Thể chế hóa chủ trương của Đảng về đổi mới, nâng cao chất lượng công tác phổ biến, giáo dục pháp luật

Hoàn thiện quy định về giáo dục pháp luật trong các cơ sở giáo dục

Trình bày tờ trình tại phiên họp, Bộ trưởng Tư pháp Hoàng Thanh Tùng nêu rõ, việc xây dựng Luật nhằm khắc phục hạn chế, khó khăn, vướng mắc của Luật hiện hành; thể chế hóa chủ trương của Đảng về đổi mới, nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác phổ biến, giáo dục pháp luật; bảo đảm quyền tiếp cận thông tin pháp luật, quyền tham gia góp ý, phản ánh, kiến nghị về chính sách, pháp luật; tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số; góp phần xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Dự thảo Luật gồm 5 chương với 42 điều, quy định về quyền, nghĩa vụ, đối tượng, nội dung, hình thức, trách nhiệm quản lý nhà nước, trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong truyền thông chính sách và phổ biến, giáo dục pháp luật; đồng thời áp dụng đối với các cơ quan, tổ chức, cá nhân ở Việt Nam, người Việt Nam ở nước ngoài có liên quan đến phổ biến, giáo dục pháp luật.

Dự thảo phân định rõ trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân trong phổ biến, giáo dục pháp luật, bổ sung trách nhiệm của cơ quan chủ trì soạn thảo văn bản quy phạm pháp luật, cơ quan của Quốc hội, cơ quan báo chí, người sử dụng lao động, một số chủ thể, cá nhân như cán bộ, công chức, lực lượng vũ trang nhân dân, luật sư, luật gia và cá nhân khác cung cấp dịch vụ pháp lý.

Bên cạnh đó, dự thảo Luật kế thừa, hoàn thiện quy định về trách nhiệm của Bộ, cơ quan ngang Bộ, Tòa án nhân dân, Viện kiểm sát nhân dân, Kiểm toán nhà nước, chính quyền địa phương, Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức, đoàn thể... nhằm xác định rõ trách nhiệm và huy động hệ thống chính trị tham gia phổ biến, giáo dục pháp luật.

Liên quan đến Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật, Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng cho biết, dự thảo quy định theo hướng: người đứng đầu Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan, tổ chức ở Trung ương căn cứ tình hình thực tiễn quyết định thành lập Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật của Bộ, cơ quan, tổ chức mình để tạo cơ sở pháp lý cho việc nâng cao hiệu quả công tác phổ biến, giáo dục pháp luật.

Về đối tượng đặc thù, dự thảo Luật kế thừa và điều chỉnh các nhóm đặc thù theo Luật hiện hành cho phù hợp với thực tiễn; đồng thời bổ sung một số đối tượng đặc thù là: người thuộc hộ nghèo, người thuộc hộ cận nghèo, người chấp hành xong hình phạt tù đang tái hòa nhập cộng đồng.

Đáng chú ý, dự thảo Luật hoàn thiện quy định về giáo dục pháp luật trong các cơ sở giáo dục và hệ thống giáo dục quốc dân: quy định rõ các cơ sở giáo dục đại học, cơ sở giáo dục nghề nghiệp có trách nhiệm đưa nội dung, trang bị kiến thức pháp luật có liên quan đến ngành nghề đào tạo để tổ chức giảng dạy.

Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng cũng cho biết, dự thảo Luật bổ sung truyền thông chính sách và các phương thức phổ biến, giáo dục pháp luật hiện đại, chuyển đổi số; bổ sung các quy định về mục đích, nội dung, hình thức, nguyên tắc, trách nhiệm truyền thông chính sách và quy định các phương thức phổ biến, giáo dục pháp luật mới gắn với ứng dụng công nghệ số, mạng xã hội, trí tuệ nhân tạo để tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp tiếp cận pháp luật.

Nghiên cứu bổ sung các cơ chế hỗ trợ để người dân, doanh nghiệp tiếp cận pháp luật

Nêu quan điểm thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết, Thường trực Ủy ban và Thường trực các cơ quan của Quốc hội tán thành sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật năm 2012.

Về phạm vi điều chỉnh, Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cơ bản tán thành với phạm vi điều chỉnh của Luật. Bên cạnh đó, có ý kiến cho rằng, phạm vi sửa đổi Luật như đề xuất là chưa giải quyết được những bất cập cơ bản của công tác phổ biến, giáo dục pháp luật; do đó, đề nghị nghiên cứu mở rộng phạm vi điều chỉnh theo hướng bổ sung các cơ chế hỗ trợ để người dân, doanh nghiệp chủ động, thuận tiện trong tiếp cận, tìm hiểu pháp luật.

Về đối tượng áp dụng, một số ý kiến trong Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị cân nhắc bỏ quy định này do không thật sự cần thiết vì đều đã được xác định thông qua các quy định cụ thể tại từng chương, điều; việc đặt thêm một quy định chung về đối tượng áp dụng vừa gây trùng lặp, vừa không làm rõ hơn phạm vi điều chỉnh của Luật.

Liên quan đến một số nội dung của dự thảo Luật, về Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật (Điều 7), đa số ý kiến trong Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp và Thường trực Ủy ban Công tác đại biểu tán thành với quy định của dự thảo Luật. Bên cạnh đó, có ý kiến đề nghị không quy định “cứng” việc thành lập Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật ở cấp tỉnh mà quy định tương tự như Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật ở Bộ, ngành để bảo đảm tính linh hoạt, phù hợp với điều kiện thực tế của từng địa phương. Đồng thời, làm rõ cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn của việc không quy định thành lập Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật ở cấp xã.

Về phổ biến, giáo dục pháp luật thông qua ứng dụng công nghệ số, mạng xã hội, trí tuệ nhân tạo (Điều 13), Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp và Thường trực Ủy ban Công tác đại biểu đề nghị rà soát, xác định rõ phạm vi áp dụng của quy định “cơ quan, tổ chức, cá nhân chỉ được thực hiện phổ biến, giáo dục pháp luật trên không gian mạng thông qua tài khoản đã được xác thực theo quy định của pháp luật”, bảo đảm không ảnh hưởng đến việc tổ chức, cá nhân thực hiện quyền được tiếp cận, chia sẻ, trao đổi thông tin pháp luật theo quy định của pháp luật.

Bên cạnh đó, nghiên cứu hướng bổ sung cơ chế kiểm soát chất lượng nội dung phổ biến, giáo dục pháp luật trên không gian mạng, quy định rõ trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân đối với nội dung đăng tải; cơ chế kiểm tra, hậu kiểm và xử lý, cải chính, gỡ bỏ thông tin sai lệch. Đối với việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong phổ biến, giáo dục pháp luật, đề nghị bổ sung quy định về trách nhiệm kiểm tra, kiểm soát nội dung do trí tuệ nhân tạo tạo ra trước khi cung cấp cho người dân, doanh nghiệp và xử lý kịp thời khi phát hiện thông tin không chính xác.

Liên quan đến, đối tượng đặc thù (Điều 16), Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị nghiên cứu bổ sung người bị phạt cải tạo không giam giữ, người cao tuổi, thanh thiếu niên, trẻ em vào nhóm đối tượng đặc thù; lao động di cư và người cư trú tại địa bàn mà điều kiện tiếp cận pháp luật hạn chế hoặc giao Chính phủ quy định cụ thể.