Cần tính đúng, tính đủ chi phí để sớm hoàn thiện thị trường điện cạnh tranh

Việc rà soát và cập nhật lộ trình phát triển thị trường điện Việt Nam đang là nhiệm vụ cấp thiết, bởi đây không chỉ là yêu cầu kỹ thuật mà còn là bước đi chiến lược nhằm hoàn thiện thị trường điện cạnh tranh, minh bạch, hiệu quả, đáp ứng mục tiêu phát triển bền vững và tăng trưởng kinh tế cao của đất nước.

Biểu đồ Cơ cấu tham gia thị trường điện qua các năm.
Biểu đồ Cơ cấu tham gia thị trường điện qua các năm.

Thị trường điện cạnh tranh tại Việt Nam được hình thành từ Quyết định 63/2013/QĐ-TTg, với lộ trình ba cấp độ: Thị trường phát điện cạnh tranh, thị trường bán buôn cạnh tranh và cuối cùng là thị trường bán lẻ.

Theo báo cáo của Bộ Công thương, sau 13 năm vận hành và phát triển, số lượng nhà máy tham gia thị trường điện đã tăng hơn 3 lần. Hiện tổng công suất đặt nguồn điện trong hệ thống điện quốc gia (theo trạng thái tham gia thị trường điện) đạt 89.920MW, trong đó có 118 nhà máy điện trực tiếp tham gia chào giá trên thị trường điện, với tổng công suất đặt là 34.080MW, chiếm tỷ lệ 38.4%; công suất các nhà máy điện gián tiếp tham gia thị trường điện là 35.494.4MW, chiếm 39%; nhà máy thủy điện đa mục tiêu và phối hợp là 8.802MW (gần 10%); nhập khẩu 2.302MW ( 3%) và BOT là 9.241.6MW (hơn 10%).

anh-man-hinh-2025-11-08-luc-091759.png
Cơ cấu công suất đặt nguồn điện theo trạng thái tham gia thị trường điện.

Theo Phó Cục trưởng Cục Điều tiết điện lực, Bộ Công thương Trịnh Quốc Vũ: Hiện nay thị trường điện Việt Nam đang ở cấp độ “thị trường bán buôn điện cạnh tranh” với những thành quả đáng ghi nhận, như: Từng bước tăng cạnh tranh, minh bạch và công khai; giá điện từng bước phản ánh theo cơ chế thị trường, quy luật cung cầu; tạo động lực nâng cao hiệu quả sản xuất-kinh doanh của các đơn vị phát điện; giảm chi phí, tối ưu phân bổ nguồn lực, góp phần ổn định giá điện và góp phần bảo đảm cung cấp điện; từng bước tạo được sự tin tưởng của các nhà đầu tư, các thành viên tham gia thị trường điện và hình thành một môi trường cạnh tranh năng động hơn trong ngành điện.

Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy còn không ít khó khăn, thách thức như: Cơ chế vận hành thị trường chưa thật sự hoàn thiện; hạ tầng truyền tải, phân phối và cơ chế điều tiết giá còn chưa đồng bộ và được điều chỉnh kịp thời; các yếu tố thị trường chưa phản ánh đầy đủ chi phí và rủi ro; sự phát triển nhanh của năng lượng tái tạo và các dạng nguồn điện mới đặt ra yêu cầu cao hơn về cân bằng cung-cầu, ổn định hệ thống và điều hành thị trường linh hoạt, hiện đại.

Phó Cục trưởng Cục Điều tiết điện lực, Bộ Công thương Trịnh Quốc Vũ chỉ ra rằng: Đến thời điểm cần rà soát đánh giá và điều chỉnh thiết kế để tạo ra tín hiệu thu hút các nhà đầu tư, từ đó tạo ra môi trường cạnh tranh bình đẳng, minh bạch, giúp các doanh nghiệp ngành điện nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh điện, đồng thời tạo ra tín hiệu tích cực từ việc giá điện phản ánh đúng nhu cầu thị trường để tự tin đầu tư vào thị trường.

img-9200.jpg
Toàn cảnh Hội thảo Kỹ thuật phát triển thị trường điện cạnh tranh tại Việt Nam.

Tại Hội thảo Kỹ thuật phát triển thị trường điện cạnh tranh tại Việt Nam do Cục điện lực (Bộ Công thương) phối hợp với Đại sứ quán Úc tại Việt Nam tổ chức sáng 7/11, tại Hà Nội, ông Craig Mickle, Chuyên gia đến từ Úc, tác giả chính của báo cáo kỹ thuật P4I “Nâng cao năng lực cạnh tranh của thị trường điện tại Việt Nam” cũng đã chỉ ra: Thị trường điện cạnh tranh tại Việt Nam dù đã có sự gia tăng của các nhà đầu tư nhưng chỉ dừng ở lĩnh vực sản xuất điện dưới hình thức các nhà sản xuất điện độc lập (IPP), chứ chưa khuyến khích đầu tư tư nhân vào các khâu khác của chuỗi cung ứng.

