Sự chuyển biến rõ rệt từ phương thức truyền thống sang hiện đại, linh hoạt của các mô hình đã giúp công tác này trở thành địa chỉ tin cậy để người lao động gửi gắm tâm tư, nhận sự hỗ trợ kịp thời khi quyền và lợi ích hợp pháp bị xâm phạm.
Tuyên truyền những gì người lao động thật sự cần
Thông qua các mô hình tại doanh nghiệp, khu công nghiệp, khu nhà trọ công nhân, trên các nền tảng số, hàng loạt cách làm thiết thực đã được triển khai hiệu quả như: Tủ sách pháp luật, Điểm sinh hoạt văn hóa công nhân, Góc thư giãn Công đoàn, Không gian văn hóa Hồ Chí Minh, Tổ tự quản khu nhà trọ công nhân, Tổ tư vấn pháp luật, Câu lạc bộ pháp luật...
Thực tế cho thấy, nếu chỉ áp dụng các hình thức tuyên truyền truyền thống mang tính “một chiều” như phát tờ rơi, phát loa định kỳ hay tổ chức những buổi nghe phổ biến khô khan thì hiệu quả khó đạt được tính bền vững. Người lao động dễ rơi vào thế thụ động, khó ghi nhớ và áp dụng kiến thức vào công việc, sinh hoạt hằng ngày. Đứng trước thực trạng đó, Công đoàn Thủ đô mạnh dạn đổi mới tư duy tiếp cận: Chuyển từ “tuyên truyền những gì Công đoàn sẵn có” sang “tuyên truyền, giải đáp những gì người lao động thật sự cần”; phát huy vai trò hạt nhân của công nhân nòng cốt, trưởng nhóm nhà trọ làm “tuyên truyền viên” trực tiếp ngay tại xưởng làm việc, khu trọ. Nội dung tuyên truyền được tinh gọn, hướng thẳng vào các vấn đề sát sườn như tiền lương, bảo hiểm xã hội, an toàn vệ sinh lao động, kỹ năng cảnh giác với “tín dụng đen”, lừa đảo qua mạng và cách nhận diện thông tin xấu độc...
Ủy viên Ban Chấp hành Công đoàn Công ty Trách nhiệm hữu hạn Toyota Boshoku Hà Nội Trần Thị Lan Hương cho rằng: Mục tiêu cuối cùng của hoạt động tuyên truyền không chỉ ở việc giúp người lao động “biết pháp luật”, mà phải tiến tới “hiểu pháp luật, tin tưởng pháp luật và chủ động thực hiện pháp luật”.
Tại doanh nghiệp này, công đoàn đã phối hợp lãnh đạo doanh nghiệp lồng ghép khéo léo kiến thức Luật Lao động, Luật Công đoàn, Luật Bảo hiểm xã hội vào giờ nghỉ giao ca, hệ thống truyền thanh nhà ăn, khu nghỉ giữa ca, hoặc tích hợp trong các buổi picnic, dã ngoại. Những nội dung pháp luật vốn khô cứng được chuyển hóa sinh động qua các cuộc thi minigame hỏi đáp nhanh có thưởng, thu hút đông đảo đoàn viên hào hứng tham gia.
Trong môi trường doanh nghiệp sản xuất công nghiệp, người lao động làm việc theo dây chuyền, ca, kíp, chịu áp lực về tiến độ, năng suất và yêu cầu nghiêm ngặt về chất lượng, an toàn lao động. Thời gian nghỉ giữa ca không dài, điều kiện để người lao động tập trung tham gia các hội nghị tuyên truyền, phổ biến pháp luật hoặc hoạt động văn hóa, tinh thần còn hạn chế.
