Ca khúc cho thiếu nhi: Ai viết? Ai hát?

Có một thực tế đáng buồn là tình trạng thưa vắng ca khúc mới dành cho lứa tuổi thiếu nhi tồn tại đã nhiều năm, song, vẫn chưa có dấu hiệu được cải thiện.

Clip ca khúc Mẹ ơi có biết trên kênh 300 bài hát thiếu nhi của nhạc sĩ Nguyễn Văn Chung.
Clip ca khúc Mẹ ơi có biết trên kênh 300 bài hát thiếu nhi của nhạc sĩ Nguyễn Văn Chung.

Ca khúc cho thiếu nhi có lẽ chưa khi nào được nhìn nhận như là sản phẩm thị trường thật sự, có cung-cầu ổn định. Tâm lý "cho đi" với các sản phẩm phục vụ trẻ em vẫn là tâm lý cố hữu của nhiều bên liên quan trong việc sử dụng, dàn dựng, trình diễn ca khúc dành cho thiếu nhi, ngoại trừ một số chương trình truyền hình thực tế có nguồn thu từ quảng cáo... Chính vì thế, số lượng nhạc sĩ viết ca khúc cho trẻ em lâu nay suy giảm và chất lượng, sức hấp dẫn của các ca khúc mới cũng không đủ mạnh để trở nên phổ biến, đi vào tâm hồn người nghe.

Sau các cuộc thi, trại sáng tác, bài hát "đi" đâu?

Hằng năm, có thể không đều đặn, nhưng ở nhiều nơi trên cả nước vẫn diễn ra các cuộc thi, trại sáng tác ca khúc dành cho thiếu nhi, nhất là ở những thành phố lớn, địa phương có hoạt động thanh thiếu niên sôi nổi, như Hà Nội, Đà Nẵng, Hải Phòng, Lâm Đồng, Quảng Trị,…

Những hoạt động như vậy khuấy động phong trào, thu hút sự quan tâm của không chỉ giới sáng tác chuyên nghiệp mà còn cả những người viết nhạc không chuyên, đặc biệt là thầy, cô giáo trong nhà trường phổ thông. Cuộc thi, trại sáng tác nào cũng có tổng kết, trao giải, dàn dựng và biểu diễn một số tiết mục được giải, có khi có cả chương trình tọa đàm, trao đổi chuyên môn kèm theo... Nhưng sau đó, câu hỏi lớn là các ca khúc, nhất là ca khúc đạt giải - có nghĩa là có chất lượng nghệ thuật, "đi" đâu, "về" đâu?

Đầu năm 2021, nhân kỷ niệm 80 năm Ngày thành lập Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh, Ban Bí thư Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh đã tổ chức Cuộc thi sáng tác ca khúc dành cho thiếu nhi trên cả nước. Sau một tháng rưỡi kể từ ngày chính thức phát động, Ban tổ chức nhận được hơn 600 ca khúc dự thi của nhiều người sáng tác chuyên nghiệp và không chuyên trên khắp cả nước, trong đó, có nhạc sĩ gửi cùng lúc 22 bản sáng tác. Một giải nhất cùng với hàng chục giải thưởng thuộc các thứ hạng khác đã được trao. Cuốn sách giới thiệu "80 ca khúc mừng sinh nhật Đội TNTP Hồ Chí Minh" đã được xuất bản và phát hành. Một số ca khúc đã được chọn dàn dựng, biểu diễn trong một số chương trình kỷ niệm.

Tuy nhiên, theo thời gian, mọi sự lắng xuống và đến nay, ngay cả với ca khúc đạt giải nhất của cuộc thi quy mô toàn quốc này, việc đưa nó trở nên phổ biến cũng không đơn giản. Theo anh Huỳnh Huệ Minh (bút danh Huỳnh Trà), tác giả ca khúc đạt giải nhất, Tiến bước lên Đoàn, Đội ta sẵn sàng, một trong những lý do khiến ca khúc chưa được nhiều nơi dàn dựng, biểu diễn là do phần lời của ca khúc có câu "Mừng Đội ta tám mươi mùa hoa...", trong khi theo thời gian, số "mùa hoa" của Đội tăng lên, thành ra không phù hợp (!). Anh Minh hiện là Tổng phụ trách Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh Trường THCS Lý Tự Trọng, TP Trà Vinh, tỉnh Trà Vinh. Từ thực tế công tác phong trào trong nhà trường, anh Minh cũng có cảm hứng sáng tác nhiều ca khúc cho các em. Tuy nhiên, việc phổ biến luôn gặp nhiều khó khăn, hầu như dừng lại ở một bộ phận đoàn viên, đội viên trong địa phương tỉnh nhà. "Các bài đó chủ yếu là do tôi tự biểu diễn, ai thích thì chia sẻ vì phần lớn chưa được phối nhạc bài bản" - anh Minh bày tỏ. Anh Minh là hội viên chuyên ngành âm nhạc của Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh Trà Vinh.