Sự tham gia của năng lượng tái tạo bị hạn chế - khi quy định yêu cầu các nguồn năng lượng tái tạo không phải thủy điện chào giá ở mức 0 đồng/kWh - làm giảm sự tham gia trực tiếp của họ vào thị trường bán buôn, vì họ chủ yếu nhận được các khoản thanh toán công suất và phụ thuộc vào các Thỏa thuận mua điện (PPA)…

Ông nhấn mạnh: “Điều thị trường cần là cơ chế mua-bán điện hướng tới mức giá cạnh tranh nhất, thấp nhất có thể, nhưng vẫn bảo đảm bù đắp đầy đủ chi phí như nguyên, nhiên liệu, truyền tải... Thị trường bán buôn cạnh tranh cần thể hiện rõ các yếu tố chi phí trong quá trình tính toán”.

Đại diện Cục Điều tiết Điện lực cũng cho biết: Hiện nay Việt Nam đang thực hiện mô hình chào giá theo chi phí, trong đó nhà máy điện mới, có hiệu quả cao, sẽ được thu hồi đầy đủ chi phí dài hạn. Thiết kế này có ưu điểm là giúp kiểm soát tốt giá thị trường và thông qua đó ổn định giá bán lẻ điện, bảo đảm phát triển kinh tế. Tuy nhiên, mô hình này vẫn chưa tạo đủ tín hiệu giá để thu hút đầu tư mới để có thể mạnh dạn đầu tư vào các nhà máy để tham gia thị trường điện trong tương lai.

Đồng tình với ý kiến các chuyên gia đến từ Úc, chuyên gia năng lượng Hà Đăng Sơn cũng cho rằng: Các nhà đầu tư vẫn còn lo ngại do thông tin về chi phí, biến động giá và cơ chế điều hành chưa thực sự rõ ràng, minh bạch. “Khi các yếu tố thông tin không được công khai, nhà đầu tư khó phân tích, đánh giá để xây dựng kế hoạch và quyết định đầu tư” - ông Sơn chia sẻ.

Theo ông Sơn, thông tin về chi phí, giá cả trong cơ cấu sản xuất, truyền tải và phân phối điện vẫn chưa thực sự tường minh. Do đó, cần xây dựng thị trường điện với hai mục tiêu: Bảo đảm hiệu quả, tối ưu giá trong ngắn hạn, đồng thời tạo động lực và thu hút đầu tư dài hạn.

Câu chuyện bảo đảm an ninh cung ứng điện trong giai đoạn nền kinh tế hướng đến tăng trưởng hai con số càng cho thấy yêu cầu cấp thiết về minh bạch chi phí và giá điện. Đây cũng là yếu tố đầu tiên mà nhà đầu tư quan tâm khi xem xét dự án tại Việt Nam.

Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới với nhiều thay đổi về thể chế, công nghệ và xu thế chuyển dịch năng lượng toàn cầu. Trong nước, Luật Điện lực (sửa đổi năm 2024) cùng các Nghị quyết của Bộ Chính trị, Quốc hội và Chính phủ đã đặt ra yêu cầu hoàn thiện cơ chế thị trường điện, hướng tới thị trường bán lẻ cạnh tranh hoàn chỉnh, phù hợp với mục tiêu bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia và phát triển bền vững.

Đặc biệt, Nghị quyết số 70-NQ/TW khẳng định: Phát triển thị trường điện cạnh tranh, cải cách cơ chế giá điện là yêu cầu khách quan, tất yếu và không thể đảo ngược.

Hiện Cục Điều tiết điện lực đang khẩn trương xây dựng Đề án hoàn thiện thị trường bán buôn điện cạnh tranh, dự kiến trình Bộ Công thương trong tháng 12/2025. Theo kế hoạch, thị trường bán buôn điện cạnh tranh hoàn chỉnh sẽ được triển khai chính thức từ 1/1/2027. Việc hoàn thiện thị trường điện cạnh tranh được kỳ vọng sẽ góp phần hiện thực hóa mục tiêu cung cấp đủ điện cho phát triển kinh tế với giá thành hợp lý.

