Ca khúc cho thiếu nhi: Ai viết? Ai hát?

Có một thực tế đáng buồn là tình trạng thưa vắng ca khúc mới dành cho lứa tuổi thiếu nhi tồn tại đã nhiều năm, song, vẫn chưa có dấu hiệu được cải thiện.

Clip ca khúc Mẹ ơi có biết trên kênh 300 bài hát thiếu nhi của nhạc sĩ Nguyễn Văn Chung.
Clip ca khúc Mẹ ơi có biết trên kênh 300 bài hát thiếu nhi của nhạc sĩ Nguyễn Văn Chung.

Ca khúc cho thiếu nhi có lẽ chưa khi nào được nhìn nhận như là sản phẩm thị trường thật sự, có cung-cầu ổn định. Tâm lý "cho đi" với các sản phẩm phục vụ trẻ em vẫn là tâm lý cố hữu của nhiều bên liên quan trong việc sử dụng, dàn dựng, trình diễn ca khúc dành cho thiếu nhi, ngoại trừ một số chương trình truyền hình thực tế có nguồn thu từ quảng cáo... Chính vì thế, số lượng nhạc sĩ viết ca khúc cho trẻ em lâu nay suy giảm và chất lượng, sức hấp dẫn của các ca khúc mới cũng không đủ mạnh để trở nên phổ biến, đi vào tâm hồn người nghe.

Sau các cuộc thi, trại sáng tác, bài hát "đi" đâu?

Hằng năm, có thể không đều đặn, nhưng ở nhiều nơi trên cả nước vẫn diễn ra các cuộc thi, trại sáng tác ca khúc dành cho thiếu nhi, nhất là ở những thành phố lớn, địa phương có hoạt động thanh thiếu niên sôi nổi, như Hà Nội, Đà Nẵng, Hải Phòng, Lâm Đồng, Quảng Trị,…

Những hoạt động như vậy khuấy động phong trào, thu hút sự quan tâm của không chỉ giới sáng tác chuyên nghiệp mà còn cả những người viết nhạc không chuyên, đặc biệt là thầy, cô giáo trong nhà trường phổ thông. Cuộc thi, trại sáng tác nào cũng có tổng kết, trao giải, dàn dựng và biểu diễn một số tiết mục được giải, có khi có cả chương trình tọa đàm, trao đổi chuyên môn kèm theo... Nhưng sau đó, câu hỏi lớn là các ca khúc, nhất là ca khúc đạt giải - có nghĩa là có chất lượng nghệ thuật, "đi" đâu, "về" đâu?

Đầu năm 2021, nhân kỷ niệm 80 năm Ngày thành lập Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh, Ban Bí thư Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh đã tổ chức Cuộc thi sáng tác ca khúc dành cho thiếu nhi trên cả nước. Sau một tháng rưỡi kể từ ngày chính thức phát động, Ban tổ chức nhận được hơn 600 ca khúc dự thi của nhiều người sáng tác chuyên nghiệp và không chuyên trên khắp cả nước, trong đó, có nhạc sĩ gửi cùng lúc 22 bản sáng tác. Một giải nhất cùng với hàng chục giải thưởng thuộc các thứ hạng khác đã được trao. Cuốn sách giới thiệu "80 ca khúc mừng sinh nhật Đội TNTP Hồ Chí Minh" đã được xuất bản và phát hành. Một số ca khúc đã được chọn dàn dựng, biểu diễn trong một số chương trình kỷ niệm.