Phát huy vai trò đội ngũ nòng cốt
Chủ tịch Công đoàn Công ty Sumitomo Heavy Trần Ngọc Tuân chia sẻ: Từ thực tế đó, Công đoàn xây dựng “Góc thư giãn Công đoàn” và “Tủ sách Công đoàn”, mục tiêu trọng tâm là đưa pháp luật đến với người lao động theo cách ngắn gọn, dễ hiểu, dễ áp dụng. Thay vì chỉ niêm yết toàn bộ văn bản dài, chúng tôi lựa chọn những vấn đề người lao động thường xuyên quan tâm, biên soạn thành các nội dung ngắn, như: “Mỗi ca làm việc một thông điệp an toàn”; “Điều người lao động cần biết”; “Hỏi nhanh-đáp đúng về chế độ, chính sách”; “Quyền lợi khi tham gia bảo hiểm xã hội”. Đặc biệt, việc tích hợp mã QR tra cứu nhanh ngay tại góc thư giãn giúp người lao động chỉ cần vài thao tác trên điện thoại trong giờ giải lao đã có thể chủ động tìm hiểu các quy định liên quan quyền lợi của mình mà không ảnh hưởng tới sản xuất.
Không chỉ ở phạm vi doanh nghiệp, công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật còn vươn rộng tới các khu nhà trọ công nhân. Tại xã Phúc Thịnh, nơi có Cụm công nghiệp Nguyên Khê với 82 công ty và hơn 2.500 lao động, Công an xã phối hợp công đoàn cơ sở, các ban, ngành thành lập 6 Tổ tự quản khu nhà trọ với 336 thành viên.
Thiếu tá Ngô Văn Dũng, Phó Trưởng Công an xã phụ trách chia sẻ: “Chìa khóa” thành công của mô hình nằm ở việc phát huy vai trò nòng cốt của các chủ nhà trọ và đội ngũ tổ trưởng, tổ phó khu trọ. Lực lượng này được tập huấn kỹ năng quản lý, sử dụng các ứng dụng khai báo lưu trú trực tuyến và quản lý nhóm mạng xã hội. Các nhóm Zalo, Facebook “Khu nhà trọ công nhân tự quản” được thành lập trở thành kênh thông tin chính thống cập nhật cảnh báo tội phạm hằng ngày.
Tại các buổi sinh hoạt, không còn là những buổi họp thông báo văn bản khô khan thay vào đó là nội dung tuyên truyền ngắn gọn; Kiến thức pháp luật được “mềm hóa” qua các video ngắn, Infographic sinh động hướng dẫn nhận diện tin giả, phòng, chống bạo lực gia đình, né tránh các app vay tiền bất hợp pháp...
Tại các doanh nghiệp có lực lượng cán bộ công đoàn mỏng và kinh phí hạn chế, việc xây dựng đội ngũ “công nhân nòng cốt” được xem là giải pháp đột phá. Chủ tịch Công đoàn Công ty cổ phần Bewin&Coating VIETNAM Nguyễn Thị Hồng Hiên cho biết, đơn vị đã thành lập các “Tổ an toàn thông tin và nắm bắt dư luận”, với thành viên là những tổ trưởng công đoàn, công nhân ưu tú, có uy tín và tay nghề cao. Do cùng sống, làm việc với đồng nghiệp cho nên lực lượng nòng cốt này là những “cảm biến” nhanh nhạy, kịp thời phát hiện các tâm tư, bức xúc hay tin đồn thất thiệt. Đồng thời, họ cũng là những tuyên truyền viên tích cực lan tỏa kiến thức pháp luật và lối sống văn minh trên không gian mạng một cách tự nhiên qua các giờ ăn trưa, giải lao hay trên các nhóm trò chuyện nội bộ.
Sự chuyển đổi mạnh mẽ từ tư duy đến hành động trong công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật của các cấp Công đoàn Hà Nội đã mang lại những kết quả tích cực, thiết thực. Tại nhiều doanh nghiệp, tình trạng vi phạm kỷ luật hay nội quy lao động đã giảm rõ rệt. Người lao động không còn thụ động mà đã nâng cao ý thức tự bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình thông qua việc chủ động tìm hiểu các quy định pháp luật.
Những mô hình sáng tạo, linh hoạt xuất phát từ chính nhu cầu thực tế của công nhân không chỉ giúp pháp luật đi sâu vào đời sống lao động, mà còn khẳng định vai trò cầu nối quan trọng của tổ chức công đoàn. Đây chính là nền tảng vững chắc để xây dựng lực lượng công nhân Thủ đô hiện đại, đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững của các doanh nghiệp và Thành phố Hà Nội trong giai đoạn mới.