Có thể bạn quan tâm

Toàn cảnh thi công xây dựng dự án đường cao tốc bắc-nam phía đông. (Ảnh minh họa)

Thúc đẩy giải ngân vốn đầu tư công năm 2026: Triển khai bộ công cụ KPI để siết chặt kỷ cương

Tiến độ giải ngân vốn đầu tư công những tháng đầu năm 2026 cho thấy những tín hiệu tích cực với 95,44% kế hoạch đã được giao và thực hiện 14,2% số vốn giải ngân. Tuy nhiên những vướng mắc trong lập kế hoạch, công tác giải phóng mặt bằng, thiếu nguồn cung vật liệu xây dựng … cần sớm có lời giải để đạt kế hoạch giải ngân đặt ra.

Sầu riêng là loại cây ăn trái mang lại nhiều giá trị kinh tế cho bà con xã Lộc Ninh, tỉnh Tây Ninh.

Chuyển đổi cơ cấu cây trồng: Từ cánh đồng lúa kém hiệu quả đến vùng sản xuất giá trị cao

Từ những cánh đồng lúa kém hiệu quả, một số địa phương vùng Đông Nam Bộ đang chuyển mình mạnh mẽ nhờ chủ trương chuyển đổi cơ cấu cây trồng. Việc thay thế lúa một vụ bằng cây ăn trái, cây công nghiệp giúp nâng cao giá trị trên mỗi ha đất và mở ra hướng phát triển nông nghiệp bền vững, thích ứng với biến đổi khí hậu.

Trụ sở các cơ quan Mặt trận tổ quốc và đoàn thể tỉnh Bạc Liêu cũ được đề xuất giao cho Trung tâm Phát triển Quỹ đất để khai thác bán đấu giá hoặc mời gọi đầu tư. Ảnh: TTXVN

Tháo gỡ điểm nghẽn xử lý nhà, đất dôi dư bằng cơ chế linh hoạt

Dự thảo Nghị quyết về cơ chế, chính sách đặc thù trong xử lý nhà, đất dôi dư đang được xây dựng theo hướng linh hoạt, rút gọn thủ tục, xử lý các tình huống phức tạp về pháp lý, quy hoạch và hiện trạng, qua đó đẩy nhanh tiến độ khai thác nguồn lực đất đai công sau sắp xếp bộ máy và đơn vị hành chính.

[Infographic] VN-Index giảm nhẹ 0,04 điểm về mức 1.854,06 điểm trong phiên giao dịch đầu tháng 5

[Infographic] VN-Index giảm nhẹ 0,04 điểm về mức 1.854,06 điểm trong phiên giao dịch đầu tháng 5

VN-Index chịu áp lực điều chỉnh trong phiên 4/5, giảm nhẹ 0,04 điểm về mức 1.854,06 điểm. Độ rộng trên HoSE nghiêng về tích cực sau giai đoạn phân hóa mạnh với 169 mã tăng giá, 148 mã giảm giá và 60 mã giữ giá tham chiếu. Khối ngoại tiếp tục bán ròng trong phiên hôm nay với giá trị -1.030 tỷ đồng trên HoSE. 

Ảnh: TTXVN

Chứng khoán ngày 4/5: VN-Index giảm nhẹ do áp lực bán từ nhóm cổ phiếu bất động sản

Phiên giao dịch ngày 4/5, sắc đỏ lan rộng thị trường chứng khoán Việt Nam. Thanh khoản tăng nhẹ so với phiên trước nhưng vẫn phản ánh tâm lý giao dịch thận trọng. Áp lực bán gia tăng mạnh khiến nhiều cổ phiếu trụ lao dốc, đặc biệt là bất động sản, khiến chỉ số VN-Index đóng cửa giảm 0,04 điểm, xuống mức 1.854,06 điểm.

(Ảnh: THÀNH ĐẠT)

Giá vàng ngày 4/5: Giá vàng trong nước tăng trở lại trong khi giá thế giới giảm

Giá vàng thế giới hôm nay (4/5) tiếp tục giảm xuống giao dịch dưới mốc 4.600 USD/ounce trong bối cảnh kim loại quý này đang chịu áp lực từ lạm phát, môi trường lãi suất cao và căng thẳng địa chính trị. Trong nước, giá vàng đồng loạt tăng ngược chiều thế giới; giá vàng SJC bán ra ở mức 166,6 triệu đồng/lượng.

Những năm qua, người dân trồng dứa ở Nghệ An phấn khởi khi dứa được mùa được giá.

Nghệ An nâng cao giá trị sản phẩm dứa

Tận dụng lợi thế đất đai, khí hậu và kinh nghiệm canh tác, tỉnh Nghệ An đang đẩy mạnh phát triển cây dứa theo hướng hàng hóa quy mô lớn, gắn với công nghiệp chế biến sâu và liên kết tiêu thụ.