Tuy nhiên, theo thời gian, mọi sự lắng xuống và đến nay, ngay cả với ca khúc đạt giải nhất của cuộc thi quy mô toàn quốc này, việc đưa nó trở nên phổ biến cũng không đơn giản. Theo anh Huỳnh Huệ Minh (bút danh Huỳnh Trà), tác giả ca khúc đạt giải nhất, Tiến bước lên Đoàn, Đội ta sẵn sàng, một trong những lý do khiến ca khúc chưa được nhiều nơi dàn dựng, biểu diễn là do phần lời của ca khúc có câu "Mừng Đội ta tám mươi mùa hoa...", trong khi theo thời gian, số "mùa hoa" của Đội tăng lên, thành ra không phù hợp (!). Anh Minh hiện là Tổng phụ trách Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh Trường THCS Lý Tự Trọng, TP Trà Vinh, tỉnh Trà Vinh. Từ thực tế công tác phong trào trong nhà trường, anh Minh cũng có cảm hứng sáng tác nhiều ca khúc cho các em. Tuy nhiên, việc phổ biến luôn gặp nhiều khó khăn, hầu như dừng lại ở một bộ phận đoàn viên, đội viên trong địa phương tỉnh nhà. "Các bài đó chủ yếu là do tôi tự biểu diễn, ai thích thì chia sẻ vì phần lớn chưa được phối nhạc bài bản" - anh Minh bày tỏ. Anh Minh là hội viên chuyên ngành âm nhạc của Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh Trà Vinh.

Nỗ lực tự nguyện của riêng người sáng tác chưa thể đủ

Nhạc sĩ Nguyễn Văn Chung, chủ nhân của 300 bài hát dành cho thiếu nhi, viết trong vòng tám năm qua, cũng xác nhận với chúng tôi về sự khó khăn trong việc tìm kiếm các nguồn hỗ trợ khác, ngoại trừ nỗ lực của cá nhân anh. Sau khi cuốn sách in 100 bài hát thiếu nhi của anh được bán hết, một nhà xuất bản lớn trong nước cũng đã có những động thái bàn bạc cùng anh để tiếp tục xuất bản ấn phẩm in 300 bài, nhưng đã hai năm trôi qua, việc này chưa thể tiến hành.

Không chờ đợi, kết hợp với một số đối tác về trang thiết bị thu âm, ghi hình…, nhạc sĩ Nguyễn Văn Chung đã chủ động phổ biến ca khúc của mình, tiếp tục theo cách hoàn toàn miễn phí. Cuối tháng 4/2023, anh đăng ký mở một kênh YouTube mang tên 300 bài hát thiếu nhi (có thể tìm kiếm theo tên khác: Cùng con tập hát). Tại thời điểm đăng tải bài viết này, đã có chín ca khúc được phát. Kế hoạch trước mắt của Nguyễn Văn Chung là đăng tải đều đặn mỗi tuần một ca khúc. Anh hy vọng, cùng với tập nhạc được in, kênh YouTube này sẽ hợp thành sự tham khảo bài bản, dễ dàng cho tất cả những đơn vị, cá nhân nào muốn dàn dựng lại cho học sinh, con em của mình…

Chia sẻ với chúng tôi về khả năng và lý do thực hiện kênh này, anh cho biết: "Tôi may mắn có nguồn thu từ tiền tác quyền các ca khúc dành cho người lớn. Đó còn là sự yêu mến từ khán thính giả, công chúng nói chung dành cho tôi, nên tôi thấy bản thân cần tiếp tục dành lại một phần tình cảm ấy sang các em thiếu nhi".

Nhưng có bao nhiêu người có thể làm và bắt tay vào làm thật sự như Nguyễn Văn Chung, trong khi số lượng thiếu niên nhi đồng cả nước là hàng chục triệu em, đồng thời các em cũng như bậc phụ huynh đã, đang và sẽ đứng trước rất nhiều lựa chọn giải trí khác trong bối cảnh xã hội hiện nay?

