Cần tính đúng, tính đủ chi phí để sớm hoàn thiện thị trường điện cạnh tranh

Việc rà soát và cập nhật lộ trình phát triển thị trường điện Việt Nam đang là nhiệm vụ cấp thiết, bởi đây không chỉ là yêu cầu kỹ thuật mà còn là bước đi chiến lược nhằm hoàn thiện thị trường điện cạnh tranh, minh bạch, hiệu quả, đáp ứng mục tiêu phát triển bền vững và tăng trưởng kinh tế cao của đất nước.

Biểu đồ Cơ cấu tham gia thị trường điện qua các năm.
Biểu đồ Cơ cấu tham gia thị trường điện qua các năm.

Thị trường điện cạnh tranh tại Việt Nam được hình thành từ Quyết định 63/2013/QĐ-TTg, với lộ trình ba cấp độ: Thị trường phát điện cạnh tranh, thị trường bán buôn cạnh tranh và cuối cùng là thị trường bán lẻ.

Theo báo cáo của Bộ Công thương, sau 13 năm vận hành và phát triển, số lượng nhà máy tham gia thị trường điện đã tăng hơn 3 lần. Hiện tổng công suất đặt nguồn điện trong hệ thống điện quốc gia (theo trạng thái tham gia thị trường điện) đạt 89.920MW, trong đó có 118 nhà máy điện trực tiếp tham gia chào giá trên thị trường điện, với tổng công suất đặt là 34.080MW, chiếm tỷ lệ 38.4%; công suất các nhà máy điện gián tiếp tham gia thị trường điện là 35.494.4MW, chiếm 39%; nhà máy thủy điện đa mục tiêu và phối hợp là 8.802MW (gần 10%); nhập khẩu 2.302MW ( 3%) và BOT là 9.241.6MW (hơn 10%).

anh-man-hinh-2025-11-08-luc-091759.png
Cơ cấu công suất đặt nguồn điện theo trạng thái tham gia thị trường điện.

Theo Phó Cục trưởng Cục Điều tiết điện lực, Bộ Công thương Trịnh Quốc Vũ: Hiện nay thị trường điện Việt Nam đang ở cấp độ “thị trường bán buôn điện cạnh tranh” với những thành quả đáng ghi nhận, như: Từng bước tăng cạnh tranh, minh bạch và công khai; giá điện từng bước phản ánh theo cơ chế thị trường, quy luật cung cầu; tạo động lực nâng cao hiệu quả sản xuất-kinh doanh của các đơn vị phát điện; giảm chi phí, tối ưu phân bổ nguồn lực, góp phần ổn định giá điện và góp phần bảo đảm cung cấp điện; từng bước tạo được sự tin tưởng của các nhà đầu tư, các thành viên tham gia thị trường điện và hình thành một môi trường cạnh tranh năng động hơn trong ngành điện.

Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy còn không ít khó khăn, thách thức như: Cơ chế vận hành thị trường chưa thật sự hoàn thiện; hạ tầng truyền tải, phân phối và cơ chế điều tiết giá còn chưa đồng bộ và được điều chỉnh kịp thời; các yếu tố thị trường chưa phản ánh đầy đủ chi phí và rủi ro; sự phát triển nhanh của năng lượng tái tạo và các dạng nguồn điện mới đặt ra yêu cầu cao hơn về cân bằng cung-cầu, ổn định hệ thống và điều hành thị trường linh hoạt, hiện đại.

Phó Cục trưởng Cục Điều tiết điện lực, Bộ Công thương Trịnh Quốc Vũ chỉ ra rằng: Đến thời điểm cần rà soát đánh giá và điều chỉnh thiết kế để tạo ra tín hiệu thu hút các nhà đầu tư, từ đó tạo ra môi trường cạnh tranh bình đẳng, minh bạch, giúp các doanh nghiệp ngành điện nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh điện, đồng thời tạo ra tín hiệu tích cực từ việc giá điện phản ánh đúng nhu cầu thị trường để tự tin đầu tư vào thị trường.

img-9200.jpg
Toàn cảnh Hội thảo Kỹ thuật phát triển thị trường điện cạnh tranh tại Việt Nam.

