năm 2026, thêm 2 trường hợp được cấp sổ đỏ lần đầu

[Video] Từ năm 2026, thêm 2 trường hợp được cấp sổ đỏ lần đầu

Theo Luật Đất đai năm 2024 và Nghị quyết 254/2025 của Quốc hội, từ năm 2026, Luật Đất đai bổ sung hai trường hợp được xem xét cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất lần đầu, nhằm tháo gỡ vướng mắc tồn tại kéo dài trong công tác quản lý, sử dụng đất đai.

Cục trưởng Mai Xuân Thành phát biểu tại hội nghị.

Tối ưu nguồn lực triển khai chuyển đổi số mang tính nền tảng của mô hình quản lý thuế mới

Sáng 26/1, Cục Thuế tổ chức Hội nghị trực tiếp kết hợp trực tuyến cả nước triển khai nhiệm vụ “Tư vấn tái thiết kế quy trình nghiệp vụ quản lý thuế và lập hồ sơ yêu cầu xây dựng hệ thống công nghệ thông tin theo mô hình quản lý thuế mới”, nhằm tối ưu nguồn lực và thúc đẩy chuyển đổi số mang tính nền tảng, dài hạn.

(Ảnh: THÀNH ĐẠT)

Giá vàng ngày 27/1: Vàng miếng, vàng nhẫn tiếp tục chinh phục đỉnh mới

Giá vàng thế giới hôm nay (27/1) phá vỡ mọi kỷ lục, giao dịch ở mức 5.073,2 USD/ounce trong bối cảnh dòng tiền trú ẩn chảy mạnh vào kim loại quý do tâm lý lo ngại rủi ro của nhà đầu tư. Trong nước, giá vàng miếng và vàng nhẫn SJC đạt mức cao chưa từng có, niêm yết lần lượt ở mức 177 triệu đồng/lượng và 176 triệu đồng/lượng.

Quang cảnh phiên họp. (Ảnh: TL)

Tạo cơ chế đặc thù phát triển ngành dầu khí trở thành ngành mũi nhọn

Luật Dầu khí được đề xuất sửa đổi tập trung vào năm nhóm chính sách lớn, nhằm nâng cao hiệu quả khai thác tài nguyên gắn với bảo vệ môi trường, ứng phó biến đổi khí hậu; tạo động lực tăng trưởng mới, khơi thông nguồn lực, góp phần bảo đảm chủ quyền trên biển và an ninh năng lượng quốc gia.

Một góc khu đô thị phía tây Hà Nội. (Ảnh: HNV)

Thận trọng hơn khi chọn bất động sản là kênh đầu tư dài hạn

Việc Chính phủ tập trung xử lý các dự án tồn đọng, đẩy mạnh đầu tư công và hạ tầng liên vùng đang mở ra không gian phát triển mới cho đô thị và bất động sản. Dòng tiền được cải thiện, tín dụng được điều hành linh hoạt, tiếp tục coi bất động sản là kênh đầu tư dài hạn, nhưng theo hướng thận trọng và có chọn lọc hơn.