Được biết, tới đây, nhiều cơ quan đoàn thể cũng "xắn tay" vào việc vận động sáng tác để có thêm về số lượng, đầu tư để nâng cao chất lượng ca khúc cho thiếu nhi, đáp ứng nhu cầu của thế hệ măng non mới. Từ thực tế công việc Tổng phụ trách Đội, anh Huỳnh Huệ Minh cho rằng "lứa tuổi thiếu nhi luôn thích khám phá cái mới, dễ tiếp cận với cái mới mẻ, lạ lẫm. Hiện nay, không thiếu những ca khúc hay dành cho các em nhưng vẫn luôn cần những ca khúc mới, mang hơi thở của thời đại để góp thêm, làm phong phú thêm đời sống tinh thần của các em". Nhưng như thế nào là "mới", là "mang hơi thở thời đại" trong ca khúc cho thiếu nhi, câu trả lời là không đơn giản. Hy vọng rằng, với sự tái lập Ban Âm nhạc thiếu nhi của Hội Nhạc sĩ Việt Nam - như chia sẻ gần đây của đại diện Hội, sẽ góp thêm lực đẩy cho các nhạc sĩ chuyên và không chuyên trên cả nước trong quá trình đầu tư sáng tác ca khúc cho các em.

Có thể bạn quan tâm

Chất thải xây dựng phát sinh lớn trong quá trình phá dỡ công trình ở Hà Nội. Ảnh: Thành Đạt

Không để “tài nguyên” thành phế thải đô thị

Trong bối cảnh đô thị hóa và phát triển hạ tầng được thúc đẩy mạnh mẽ, khối lượng chất thải xây dựng và phá dỡ công trình đang gia tăng áp lực lên các đô thị lớn. Nếu không sớm thay đổi tư duy quản lý và chuyển hướng sang tái sử dụng, nguồn tài nguyên thứ cấp khổng lồ này sẽ bị lãng phí nghiêm trọng, biến thành gánh nặng cho hệ thống xử lý và gia tăng nguy cơ ô nhiễm môi trường.

TS Đặng Việt Dũng, Chủ tịch Tổng hội Xây dựng Việt Nam.

Mấu chốt là hoàn thiện thể chế và chuyển đổi tư duy quản lý

Đây là hai điểm quan trọng được TS Đặng Việt Dũng, Chủ tịch Tổng hội Xây dựng Việt Nam (ảnh nhỏ) phân tích kỹ càng trong cuộc trả lời phỏng vấn của Nhân Dân cuối tuần, về các giải pháp biến chất thải xây dựng thành tài nguyên, góp phần bảo vệ môi trường.

Dự án Vành đai 2,5 đoạn qua phường Yên Hòa, nhiều hạng mục đang thi công phát sinh bụi dày đặc.

Giải quyết căn cơ bài toán vì môi trường Hà Nội

Thành phố Hà Nội đang đồng loạt triển khai nhiều dự án hạ tầng lớn, từ các tuyến đường vành đai, cầu vượt sông Hồng đến những khu đô thị mới. Đi cùng tốc độ giải phóng mặt bằng và tháo dỡ công trình là lượng chất thải xây dựng tăng đột biến. Theo ước tính, từ đầu năm 2026 đến nay, khối lượng chất thải phát sinh đã đạt khoảng 1,5 triệu tấn.

Ông Nguyễn Ngọc Tuấn cho biết: “Những doanh nghiệp tiên phong như Toàn Cầu không thể khai thác hết công suất do thiếu hụt nguồn nguyên liệu đầu vào”. Ảnh: Thành Đạt

Gỡ khó để doanh nghiệp dám đầu tư

Nguồn chất thải xây dựng phục vụ tái chế chưa ổn định và chưa được quản lý theo chuỗi chính là những rào cản lớn khiến cho doanh nghiệp tái chế chất thải xây dựng gặp nhiều khó khăn.

Một sản phẩm gạch tái chế từ chất thải xây dựng của Hà Lan. Ảnh: Chuyên gia cung cấp

Kích hoạt kinh tế tuần hoàn trong ngành xây dựng

Theo nhiều thống kê quốc tế, chất thải xây dựng hiện chiếm từ 25-40% tổng lượng chất thải rắn phát sinh ở nhiều quốc gia. Ngày nay, tại nhiều nước phát triển, chất thải xây dựng đã được nhìn nhận như một tài nguyên thứ cấp có giá trị, góp phần quan trọng vào mục tiêu phát triển kinh tế tuần hoàn và giảm phát thải khí nhà kính.

