Ít phút trước, ông cùng nhiều doanh nghiệp nhỏ khác vừa chăm chú lắng nghe các kế hoạch “make in Vietnam” và những dự án tỷ USD được đại diện các tập đoàn tư nhân lớn chia sẻ tại một hội thảo gần đây.
Sau một năm Nghị quyết số 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân được ban hành, cộng đồng kinh doanh Việt đang xuất hiện trạng thái khá đặc biệt.
Ở phía trên là nhóm doanh nghiệp lớn với tâm thế tăng tốc. Họ nhìn thấy cơ hội trong nhu cầu đầu tư hạ tầng rất lớn của nền kinh tế chọn mục tiêu tăng trưởng 2 con số, trong định hướng phát triển dựa nhiều hơn vào khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và kinh tế số.
Những khái niệm từng khá xa lạ, như AI, dữ liệu xuyên biên giới hay cơ chế thu hút vào trung tâm tài chính quốc tế giờ không còn nằm trong các đề án nghiên cứu, mà đã bước vào quá trình xây dựng, hoàn thiện chính sách. Một chu kỳ phát triển mới đã thật sự bắt đầu, nơi khu vực tư nhân không chỉ được trao vai trò lớn hơn mà là một động lực quan trọng trong tăng trưởng.
Nhưng ở phía còn lại của nền kinh tế, bức tranh lại rất khác.
Với nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa, bài toán trước mắt vẫn là duy trì hoạt động. Chuyển đổi số, chuyển đổi xanh hay đổi mới sáng tạo đều được nhìn nhận là xu hướng không thể đảo ngược, nhưng không phải doanh nghiệp nào cũng đủ nguồn lực để theo đuổi.
Một con số đáng chú ý được nhắc đến: 48% doanh nghiệp vừa và nhỏ đã từ bỏ các giải pháp chuyển đổi số sau khi dịch Covid-19 kết thúc.
Con số này cho thấy một thực tế quan trọng: Cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam không thiếu tinh thần cải cách hay khát vọng chuyển đổi, nhưng khả năng hấp thụ cải cách lại rất khác nhau.
Khoảng cách đó càng rõ hơn ở khu vực hộ kinh doanh. Theo khảo sát gần đây của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), có tới 84% hộ kinh doanh chưa tính tới việc chuyển lên mô hình doanh nghiệp trong hai năm tới. Phần lớn vẫn chọn giữ nguyên quy mô hoặc thu hẹp hoạt động, vì lợi nhuận thấp và áp lực chi phí gia tăng.
Điều đáng chú ý là sự phân hóa này không hoàn toàn đến từ quy mô, nội lực của doanh nghiệp, mà phản ánh một vấn đề lớn hơn của môi trường kinh doanh hiện nay: Khoảng cách giữa tinh thần cải cách và năng lực thực thi trong thực tế.
Những năm gần đây, Việt Nam được đánh giá là một trong những quốc gia thay đổi chính sách về kinh tế số nhanh nhất khu vực. Tinh thần “vướng đâu gỡ đó” xuất hiện ngày càng nhiều trong điều hành. Nhưng ở chiều ngược lại, hệ thống thực thi vẫn cho thấy độ trễ đáng kể. Thí dụ, doanh nghiệp than phiền: Các giao dịch trực tuyến phát triển rất nhanh, nhưng nhiều vấn đề nền tảng như cơ chế xử lý tranh chấp, quản lý dữ liệu hay thử nghiệm mô hình mới vẫn tiến khá chậm. Ngay cả những đề xuất mang tính mở đường như cho phép sử dụng tài sản trí tuệ làm tài sản bảo đảm tài chính cũng đang được tiếp cận rất thận trọng.
Điều đó cho thấy thách thức của giai đoạn hiện nay không còn nằm ở việc ban hành thêm bao nhiêu nghị quyết hay chương trình hành động, mà nằm ở khả năng biến tinh thần cải cách thành năng lực thực thi đúng nghĩa.
Sau một năm ban hành Nghị quyết 68, niềm tin kinh doanh đã quay trở lại với khu vực tư nhân, nhưng khoảng cách giữa nhóm doanh nghiệp có khả năng tận dụng cơ hội và phần đông doanh nghiệp còn đang vật lộn để tồn tại cũng đang lớn dần.
Và có lẽ, đây mới là bài toán lớn nhất của quá trình phát triển kinh tế tư nhân trong giai đoạn tới. Phải làm sao để nền kinh tế không chỉ có những “con sếu đầu đàn”, mà phần đông doanh nghiệp đều có thể cùng nhịp với tốc độ chung ■