Tại Hội thảo Kỹ thuật phát triển thị trường điện cạnh tranh tại Việt Nam do Cục điện lực (Bộ Công thương) phối hợp với Đại sứ quán Úc tại Việt Nam tổ chức sáng 7/11, tại Hà Nội, ông Craig Mickle, Chuyên gia đến từ Úc, tác giả chính của báo cáo kỹ thuật P4I “Nâng cao năng lực cạnh tranh của thị trường điện tại Việt Nam” cũng đã chỉ ra: Thị trường điện cạnh tranh tại Việt Nam dù đã có sự gia tăng của các nhà đầu tư nhưng chỉ dừng ở lĩnh vực sản xuất điện dưới hình thức các nhà sản xuất điện độc lập (IPP), chứ chưa khuyến khích đầu tư tư nhân vào các khâu khác của chuỗi cung ứng.

Sự tham gia của năng lượng tái tạo bị hạn chế - khi quy định yêu cầu các nguồn năng lượng tái tạo không phải thủy điện chào giá ở mức 0 đồng/kWh - làm giảm sự tham gia trực tiếp của họ vào thị trường bán buôn, vì họ chủ yếu nhận được các khoản thanh toán công suất và phụ thuộc vào các Thỏa thuận mua điện (PPA)…

Ông nhấn mạnh: “Điều thị trường cần là cơ chế mua-bán điện hướng tới mức giá cạnh tranh nhất, thấp nhất có thể, nhưng vẫn bảo đảm bù đắp đầy đủ chi phí như nguyên, nhiên liệu, truyền tải... Thị trường bán buôn cạnh tranh cần thể hiện rõ các yếu tố chi phí trong quá trình tính toán”.

Đại diện Cục Điều tiết Điện lực cũng cho biết: Hiện nay Việt Nam đang thực hiện mô hình chào giá theo chi phí, trong đó nhà máy điện mới, có hiệu quả cao, sẽ được thu hồi đầy đủ chi phí dài hạn. Thiết kế này có ưu điểm là giúp kiểm soát tốt giá thị trường và thông qua đó ổn định giá bán lẻ điện, bảo đảm phát triển kinh tế. Tuy nhiên, mô hình này vẫn chưa tạo đủ tín hiệu giá để thu hút đầu tư mới để có thể mạnh dạn đầu tư vào các nhà máy để tham gia thị trường điện trong tương lai.

Đồng tình với ý kiến các chuyên gia đến từ Úc, chuyên gia năng lượng Hà Đăng Sơn cũng cho rằng: Các nhà đầu tư vẫn còn lo ngại do thông tin về chi phí, biến động giá và cơ chế điều hành chưa thực sự rõ ràng, minh bạch. “Khi các yếu tố thông tin không được công khai, nhà đầu tư khó phân tích, đánh giá để xây dựng kế hoạch và quyết định đầu tư” - ông Sơn chia sẻ.

Theo ông Sơn, thông tin về chi phí, giá cả trong cơ cấu sản xuất, truyền tải và phân phối điện vẫn chưa thực sự tường minh. Do đó, cần xây dựng thị trường điện với hai mục tiêu: Bảo đảm hiệu quả, tối ưu giá trong ngắn hạn, đồng thời tạo động lực và thu hút đầu tư dài hạn.

Câu chuyện bảo đảm an ninh cung ứng điện trong giai đoạn nền kinh tế hướng đến tăng trưởng hai con số càng cho thấy yêu cầu cấp thiết về minh bạch chi phí và giá điện. Đây cũng là yếu tố đầu tiên mà nhà đầu tư quan tâm khi xem xét dự án tại Việt Nam.

Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới với nhiều thay đổi về thể chế, công nghệ và xu thế chuyển dịch năng lượng toàn cầu. Trong nước, Luật Điện lực (sửa đổi năm 2024) cùng các Nghị quyết của Bộ Chính trị, Quốc hội và Chính phủ đã đặt ra yêu cầu hoàn thiện cơ chế thị trường điện, hướng tới thị trường bán lẻ cạnh tranh hoàn chỉnh, phù hợp với mục tiêu bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia và phát triển bền vững.