Cấp bách bài toán an ninh năng lượng

Cấp bách bài toán an ninh năng lượng

Trước đòi hỏi đáp ứng mục tiêu tăng trưởng cao cùng những áp lực ngày một gia tăng bởi biến đổi khí hậu và những biến động địa chính trị trên toàn cầu, để bảo đảm an ninh năng lượng, Việt Nam không chỉ đẩy mạnh xử lý các dự án chậm tiến độ mà quan trọng hơn, cần đến cuộc “đại phẫu” giàu tính chiến lược và khoa học cho ngành quan trọng này. Tốc độ hoàn thiện thể chế chính là yếu tố quyết định liệu chúng ta có về đích - bổ sung 90.000 MW còn thiếu cho hệ thống trong chưa đầy 5 năm tới hay không?

Công nhân EVNHANOI kiểm tra vận hành Hệ thống thiết bị đóng cắt hợp bộ tại trạm biến áp. Ảnh: Thành Đạt

Phát triển hạ tầng nguồn điện cho tăng trưởng hai con số

Trong tiến trình hiện thực hóa các mục tiêu chiến lược của đất nước, bảo đảm an ninh năng lượng là vấn đề tiên quyết. “Điện đi trước một bước” và càng phải “đi” nhanh hơn, trong quá trình chuyển dịch năng lượng đang diễn ra mạnh mẽ trên toàn cầu.

TS Đỗ Minh Thắng. Ảnh: NVCC

“Quy hoạch dài hạn, dự báo chính xác và chuẩn bị nguồn lực từ sớm”

Những cảnh báo về nguy cơ xuất hiện Siêu El Niño vào thời gian tới đặt ra yêu cầu cấp bách về bảo đảm đủ điện cho sản xuất và đời sống. Song, bảo đảm cung ứng điện không chỉ là chuyện của một mùa. Để góp phần tìm lời giải cho những thách thức mang tính cấu trúc của ngành điện, Nhân Dân cuối tuần đã có cuộc trò chuyện với TS Đỗ Minh Thắng, Trưởng bộ phận năng lượng, Công ty Meteodyn (Pháp).

Ngành điện Cao Bằng chủ động các biện pháp phòng ngừa để đồng hành doanh nghiệp trong mùa cao điểm thiếu điện. Ảnh: Hoàng Yến

Đối phó thiếu hụt cung ứng điện mùa khô

Năm 2026 được dự báo có mùa khô hạn khốc liệt, nguy cơ thiếu điện sản xuất là rất lớn. Thay vì bị động ứng phó tình thế, cơ quan quản lý, ngành điện và các doanh nghiệp hiện nay đã chuyển sang tư duy quản trị rủi ro từ sớm bằng hàng loạt giải pháp thực tế.

VINASOL triển khai nâng cấp Hệ thống BESS lưu trữ 260 kWh cho một nhà máy ở Thành phố Hồ Chí Minh.

Những khoảng cách cần sớm thu hẹp

Theo số liệu của Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), đến nay, hơn 23.000 MW điện gió và điện mặt trời đã được triển khai trong nước, chiếm khoảng 27% tổng công suất toàn hệ thống. Nếu so tổng công suất pin lưu trữ năng lượng (BESS) dự kiến hoàn thành trong năm 2026 trên cả nước ước đạt 900 MW sẽ thấy sự chênh lệch lớn giữa nhu cầu thực tế trước mắt và mục tiêu dài hạn về công suất lắp đặt hệ thống BESS tại Việt Nam.

Trung tâm dữ liệu DayOne tại Bang Johor (Malaysia) hoạt động với công suất 478 MW.

Chấp nhận trả giá trước hay sau?

Câu chuyện về nguồn cung năng lượng tại hai nước láng giềng Đông Nam Á của Việt Nam là Thái Lan và Malaysia có thể gợi lên nhiều điểm đáng lưu tâm.