Nỗ lực tự nguyện của riêng người sáng tác chưa thể đủ

Nhạc sĩ Nguyễn Văn Chung, chủ nhân của 300 bài hát dành cho thiếu nhi, viết trong vòng tám năm qua, cũng xác nhận với chúng tôi về sự khó khăn trong việc tìm kiếm các nguồn hỗ trợ khác, ngoại trừ nỗ lực của cá nhân anh. Sau khi cuốn sách in 100 bài hát thiếu nhi của anh được bán hết, một nhà xuất bản lớn trong nước cũng đã có những động thái bàn bạc cùng anh để tiếp tục xuất bản ấn phẩm in 300 bài, nhưng đã hai năm trôi qua, việc này chưa thể tiến hành.

Không chờ đợi, kết hợp với một số đối tác về trang thiết bị thu âm, ghi hình…, nhạc sĩ Nguyễn Văn Chung đã chủ động phổ biến ca khúc của mình, tiếp tục theo cách hoàn toàn miễn phí. Cuối tháng 4/2023, anh đăng ký mở một kênh YouTube mang tên 300 bài hát thiếu nhi (có thể tìm kiếm theo tên khác: Cùng con tập hát). Tại thời điểm đăng tải bài viết này, đã có chín ca khúc được phát. Kế hoạch trước mắt của Nguyễn Văn Chung là đăng tải đều đặn mỗi tuần một ca khúc. Anh hy vọng, cùng với tập nhạc được in, kênh YouTube này sẽ hợp thành sự tham khảo bài bản, dễ dàng cho tất cả những đơn vị, cá nhân nào muốn dàn dựng lại cho học sinh, con em của mình…

Chia sẻ với chúng tôi về khả năng và lý do thực hiện kênh này, anh cho biết: "Tôi may mắn có nguồn thu từ tiền tác quyền các ca khúc dành cho người lớn. Đó còn là sự yêu mến từ khán thính giả, công chúng nói chung dành cho tôi, nên tôi thấy bản thân cần tiếp tục dành lại một phần tình cảm ấy sang các em thiếu nhi".

Nhưng có bao nhiêu người có thể làm và bắt tay vào làm thật sự như Nguyễn Văn Chung, trong khi số lượng thiếu niên nhi đồng cả nước là hàng chục triệu em, đồng thời các em cũng như bậc phụ huynh đã, đang và sẽ đứng trước rất nhiều lựa chọn giải trí khác trong bối cảnh xã hội hiện nay?

Được biết, tới đây, nhiều cơ quan đoàn thể cũng "xắn tay" vào việc vận động sáng tác để có thêm về số lượng, đầu tư để nâng cao chất lượng ca khúc cho thiếu nhi, đáp ứng nhu cầu của thế hệ măng non mới. Từ thực tế công việc Tổng phụ trách Đội, anh Huỳnh Huệ Minh cho rằng "lứa tuổi thiếu nhi luôn thích khám phá cái mới, dễ tiếp cận với cái mới mẻ, lạ lẫm. Hiện nay, không thiếu những ca khúc hay dành cho các em nhưng vẫn luôn cần những ca khúc mới, mang hơi thở của thời đại để góp thêm, làm phong phú thêm đời sống tinh thần của các em". Nhưng như thế nào là "mới", là "mang hơi thở thời đại" trong ca khúc cho thiếu nhi, câu trả lời là không đơn giản. Hy vọng rằng, với sự tái lập Ban Âm nhạc thiếu nhi của Hội Nhạc sĩ Việt Nam - như chia sẻ gần đây của đại diện Hội, sẽ góp thêm lực đẩy cho các nhạc sĩ chuyên và không chuyên trên cả nước trong quá trình đầu tư sáng tác ca khúc cho các em.

