Quy định số 224-QĐ/TW ngày 14/10/2026 (Quy định 224) về đảng viên tham gia hoạt động đầu tư, kinh doanh đánh dấu bước chuyển mạnh mẽ trong tư duy lãnh đạo kinh tế của Đảng: Từ “cho phép” sang “khuyến khích, tạo điều kiện” để đảng viên làm giàu hợp pháp, gắn liền với kiểm soát chặt chẽ xung đột lợi ích. Ý nghĩa đổi mới này đặc biệt sâu sắc khi hơn 98% công chức và hơn 85% viên chức hiện là đảng viên, nhưng tỷ lệ đảng viên làm chủ doanh nghiệp tư nhân mới chỉ đạt khoảng 0,15%.
Rào cản lớn nhất thời gian qua thể hiện rõ ở khối nghiên cứu, giảng dạy. Trước đây, một giảng viên đại học công lập là đảng viên sở hữu sáng chế giá trị, nhưng theo Luật Viên chức và Luật Phòng, chống tham nhũng, người giảng viên ấy không được phép thành lập hay điều hành doanh nghiệp để thương mại hóa kết quả nghiên cứu. Để đưa sản phẩm ra thị trường, nhà khoa học buộc phải nhờ người thân đứng tên hộ và đối mặt nguy cơ bị kỷ luật nội bộ. Thực trạng “làm chui” này vừa kìm hãm nguồn lực sáng tạo, vừa tiềm ẩn rủi ro thiếu minh bạch.
Quy định 224 đã gỡ nút thắt đó. Giờ đây, giảng viên (viên chức không giữ chức vụ quản lý), sau khi được cấp ủy chấp thuận và xác định không ở vị trí có nguy cơ cao về xung đột lợi ích, có thể đàng hoàng đứng tên thành lập và trực tiếp điều hành một spin-off. Đây là mô hình công ty được thành lập từ chính các trường đại học hoặc viện nghiên cứu nhằm thương mại hóa các công trình nghiên cứu khoa học, bằng sáng chế hoặc công nghệ do giảng viên, nhà khoa học phát triển.
Đặc biệt, quy định mở ra hai cơ chế rất linh hoạt để hài hòa giữa việc công và việc tư. Đó là cơ chế “tạm dừng công việc”, quy định trong giai đoạn doanh nghiệp mới thành lập cần dồn toàn lực, giảng viên có thể xin tạm rời vị trí công tác (nghỉ không hưởng lương) trong thời hạn nhất định để tập trung vận hành công ty mà không lo mất biên chế. Là cơ chế “linh hoạt thời gian” - nếu vẫn có thể tiếp tục giảng dạy, người giảng viên vẫn được bố trí kinh doanh ngoài giờ làm việc (hoặc theo hạn mức thời gian được cho phép, tương đương khoảng 20% thời lượng), với điều kiện tiên quyết là vẫn phải hoàn thành tốt nhiệm vụ công được giao hằng năm.
Với công chức, quy định cũng mở đường cho việc thành lập hoặc nắm quyền chi phối tổ chức kinh tế, nếu công chức không thuộc diện Bộ Chính trị, Ban Bí thư quản lý và không giữ vị trí rủi ro cao, xung đột lợi ích, song phải thuê người điều hành độc lập và không can thiệp xử lý công việc liên quan doanh nghiệp mình.
Dù chủ trương thông thoáng nhưng khâu tổ chức thực hiện vẫn là khâu then chốt. Để tránh tâm lý e ngại, thận trọng ở cấp cơ sở, có lẽ tiêu chí “vị trí có nguy cơ cao” cần được lượng hóa minh bạch bằng thang điểm 100 dựa trên thẩm quyền quyết định, giá trị kinh tế, quyền tiếp cận thông tin nội bộ và nguy cơ tham nhũng. Những vị trí từ 60 điểm trở lên thuộc nhóm nguy cơ cao; từ 40 đến dưới 60 điểm thì không được đầu tư trong lĩnh vực mình trực tiếp phụ trách; riêng thanh tra, kiểm toán mặc nhiên thuộc diện kiểm soát nghiêm ngặt.
Bên cạnh đó, thủ tục phê duyệt cần thống nhất mẫu hồ sơ, có thời hạn giải quyết rõ ràng. Thông tin kinh doanh của đảng viên phải tích hợp vào bản kê khai tài sản hằng năm và liên thông với Cơ sở dữ liệu quốc gia về đăng ký doanh nghiệp. Đồng thời, Đảng ủy Chính phủ và Đảng ủy Quốc hội cần sớm thể chế hóa chủ trương này thông qua việc sửa đổi đồng bộ Luật Cán bộ, công chức, Luật Viên chức và Luật Phòng, chống tham nhũng trong năm 2027.
Có thể nói, Quy định 224 đã mở ra không gian mới đầy tiềm năng. Việc sớm cụ thể hóa tiêu chí và đồng bộ hóa pháp luật sẽ giúp chủ trương đúng đắn này nhanh chóng đi vào cuộc sống, biến khát vọng làm giàu chính đáng của đảng viên thành động lực phát triển đất nước, vừa khơi thông nguồn lực, vừa giữ vững kỷ cương, liêm chính.