Đọc sâu và thấu hiểu là một thách thức với giới trẻ ngày nay. Ảnh: THÀNH ĐẠT

Ươm mầm văn hóa đọc trong thời đại số

Công nghệ số đang làm thay đổi căn bản cách con người tiếp cận tri thức. Chỉ với một thiết bị kết nối internet, mỗi cá nhân đều có thể tìm kiếm gần như mọi thông tin cần thiết trong vài giây.

Các không gian đọc cộng đồng cần được quan tâm đầu tư thành những điểm hẹn văn hóa. Ảnh: TRANG PHI

Con đường đầu tư cho tương lai

Hình ảnh người ngồi đọc sách ở các địa điểm công cộng ngày càng trở nên hiếm gặp, song sẽ là phiến diện nếu cho rằng người Việt đang quay lưng với sách. Thực tế cho thấy nhu cầu đọc vẫn tồn tại dưới nhiều dạng thức. Mối bận tâm về văn hóa đọc, do đó, không phải là cộng đồng “có đọc hay không”, mà là chúng ta nên “đọc gì, đọc như thế nào và dành bao nhiêu thời gian cho việc đọc sâu”.

PGS, TS Nguyễn Văn Tùng

Từ phong trào đến tiêu chí đánh giá chất lượng giáo dục

Nhà trường có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc hình thành văn hóa đọc, bởi đây là môi trường giáo dục nền tảng, nơi hình thành thói quen, nhân cách và phương pháp học tập của mỗi con người. PGS, TS Nguyễn Văn Tùng, thành viên Hội đồng thành viên, Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam chia sẻ với Nhân Dân cuối tuần về các giải pháp phát triển văn hóa đọc cho học sinh.

TS Nguyễn Mạnh Hùng (người ngồi bên trái) trò chuyện với kỹ sư Lê Thanh Hải. Ảnh: Tuyết Minh

Một cánh cửa mới

Từ trước đến nay, khi nói đến văn hóa đọc, chúng ta thường nghĩ đến việc đọc sách. Điều đó hoàn toàn đúng. Nhưng nếu nhìn rộng hơn, đọc không chỉ là đọc chữ. Đọc còn là đọc con người, đọc cuộc đời, đọc thiên nhiên, đọc xã hội và cuối cùng là đọc chính mình.

Diễn giả Nguyễn Quốc Vương trong một lần chia sẻ về văn hóa đọc với các em học sinh. Ảnh: NVCC

Như mạch nước kiên trì lan tỏa

Năm nay đánh dấu 10 năm tôi theo đuổi con đường khuyến đọc. Trong 10 năm đó, tất cả công việc của tôi đều tập trung vào hoạt động khuyến đọc bao gồm viết, đọc, nói (diễn thuyết). Và thật sự, con đường này vẫn vô cùng gian nan.

Không ít bạn trẻ lướt mạng thay vì đọc sâu. Ảnh: VĂN HỌC

Dừng lại, suy ngẫm và chuyển hóa

Khi sự chú ý liên tục bị phân tán bởi các luồng thông tin ngắn, phản hồi tức thời, việc dành thời gian cho một cuốn sách, ý tưởng hay quá trình suy tư ngày càng trở nên khó khăn.

Mục tiêu không chỉ là sản xuất nhiều gạo hơn mà là sản xuất gạo chất lượng cao hơn, giảm phát thải hơn. Trong ảnh: Cánh đồng lúa chất lượng cao ở xã Gia Hòa, thành phố Cần Thơ. Ảnh: Phương Bằng

Nông nghiệp với ngã rẽ chuyển đổi tư duy

Biến đổi khí hậu cùng với các yêu cầu mới của thị trường toàn cầu về giảm phát thải khí nhà kính, sản xuất xanh và phát triển bền vững đang trở thành những tiêu chuẩn bắt buộc, để nông nghiệp vùng Đồng bằng sông Cửu Long phải chuyển đổi tư duy sản xuất, tập trung vào chất lượng, hiệu quả và khả năng thích ứng.