Có thể bạn quan tâm

Cán bộ kỹ thuật lấy mẫu cho quá trình nghiên cứu chiết tách. (Nguồn: Viện Công nghệ xạ hiếm)

Nền tảng của công nghiệp xanh

Trong bối cảnh toàn cầu hóa cũng như cam kết lịch sử đưa mức phát thải ròng về “0”, đất hiếm nổi lên như một nhóm vật liệu chiến lược mang tính quyết định, không thể thay thế.

Ông Trần Bình Trọng, Cục trưởng Địa chất và Khoáng sản Việt Nam - Bộ Nông nghiệp và Môi trường.

Chế biến sâu và nâng tầm công nghệ

Chia sẻ với Nhân Dân cuối tuần, ông Trần Bình Trọng, Cục trưởng Địa chất và Khoáng sản Việt Nam - Bộ Nông nghiệp và Môi trường, chia sẻ: Trong quá trình cấp phép đầu tư, khai thác đất hiếm phải bảo đảm không chỉ dừng ở khai thác thô mà luôn gắn với chế biến sâu và chuyển giao, nâng tầm công nghệ.

Mô hình dự án đường sắt tốc độ cao Hà Nội- Quảng Ninh, với tổng mức đầu tư hơn 5,6 tỷ USD vừa chính thức khởi công tại Quảng Ninh. Ảnh có sử dụng đồ họa AI

ĐỘT PHÁ VỀ KẾT NỐI HẠ TẦNG CHIẾN LƯỢC

Trong bối cảnh thế giới đẩy mạnh phát triển hạ tầng giao thông bền vững và hiện đại, đường sắt tốc độ cao không chỉ là biểu tượng của năng lực công nghệ, khả năng tổ chức mà còn thể hiện tầm nhìn chiến lược quốc gia.

Trong lĩnh vực nghệ thuật biểu diễn, nhiều nghệ sĩ trẻ cùng ekip đã chủ động có các đàm phán đa tầng trong chuyển quyền sử dụng có điều kiện, nhằm bảo vệ tối đa quyền lợi của mình. Ảnh minh họa: KHIẾU MINH

Lấp đầy những khoảng trống ý thức

Bên cạnh Luật Sở hữu trí tuệ, được ban hành lần đầu vào cuối năm 2005, có hiệu lực từ ngày 1/7/2006 và đến nay, đã qua nhiều lần sửa đổi để phù hợp với diễn tiến của xã hội, Việt Nam hiện có một hệ thống văn bản quy phạm pháp luật khá đầy đủ liên quan việc bảo vệ quyền tác giả và các quyền liên quan quyền tác giả.

Khoảng cách công nghệ giữa đường sắt hiện hữu và đường sắt tốc độ cao là rất lớn, vì vậy Việt Nam cần chuẩn bị tốt việc đào tạo nhân lực đáp ứng yêu cầu tiến tới làm chủ công nghệ. Nguồn VNR

Định hình mạng lưới vận tải quốc gia

Trong bối cảnh thế giới đẩy mạnh phát triển hạ tầng giao thông bền vững và hiện đại, đường sắt tốc độ cao không chỉ là biểu tượng của năng lực công nghệ, khả năng tổ chức và tầm nhìn chiến lược quốc gia.

Lớp học nâng cao trình độ về đường sắt tốc độ cao ngành Thi công và Bảo dưỡng công trình.

Mở rộng hợp tác trong đào tạo nguồn nhân lực mới

Một nhiệm vụ mang tính chiến lược, đóng vai trò then chốt trong xây dựng và vận hành đường sắt tốc độ cao, là phải đi trước một bước để đào tạo nguồn nhân lực có đủ năng lực, trình độ tiếp nhận, vận hành, khai thác, bảo trì và từng bước làm chủ các công nghệ tiên tiến, hiện đại đang được áp dụng với đường sắt tốc độ cao.

Ông Nguyễn Quốc Vượng, Phó Tổng Giám đốc Tổng công ty Đường sắt Việt Nam (VNR).

Bài toán về tầm nhìn và khả năng làm chủ công nghệ

Được xác định là lĩnh vực ưu tiên chiến lược, hợp tác phát triển đường sắt, nhất là đường sắt tốc độ cao, của Việt Nam không chỉ là câu chuyện của một công trình hạ tầng, mà là bài toán lớn đặt ra yêu cầu làm chủ công nghệ, đào tạo nhân lực và năng lực nội sinh.

