Quan điểm chỉ đạo của Bộ Chính trị tại Nghị quyết số 68 nêu rõ: Trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia, là lực lượng tiên phong thúc đẩy tăng trưởng, tạo việc làm, nâng cao năng suất lao động, năng lực cạnh tranh quốc gia, công nghiệp hóa, hiện đại hóa, tái cấu trúc nền kinh tế theo hướng xanh, tuần hoàn, bền vững.
Tuyên ngôn cải cách
Ông Nguyễn Hồng Chung, Phó Chủ tịch Liên Chi hội Tài chính Khu công nghiệp Việt Nam cho rằng, Nghị quyết số 68 là “tuyên ngôn cải cách” mới. Lần đầu tiên, khu vực kinh tế tư nhân được xác lập là “một động lực quan trọng nhất”. Việc đặt khu vực này vào vị trí trung tâm, đồng hành cùng kinh tế nhà nước và kinh tế tập thể, không chỉ là sự công nhận mà còn là một cam kết chính trị về thúc đẩy phát triển toàn diện.
Nghị quyết thẳng thắn chỉ ra những rào cản đã và đang kìm hãm khu vực tư nhân, bao gồm định kiến, cơ chế “xin - cho”, chi phí tuân thủ cao, và sự bất bình đẳng trong tiếp cận đất đai, vốn, nhân lực, công nghệ.
Nghị quyết cũng khẳng định vai trò “kiến tạo và phục vụ” của Nhà nước, thay cho mô hình quản lý hành chính nặng nề trước đây. Trong đó, yêu cầu cắt giảm ít nhất 30% thời gian, chi phí tuân thủ pháp luật và điều kiện kinh doanh trong năm 2025; hoàn thiện cơ chế hậu kiểm thay vì tiền kiểm để khuyến khích sáng tạo và giảm can thiệp hành chính; và thực hiện nguyên tắc kinh doanh mọi thứ mà pháp luật không cấm, thay cho tư duy không quản được thì cấm. “Đây là bước cải cách thể chế quan trọng, giúp thiết lập một môi trường kinh doanh thông thoáng, minh bạch và thật sự bình đẳng”.
Còn theo TS Nguyễn Sĩ Dũng, nguyên Phó Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội, từ vị trí bị xem nhẹ, thậm chí còn mang nặng định kiến trong nhiều năm trước, kinh tế tư nhân nay được đặt ngang hàng với kinh tế nhà nước, kinh tế tập thể, cùng giữ vai trò nòng cốt trong xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ và hội nhập sâu rộng. Không chỉ thừa nhận, Nghị quyết còn trân trọng, nuôi dưỡng tinh thần kinh doanh, khẳng định vai trò của doanh nhân là những người “chiến sĩ trên mặt trận kinh tế”.
Tư duy đột phá này không chỉ thể hiện sự trưởng thành về nhận thức trong Đảng, mà còn là cam kết chính trị mạnh mẽ gửi tới cộng đồng doanh nghiệp, hộ kinh doanh và toàn thể nhân dân: Nhà nước sẽ là kiến tạo, doanh nghiệp là trung tâm, phát triển kinh tế tư nhân là chiến lược lâu dài chứ không phải biện pháp tình thế. Đây là văn kiện đặc biệt quan trọng, nếu không nói là quan trọng nhất từ trước tới nay dành cho kinh tế tư nhân.
Có những cơ chế hỗ trợ riêng biệt
Nghị quyết số 68 đặt mục tiêu đến năm 2030, phấn đấu có 2 triệu doanh nghiệp hoạt động trong nền kinh tế, 20 doanh nghiệp hoạt động/nghìn dân. Tốc độ tăng trưởng bình quân của kinh tế tư nhân đạt khoảng 10 - 12%/năm, cao hơn tốc độ tăng trưởng của nền kinh tế. Tầm nhìn đến năm 2045, kinh tế tư nhân Việt Nam phát triển nhanh, mạnh, bền vững, chủ động tham gia vào chuỗi sản xuất, cung ứng toàn cầu; có năng lực cạnh tranh cao trong khu vực và quốc tế; phấn đấu đến năm 2045 có ít nhất 3 triệu doanh nghiệp hoạt động trong nền kinh tế; đóng góp khoảng hơn 60% GDP.
Để thực hiện được mục tiêu đầy khát vọng ấy, không dừng lại ở cải cách hành chính, Nghị quyết còn đưa ra các chính sách cụ thể hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận đất đai, vốn, nhân lực chất lượng cao, khuyến khích chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo, phát triển bền vững và kết nối chuỗi giá trị toàn cầu. Đặc biệt, khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa, hộ kinh doanh - vốn là lực lượng đông đảo nhất - cũng được thiết kế cơ chế hỗ trợ riêng biệt, từ miễn thuế, cho đến cung cấp nền tảng số miễn phí và tư vấn pháp lý.