Châu thổ Cửu Long.

Kiến tạo động lực tăng trưởng bền vững

Trước câu hỏi, đâu là mô hình tăng trưởng phù hợp để vừa phát huy những lợi thế sẵn có vừa giữ gìn bản sắc văn hóa sông nước vùng châu thổ Cửu Long? Nhân Dân cuối tuần đã ghi lại những ý kiến trao đổi của lãnh đạo các địa phương.

Hàng loạt công trình hạ tầng giao thông trọng điểm quốc gia được đầu tư xây dựng, góp phần kiến tạo động lực để vùng Đồng bằng sông Cửu Long cất cánh. Trong ảnh: Thi công cao tốc trục ngang Châu Đốc - Trần Đề. Ảnh: Phương Bằng

Vận hội vươn mình trước làn sóng đầu tư

Sau nhiều thập niên là “vùng trũng” về hạ tầng giao thông và thu hút đầu tư, Đồng bằng sông Cửu Long đang đứng trước vận hội mới. Những tuyến cao tốc, trục dọc, đường ngang, đường vành đai ven biển, ven biên giới, nhiều cầu lớn vượt sông dần nên hình hài... góp phần vào việc thu hẹp khoảng cách kinh tế một cách nhanh chóng và tạo đà tăng trưởng mạnh mẽ.

Phát triển du lịch trải nghiệm: Hướng đến mục tiêu kép

Phát triển du lịch trải nghiệm: Hướng đến mục tiêu kép

Du lịch trải nghiệm (Experiential travel) hay còn có cái tên khác là du lịch hòa nhập (Immersive travel) đã và đang hiện diện ngày càng rõ ràng hơn trong nhiều loại hình sản phẩm khác nhau ở Việt Nam, với một điểm chung: Yếu tố trải nghiệm luôn được ưu tiên ở vị trí số một.

Du khách trải nghiệm làm rối nước tại thôn Bàn Thạch (tên nôm là thôn Rạch), phường Hồng Quang, tỉnh Ninh Bình. Ảnh: LƯƠNG VĂN PHƯƠNG

Thước đo mới cho giá trị điểm đến

Là một xu hướng mới tại Việt Nam, đặc biệt từ sau đại dịch Covid-19, du lịch trải nghiệm khuyến khích du khách tối đa hóa các giá trị nhận lại từ điểm đến bằng cách hòa mình kết nối và trở thành một phần của đời sống, văn hóa địa phương, thay vì chỉ đóng vai trò quan sát, nhìn ngắm hời hợt.

Du khách học cách làm món đồ uống độc đáo cà-phê trứng của Hà Nội. (Nguồn ảnh: Dine With Locals)

Cách để “bán” câu chuyện cuộc sống

Truyền thống lịch sử lâu đời cùng địa lý đa dạng và nền văn hóa giàu bản sắc là nền tảng, điểm tựa để Việt Nam phát triển du lịch bền vững với phong phú yếu tố trải nghiệm. Chung quanh chủ đề này, Nhân Dân cuối tuần ghi nhận ý kiến của một số chuyên gia và người trực tiếp làm công tác quản lý, vận hành dịch vụ/ mô hình du lịch trải nghiệm ở Việt Nam.

Khách du lịch tham gia các hoạt động trải nghiệm trong tour Về làng học thêu tay. Ảnh: DÃ LIÊN

Tạo sức hút và năng lực cạnh tranh mới

Mô hình trải nghiệm làng nghề ở Hà Nội đã có từ lâu, như ở làng gốm Bát Tràng, song phần lớn đều dừng ở mức đơn giản, nặng tính “cưỡi ngựa xem hoa”, hoặc như một gia vị cho hoạt động tham quan. Thời gian gần đây, nhiều làng nghề đã đổi mới cách làm, từ đó tạo nên sức hút và năng lực cạnh tranh mới.