Hành khách xếp hàng lên chuyến tàu G8389 tại nhà ga ở thành phố Nam Kinh (Trung Quốc). (Ảnh Tân Hoa xã)

Kinh nghiệm của Trung Quốc - Quốc gia “đi sau, về trước”

Không chỉ hiện thực hóa được mục tiêu “đi sau, về trước”, nhờ có sự đầu tư bài bản, mà hiện Trung Quốc còn đang “dẫn đầu thế giới” trong phát triển hệ thống đường sắt tốc độ cao. Đây là thành công góp phần quan trọng vào những kỳ tích tăng trưởng, phát triển kinh tế - xã hội ở quốc gia này.

Khi Luật Sở hữu trí tuệ và quyền hình ảnh của người sáng tạo được thực thi đầy đủ, các tác giả làm việc trong nhiều lĩnh vực nghệ thuật mới ở Việt Nam sẽ tích cực chủ động tham gia đăng ký bản quyền tác giả hơn nữa. (Trong ảnh: Vở múa đương đại Nón của biên đạo Vũ Ngọc Khải. Ảnh Đại Ngô)

Chuyển dịch tư duy về sở hữu trí tuệ

Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam (Nghị quyết 80) đặt mục tiêu công nghiệp văn hóa đóng góp 7% tổng sản phẩm quốc nội (GDP) vào năm 2030 và trở thành trụ cột kinh tế với 9% GDP vào năm 2045.

Bà Phạm Thị Kim Oanh.

Đồng hành để hỗ trợ giới sáng tạo một cách tốt nhất

Nhân Dân cuối tuần có cuộc trao đổi với bà Phạm Thị Kim Oanh, Phó Cục trưởng Bản quyền tác giả, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, về những nỗ lực của cơ quan quản lý nhà nước trong việc đồng hành, khuyến khích các tổ chức, cá nhân chủ động nâng cao hơn nữa ý thức về bảo vệ quyền tác giả và các quyền liên quan quyền tác giả.

Đồi chè Mộc Châu. (Ảnh Huỳnh Văn Truyền)

Chủ động mở những lối đi

Nhiếp ảnh là một trong những lĩnh vực sáng tác mà việc vi phạm bản quyền xảy ra khá thường xuyên, ở nhiều phương thức, cấp độ khác nhau.

Ngành công nghệ cần đặt an toàn của trẻ em vào khâu thiết kế sản phẩm, thay vì coi đó là phần việc xử lý sau cùng. Ảnh: THÀNH ĐẠT

Đồng hành để bảo vệ

Internet từ lâu đã trở thành một phần tất yếu của cuộc sống, kể cả với trẻ em. Tuy nhiên, mức độ hiện diện cao ấy không đồng nghĩa với việc thế hệ trẻ có đủ năng lực để tự bảo vệ mình.

Trung ương Đoàn luôn chủ động tạo ra các không gian cởi mở để kịp thời lắng nghe tâm tư, nguyện vọng của trẻ em.

Lắng nghe đúng, hành động trúng

Trong thời đại kỷ nguyên số, không gian mạng không còn là một công cụ hỗ trợ, mà đã trở thành một môi trường sống song hành với đời sống của trẻ em.

Chiến dịch Không một mình, nằm trong chuỗi các hành động nhằm thực hiện Công ước Hà Nội, hướng tới đồng hành với giới trẻ trong phòng, chống bắt cóc online. Ảnh: Hiệp hội An ninh mạng

Nhật ký một ngày online

LTS - Không phải những con số thống kê khô khan, cũng không phải góc nhìn của người lớn, ký sự này được thực hiện bởi chính những “người trong cuộc” - nhóm phóng viên nhí của Tòa soạn Tiếng Xanh (hoạt động dưới sự hướng dẫn của UNICEF Việt Nam).

Thay vì ngăn chặn, Việt Nam đang hướng đến những giải pháp thân thiện, cùng đồng hành với trẻ trên không gian mạng. Trong ảnh: Trích từ cẩm nang “Tự tin chinh phục Vương quốc Social” của Toà soạn Tiếng Xanh.