Đặc biệt, Nghị quyết số 70-NQ/TW khẳng định: Phát triển thị trường điện cạnh tranh, cải cách cơ chế giá điện là yêu cầu khách quan, tất yếu và không thể đảo ngược.

Hiện Cục Điều tiết điện lực đang khẩn trương xây dựng Đề án hoàn thiện thị trường bán buôn điện cạnh tranh, dự kiến trình Bộ Công thương trong tháng 12/2025. Theo kế hoạch, thị trường bán buôn điện cạnh tranh hoàn chỉnh sẽ được triển khai chính thức từ 1/1/2027. Việc hoàn thiện thị trường điện cạnh tranh được kỳ vọng sẽ góp phần hiện thực hóa mục tiêu cung cấp đủ điện cho phát triển kinh tế với giá thành hợp lý.

Có thể bạn quan tâm

Toàn cảnh hệ thống dây chuyền bốc rót than của Công ty Tuyển than Cửa Ông-TKV. (Ảnh QUANG THỌ)

Công ty Tuyển than Cửa Ông chăm lo tốt đời sống người lao động

Trong bối cảnh hoạt động sản xuất, kinh doanh của ngành than còn nhiều khó khăn, Công ty Tuyển than Cửa Ông vẫn duy trì ổn định nhịp độ sản xuất, đẩy mạnh tiêu thụ than; đồng thời, quan tâm chăm lo đời sống vật chất, tinh thần cho cán bộ, công nhân lao động, tạo động lực hoàn thành kế hoạch sản xuất kinh doanh của năm 2026.

Diễn đàn kỳ vọng góp phần kết nối 3 yếu tố dữ liệu, công nghệ và thị trường, qua đó thúc đẩy chuyển đổi số theo hướng thực chất, phù hợp hơn với điều kiện của khu vực kinh tế tập thể. (Ảnh: HNV)

Chuyển đổi số trong Hợp tác xã: Từ dữ liệu sản xuất đến mở rộng thị trường

Chuyển đổi số đang trở thành một yêu cầu ngày càng rõ nét đối với khu vực kinh tế tập thể. Tuy nhiên, với nhiều hợp tác xã, vấn đề đặt ra không chỉ là lựa chọn công nghệ nào mà còn là chuyển đổi số để giải quyết bài toán gì, bắt đầu từ đâu và làm thế nào để tạo ra hiệu quả thực chất.

Quang cảnh phiên họp. (Ảnh: HIỂN CỪ)

Quảng Ngãi: 9 tháng năm 2026 tăng trưởng xếp thứ 3/6 tỉnh vùng duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên

Sáng 7/10, Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Ngãi tổ chức họp phiên thường kỳ đánh giá tình hình thực hiện nhiệm vụ phát triển kinh tế-xã hội, quốc phòng, an ninh tháng 9, quý III, 9 tháng và nhiệm vụ trọng tâm 3 tháng cuối năm 2026. Phó Chủ tịch Thường trực Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Ngãi Y Ngọc chủ trì phiên họp.

(Ảnh minh họa: THU LAN)

Sáng 7/10, giá bạc thế giới nhích nhẹ

Sáng 7/10, giá bạc thế giới nhích nhẹ lên ngưỡng gần 61 USD/ounce, trong bối cảnh giá dầu phục hồi trước những rủi ro dai dẳng đối với nguồn cung từ Trung Đông, khiến các lo ngại về lạm phát và khả năng tăng lãi suất tiếp tục được chú ý.

Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Lê Văn Lương kiểm tra tại dự án Khu đô thị, thương mại, du lịch, dịch vụ và sân golf Huổi Phạ. (Ảnh: LÊ LAN)

Điện Biên yêu cầu xác định rõ trách nhiệm, mốc thời gian hoàn thành từng nhiệm vụ trong các dự án trọng điểm

Bảo đảm tiến độ tổng thể các dự án trọng điểm đang triển khai trên địa bàn phường Điện Biên Phủ và xã Thanh Nưa (tỉnh Điện Biên), Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Lê Văn Lương đã yêu cầu chủ đầu tư, các sở, ngành và chính quyền địa phương phải xác định rõ trách nhiệm, mốc thời gian hoàn thành từng nhiệm vụ trong các dự án.

