Bước chuyển biến tích cực của ngành giáo dục

Không lấy điểm số làm mục tiêu, cũng không đặt danh hiệu là đích đến cuối cùng, một thế hệ học sinh mới đang lớn lên với tinh thần học để hiểu, học vì đam mê. Họ là minh chứng sống động cho bước chuyển tích cực của giáo dục Việt Nam, nhưng cũng đặt ra yêu cầu cải tiến không ngừng đối với ngành giáo dục.

Thứ Tư, ngày 30/07/2025 - 09:07

Trần Thuận Hiếu (thứ ba, từ phải sang trái) cùng đội Việt Nam nhận Huy chương Bạc tại Olympic Sáng tạo WICO 2025, Hàn Quốc.

Một thế hệ học sinh mới

Trần Thuận Hiếu - học sinh lớp 11 chuyên Tin Trường trung học phổ thông Chuyên Hà Nội-Amsterdam có điểm SAT (bài thi chuẩn hóa được hầu hết các đại học Mỹ sử dụng để xét tuyển) đạt 1.570/1.600 ngay lần thi đầu; đoạt Giải Ba quốc gia môn Tin học; đoạt Huy chương Bạc tại Olympic Sáng tạo và Phát minh thế giới (WICO) và nhiều huy chương trong các kỳ thi Olympic Tin học trong nước...

Hiếu không thuộc khuôn mẫu “học ngày, học đêm”, không thể học liên tục trong thời gian dài, nhưng khi học thì tuyệt đối tập trung. Từ một cậu bé thuộc loại học yếu nhất lớp, Hiếu đã vượt lên chính mình, không phải là người giỏi nhất lớp, nhưng em có thể sẽ là người học bền nhất lớp.

Thầy Nguyễn Thanh Tùng, giáo viên chủ nhiệm lớp 11 chuyên Tin Trường trung học phổ thông Chuyên Hà Nội-Amsterdam nhận xét: “Hiếu không thuộc nhóm học sinh ôm đồm. Con biết chọn đúng thế mạnh để đầu tư. Biết cân bằng giữa học, chơi và nghỉ ngơi. Quan trọng nhất, con luôn đi đúng với tốc độ và cách học của riêng mình”.

Còn cô giáo Nguyễn Thị Hồng Lan (Trường liên cấp tiểu học và trung học cơ sở Ngôi Sao Hà Nội), người từng dạy Hiếu ở cấp trung học cơ sở, vẫn nhớ về cậu học trò “đôi khi hơi ngược dòng”, nhưng lại rất đặc biệt ở sự tự học và nghị lực.

Hiếu không phải là trường hợp cá biệt. Một thế hệ học sinh mới đang dần lớn lên trong một hệ sinh thái giáo dục mới, nơi STEM, nghiên cứu, sáng tạo và học theo dự án không còn là khái niệm xa lạ.

Cũng trong năm 2025, hai học sinh Trường trung học phổ thông Việt Đức (Hà Nội) đã giành Giải Nhì tại cuộc thi Khoa học Kỹ thuật quốc tế ISEF với đề tài tái chế pin lithium - một dự án khởi nguồn từ câu lạc bộ STEM trong trường.

Hay tại Olympic Trí tuệ nhân tạo toàn quốc 2025, TOP 10 học sinh xuất sắc nhất được vinh danh đều là học sinh phổ thông đến từ nhiều vùng miền khác nhau. Họ có điểm chung là được tiếp cận sớm với công nghệ, STEM và các dự án học thuật chuyên sâu.

Đáng chú ý, không ít em đến từ những trường công lập hoặc tư thục ngoài hệ chuyên, một thực tế cho thấy tiềm năng học sinh không phụ thuộc vào danh tiếng ngôi trường, mà nằm ở việc hệ thống có trao cơ hội phát triển đúng hướng hay không.

Ở các kỳ Olympic Tin học quốc tế ba năm gần đây, học sinh Việt Nam liên tục ghi danh trong top đầu với các huy chương Vàng, Bạc. Các cuộc thi sáng tạo trẻ, STEM, trí tuệ nhân tạo (AI) cũng chứng kiến sự bứt phá của hàng trăm học sinh phổ thông từ nhiều vùng miền.

Theo GS, TSKH Nguyễn Đình Đức, Chủ tịch Hội đồng trường, Trường đại học Công nghệ, Việt Nam muốn hội nhập giáo dục, không thể tiếp tục giữ cách đánh giá cũ. Khi thế giới đang chuyển từ “dạy đều, học đủ” sang “dạy sâu, học thật” thì sự đồng đều không còn là lý tưởng cao nhất. Không chạy theo điểm số, không đóng khung trong kỳ vọng số đông, đủ linh hoạt để tạo điều kiện cho từng học sinh phát triển khác biệt mà vẫn bình đẳng về cơ hội, đó mới là tinh thần của giáo dục hiện đại.

Trần Thuận Hiếu dạy lập trình cho các em nhỏ ở Mù Cang Chải.

Cần thúc đẩy nhanh hơn các bước chuyển trong giáo dục

Thầy giáo Nguyễn Thanh Tùng nhìn nhận: Nhiều học sinh học vì tò mò, vì đam mê, vì tương lai chứ không phải vì điểm số hay bảng danh dự. Các em biết rõ thế mạnh của mình, chủ động khám phá công nghệ mới, tự tin bước ra thế giới qua những kỳ thi quốc tế. Như vậy, nếu hệ thống giáo dục không kịp chuyển mình, sẽ trở thành điểm nghẽn.

Ở tầm nhìn vĩ mô hơn, Bộ trưởng Giáo dục và Đào tạo Nguyễn Kim Sơn từng nhấn mạnh: “Giáo dục và đào tạo đang đứng trước đòi hỏi lớn và vận hội lớn. Sứ mệnh được giao càng lớn, yêu cầu và kỳ vọng càng cao thì càng đòi hỏi giáo dục phải càng cần đổi mới nhanh hơn”.

Cô giáo Nguyễn Thị Hồng Lan cho rằng: Giáo viên bây giờ không chỉ giảng bài mà còn phải là người truyền cảm hứng, là người mở ra không gian để học sinh được thử, được sai, được khám phá chính mình. Thực tế ấy đang đặt ra yêu cầu rõ ràng hơn bao giờ hết: Cần thúc đẩy nhanh hơn các bước chuyển trong giáo dục, từ nội dung chương trình, cách thức đánh giá, phương pháp đào tạo giáo viên đến chính sách học tập linh hoạt. Đây không chỉ là một lộ trình cải cách mang tính kỹ thuật, mà là bước chuyển cần thiết để giáo dục Việt Nam không lỡ nhịp trước thời đại và kịp đồng hành cùng chính thế hệ mà nền giáo dục này đang góp phần hình thành.

THU TRANG