Từ chính sách đến từng gia đình

Không gian mạng hôm nay đã là một phần của tuổi thơ Việt Nam. Vì thế, bài toán không còn là “có nên cho trẻ dùng mạng xã hội hay không”, mà là làm sao để trẻ em Việt Nam được lớn lên trong một môi trường số an toàn hơn, lành mạnh hơn và công bằng hơn.

Lần đầu tiên trong lịch sử quy hoạch đô thị Việt Nam, Thủ đô Hà Nội được Trung ương giao quyền lập đồ án Quy hoạch, phù hợp việc tổ chức lại địa giới hành chính, thực hiện chính quyền địa phương hai cấp. Ảnh Thành Đạt

Thách thức trong bước chuyển tư duy

Lời tòa soạn - Theo Quy hoạch Tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm, thành phố sẽ phát triển với cấu trúc đô thị “đa tầng, đa lớp, đa cực, đa trung tâm”, điểm nhấn xuyên suốt là văn hiến, văn minh, hiện đại, hạnh phúc, trong đó yếu tố “hạnh phúc” được đặt ở vị trí trung tâm.

Hà Nội định hình cấu trúc đô thị theo không gian phát triển mở “đa tầng, đa lớp, đa cực, đa trung tâm”. (Ảnh KHIẾU MINH)

Không để quy hoạch chỉ dừng ở bản vẽ

Quy hoạch Tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm (Quy hoạch) đã được Hội đồng nhân dân thành phố thông qua. Quy hoạch cho thấy tầm chiến lược, có các phân kỳ, giai đoạn thực hiện, nhưng cũng cần giải quyết những khó khăn, thách thức để đi vào đời sống.

Ông Trịnh Quang Dũng, Trưởng phòng Quản lý hoạt động quy hoạch, kiến trúc đô thị, Sở Quy hoạch-Kiến trúc Hà Nội.

Đúc rút bài học thực tiễn, kiến tạo phát triển bền vững

Ông Trịnh Quang Dũng, Trưởng phòng Quản lý hoạt động quy hoạch, kiến trúc đô thị, Sở Quy hoạch-Kiến trúc Hà Nội chia sẻ: Để kiến tạo một Thủ đô phát triển bền vững xuyên thế kỷ, cơ quan chuyên môn không né tránh mà đi sâu nghiên cứu, bắt đúng bệnh...

Nhiều cuộc tọa đàm được tổ chức, nhằm đóng góp ý kiến cho chuyển đổi số quy hoạch đô thị tại Hà Nội. (Ảnh DIÊN KHÁNH)

“Bộ não số” cho đô thị thông minh

Thủ đô Hà Nội đang từng bước chuyển đổi, đầu tư hạ tầng công nghệ, tích cực chuyển đổi tư duy quản trị đô thị và quản lý quy hoạch, nâng cao chất lượng sống của người dân.

Các di tích, cảnh quan thiên nhiên, ao hồ cần có “đời sống của mình” trong không gian đô thị mới. (Ảnh VĂN HỌC)

Tích hợp yếu tố sinh thái vào từng lựa chọn

Ô nhiễm môi trường không chỉ là thách thức trước mắt, mà còn là lực cản lớn đối với mục tiêu phát triển bền vững của Thủ đô. Vì vậy, quy hoạch tổng thể phải bảo đảm yêu cầu rất cao về phát triển xanh cũng như tạo dựng hệ sinh thái phong phú cho đô thị.

Lãnh đạo phường Hồng Hà giải đáp thắc mắc của người dân bị thu hồi đất tại hiện trường.

Thước đo của một Thủ đô vì con người

Hà Nội đang bước vào giai đoạn tái cấu trúc đô thị mạnh mẽ. Song, phía sau những công trình mang tầm vóc quy hoạch là đổi thay trong đời sống của người dân, đặt ra yêu cầu phải giải quyết hài hòa bài toán phát triển và an cư.

Các yếu tố mang tính quyết định cho chuyển đổi xanh, như khoa học công nghệ, chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo… cần được đầu tư tương xứng. (Ảnh Thành Đạt)

Thế chân kiềng trong kỷ nguyên xanh

Lời toà soạn - Để đưa nông nghiệp Việt Nam bước vào kỷ nguyên xanh, điều cốt lõi là phải tái định hình vai trò của Nhà nước, doanh nghiệp và người nông dân trong một hệ sinh thái phát triển mới.