VISSAN triển khai kế hoạch sản xuất hàng tết từ đầu tháng 9/2026. (Ảnh: SATRA)

SATRA chủ động nguồn hàng cung ứng Tết Đinh Mùi 2027

Từ vùng nguyên liệu, nhà máy chế biến, chợ đầu mối đến hệ thống bán lẻ, SATRA đang triển khai kế hoạch chuẩn bị hàng Tết Đinh Mùi 2027 với quy mô dự trữ hơn 376 tỷ đồng, đồng thời tăng cường công tác an toàn thực phẩm, logistics và khuyến mại kích cầu nhằm phục vụ thị trường Thành phố Hồ Chí Minh.

Dự án Khu đô thị quốc tế Đa Phước (Đà Nẵng) được tái khởi động xây dựng từ quý III/2026 tại Quyết định số 3605/UBND ngày 12/8/2026. (Ảnh: ANH QUÂN)

Gỡ vướng cho dự án tồn đọng, kéo dài

Quốc hội đã ban hành Nghị quyết số 29/2026/QH16 về cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý vi phạm pháp luật về đất đai của tổ chức, cá nhân xảy ra trước khi Luật Đất đai năm 2024 có hiệu lực và tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cho các dự án tồn đọng, kéo dài.

(Ảnh minh họa: THÀNH ĐẠT)

Rút ngắn khoảng cách từ nguồn hàng đến người tiêu dùng

Mới đây, khi làm việc với Bộ Công thương và các bộ, ngành liên quan về cơ cấu, tổ chức lại hệ thống phân phối xăng, dầu, Thủ tướng Chính phủ yêu cầu việc sửa đổi quy định phải thực chất, cắt giảm tối đa đầu mối, khâu trung gian, giảm chi phí, nâng cao hiệu quả và bảo đảm nguồn cung trong mọi tình huống.

Bà Trịnh Thị Hương, Phó Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể - Bộ Tài chính. (Ảnh: BTC)

Hỗ trợ đúng nhu cầu để doanh nghiệp lớn lên

Chính sách hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa đang được định hướng lại theo hướng có trọng tâm, gắn với nhu cầu và quá trình trưởng thành của doanh nghiệp. Dự thảo Luật mới đồng thời chú trọng giảm chi phí tuân thủ, khơi thông nguồn lực và tạo thuận lợi hơn cho hộ kinh doanh chuyển đổi, doanh nghiệp từng bước nâng quy mô.

Ông Hoàng Văn Thu, Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước. (Ảnh: Ban Tổ chức)

Chứng khoán nghiên cứu giao dịch xuyên trưa, phân bảng cổ phiếu

Ủy ban Chứng khoán Nhà nước đang nghiên cứu phân bảng cổ phiếu, giao dịch xuyên trưa, điều chỉnh biên độ giá và một số cơ chế giao dịch mới. Các phương án chỉ được triển khai sau khi đánh giá đầy đủ tác động, bảo đảm an toàn hệ thống và ổn định thị trường.

Dự án thành phần 1: đầu tư xây dựng Quốc lộ 15D đoạn từ cảng Mỹ Thủy đến cao tốc Cam Lộ-La Sơn hiện còn hơn 746 tỷ đồng vốn kéo dài ngân sách Trung ương cần giải ngân. (Ảnh: TT)

Quảng Trị chỉ đạo quyết liệt tháo gỡ khó khăn, phấn đấu giải ngân 100% vốn kéo dài ngân sách Trung ương

Các dự án sử dụng nguồn vốn kéo dài từ ngân sách Trung ương chỉ được phép giải ngân đến hết ngày 31/12/2026, trong khi thời gian còn lại rất ngắn và Quảng Trị đang bước vào mùa mưa lũ, Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Trị yêu cầu rất cao để phấn đấu hoàn thành mục tiêu giải ngân 100% kế hoạch vốn được phép kéo dài.