Theo đó, hệ thống tòa án được sắp xếp lại theo hướng thành lập tòa án nhân dân khu vực, bỏ tòa án nhân dân cấp huyện; chuyển các tòa án nhân dân sơ thẩm chuyên biệt thành các tòa chuyên trách trong tòa án nhân dân khu vực, bao gồm: Hình sự, Dân sự, Hành chính, Kinh tế, Gia đình và người chưa thành niên; tổ chức các tòa chuyên biệt như Phá sản, Sở hữu trí tuệ tại một số tòa án nhân dân khu vực trọng điểm. Về cơ bản, các tòa án nhân dân khu vực được trao thẩm quyền xét xử tất cả các loại án sơ thẩm, tòa án nhân dân cấp tỉnh xét xử phúc thẩm, giám đốc thẩm, tái thẩm đối với bản án, quyết định của tòa án nhân dân khu vực đã có hiệu lực pháp luật bị kháng nghị. Tòa án nhân dân tối cao giữ vai trò giám đốc thẩm, tái thẩm đối với các bản án, quyết định của tòa án nhân dân cấp tỉnh đã có hiệu lực pháp luật bị kháng nghị.
Việc tổ chức lại hệ thống tòa án nhân dân là bước đi cần thiết để thực hiện Nghị quyết số 27-NQ/TW về cải cách tư pháp; giúp phân định rõ ràng thẩm quyền, trách nhiệm giữa các cấp tòa án, tạo điều kiện thuận lợi cho việc xét xử và giám sát hoạt động tư pháp. Đặc biệt, việc tổ chức lại hệ thống tòa án nhân dân phù hợp với việc sắp xếp lại đơn vị hành chính sẽ bảo đảm sự thống nhất, đồng bộ trong quản lý nhà nước theo đúng chủ trương tinh gọn bộ máy (thay thế 693 tòa cấp huyện bằng 355 tòa khu vực); giúp nâng cao hiệu quả phối hợp giữa các cơ quan hành chính và tư pháp để giải quyết thấu đáo các vấn đề liên quan đến pháp luật và trật tự xã hội. Tất nhiên, trước mắt còn rất nhiều việc phải làm.
Một trong những cải cách quan trọng, đó là thiết lập một mô hình hoàn toàn mới - tòa án trong Trung tâm Tài chính quốc tế. Tuy vậy, khi bàn đến quy định này, Phó Thủ tướng Thường trực Nguyễn Hòa Bình, nguyên Chánh án Tòa án nhân dân tối cao, khá quan ngại trước rất nhiều vấn đề phải được quy định rõ, từ ngôn ngữ được sử dụng đến hệ thống pháp luật được áp dụng… trong các tòa án này, bởi các bên tranh chấp chủ yếu là các định chế tài chính nước ngoài. Làm thế nào để bảo đảm trình độ về chuyên môn, năng lực ngoại ngữ của đội ngũ thẩm phán nhằm góp phần củng cố niềm tin cho nhà đầu tư để họ yên tâm dốc vốn đồng hành cùng nền kinh tế Việt Nam là một câu hỏi khó.
Thêm nữa, việc thẩm quyền tuyên hủy phán quyết của trọng tài thương mại tới đây sẽ được trao cho tòa án nhân dân khu vực (trước đây là tòa án nhân dân cấp tỉnh) cũng khiến giới luật lo ngại. Luật sư kỳ cựu Trương Trọng Nghĩa (Đại biểu Quốc hội đoàn Thành phố Hồ Chí Minh) không phải không có cơ sở khi đặt vấn đề: Các tòa án nhân dân khu vực mới được thành lập liệu có đủ khả năng xem xét thấu đáo các vụ tranh chấp phức tạp, giá trị lớn tới hàng trăm triệu USD hay không?
Hiện khiếu kiện hủy phán quyết ở tòa án nhân dân khu vực tương đối dễ dàng, lại không tốn kém nhiều, nên bên thua kiện có thể cứ nộp đơn lên tòa án nhân dân khu vực kiểu “cầu may”. Nếu giải quyết không thỏa đáng, có thể ảnh hưởng đến thu hút đầu tư nước ngoài...
Trong bối cảnh đất nước đang chuyển mình nhanh chóng như hiện nay, công tác xây dựng pháp luật đứng trước nhiều đòi hỏi cấp bách. Để giải quyết thỏa đáng, cốt lõi vẫn là xác định thứ tự ưu tiên, nhìn rõ những khoảng trống và bất cập còn đó để tiếp tục hoàn thiện khung khổ pháp luật. Việc Quốc hội cân nhắc kỹ trước những câu hỏi đặt ra là cần thiết nhằm bảo đảm công tác lập pháp đi đúng hướng, đúng tôn chỉ của một Nhà nước pháp quyền.