Cùng với đó, Nghị quyết nhằm thúc đẩy khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, kinh doanh hiệu quả, bền vững trong kinh tế tư nhân cho phép các doanh nghiệp được tính vào chi phí khi xác định thu nhập chịu thuế của doanh nghiệp đối với hoạt động nghiên cứu và phát triển bằng 200% chi phí thực tế của hoạt động này. Doanh nghiệp được trích tối đa 20% thu nhập tính thuế thu nhập doanh nghiệp để lập quỹ phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và nghiên cứu phát triển. Theo TS Nguyễn Sĩ Dũng: “Những giải pháp ấy chính là chìa khóa tháo gỡ các điểm nghẽn thể chế - nguyên nhân sâu xa kìm hãm sự phát triển của khu vực tư nhân suốt nhiều năm qua”.
Đại diện cho cộng đồng doanh nghiệp, ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho biết, qua điều tra PCI hằng năm, các doanh nghiệp quy mô càng lớn thì đón tiếp đoàn thanh tra, kiểm tra càng nhiều và chi phí tuân thủ pháp luật càng lớn. Điều này đi ngược với quy luật thị trường, nghĩa là doanh nghiệp càng lớn, có đội ngũ nhân lực tốt hơn thì sai phạm và chi phí ít hơn. Đây cũng là nguyên nhân cản trở tăng trưởng quy mô của doanh nghiệp thời gian qua.
Vì vậy, Nghị quyết đã yêu cầu không hình sự hóa các vấn đề dân sự - kinh tế nếu chưa đến mức cần thiết, tạo môi trường pháp lý an toàn và tin cậy hơn cho doanh nghiệp tư nhân yên tâm đầu tư, phát triển. Các quy định về pháp luật hình sự, dân sự, tố tụng hình sự, tố tụng dân sự cần được sửa đổi để bảo đảm nguyên tắc khi xử lý các sai phạm, vụ việc về dân sự kinh tế, ưu tiên áp dụng các biện pháp về dân sự, kinh tế, hành chính trước, cho phép các doanh nghiệp, doanh nhân được chủ động khắc phục sai phạm, thiệt hại.
Trường hợp thực tiễn áp dụng pháp luật có thể dẫn đến xử lý hình sự hoặc không xử lý hình sự thì kiên quyết không áp dụng xử lý hình sự. Trường hợp đến mức xử lý hình sự thì ưu tiên các biện pháp khắc phục hậu quả kinh tế trước và là căn cứ quan trọng để xem xét các biện pháp xử lý tiếp theo. Không hồi tố các quy định pháp luật để xử lý bất lợi cho doanh nghiệp. “Thông điệp này không chỉ cổ vũ tinh thần khởi nghiệp, mạnh dạn đổi mới sáng tạo trong doanh nghiệp, mà còn là giải pháp hỗ trợ thiết thực tạo lập môi trường đầu tư kinh doanh thuận lợi giúp các doanh nhân, doanh nghiệp vượt qua giai đoạn khó khăn, an tâm phát triển lâu dài, lớn mạnh”, ông Đậu Anh Tuấn cho biết.
Hiện Chính phủ đang khẩn trương trình Quốc hội một Nghị quyết để nhanh chóng tháo gỡ những bất cập đã được chỉ ra trong Nghị quyết số 68. Ngoài ra, một số nội dung trong Nghị quyết số 68 cũng đã được đưa vào các dự luật được xem xét sửa đổi trong Kỳ họp Quốc hội lần này như Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Doanh nghiệp; Dự thảo Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt (sửa đổi), Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Các tổ chức tín dụng,… Với nỗ lực từ phía Chính phủ, khoảng cách từ Nghị quyết mới của Bộ Chính trị đến quy định pháp luật và đi vào thực tế sẽ được rút ngắn.
Tuy vậy, trong thời gian qua, nhiều chính sách hỗ trợ cộng đồng doanh nghiệp đã được ban hành nhưng hiệu quả thực hiện là chưa cao. Qua nhiều khảo sát, tỷ lệ doanh nghiệp biết đến và hưởng thụ còn rất ít. Vì vậy, để tinh thần Nghị quyết đến được cộng đồng doanh nghiệp một cách đầy đủ và trọn vẹn nhất thì ngoài truyền thông chính sách rộng rãi hơn thì cần tăng cường sự giám sát, theo dõi của cộng đồng doanh nghiệp, của các chuyên gia, các tổ chức độc lập với việc thực hiện.
“Nếu được thực thi đúng tinh thần và đến nơi đến chốn. Nghị quyết số 68 sẽ trở thành một cột mốc quan trọng, đặt nền móng cho một kỷ nguyên phát triển bền vững và tự chủ của kinh tế tư nhân Việt Nam”, ông Đậu Anh Tuấn kỳ vọng.
