Bước chân đầu tiên khám phá vũ trụ

Vào ngày 12/4/1961, tàu vũ trụ vệ tinh chở người đầu tiên trên thế giới mang tên “Vostok-1” (còn gọi là tàu Phương Đông 1) đã được phóng vào quỹ đạo Trái đất. Kể từ chuyến bay của nhà du hành vũ trụ, cũng là công dân Liên Xô (trước đây) Yuri Gagarin, hơn 500 phi hành gia từ hơn 40 quốc gia đã bay vào vũ trụ.
Nhà du hành Yuri Gagarin trong chuyến bay chở người đầu tiên vào vũ trụ.
Nhà du hành Yuri Gagarin trong chuyến bay chở người đầu tiên vào vũ trụ.

Chuyến bay lịch sử

Tàu vũ trụ vệ tinh Vostok-1 chở nhà du hành vũ trụ Yuri Gagarin là chuyến phóng tàu vũ trụ có người lái đầu tiên trên thế giới và được chỉ đạo bởi Sergei Korolev, Anatoly Kirillov và Leonid Voskresensky - những nhà khoa học, kỹ sư và nhà thiết kế tên lửa hàng đầu của Liên Xô trong cuộc chạy đua vào không gian với Mỹ vào thập niên 1950 và 1960.

Chuyến bay kéo dài chỉ 108 phút khi tàu hoàn thành một vòng quay quanh quỹ đạo Trái đất và trở về. Kể từ đó, nhà du hành vũ trụ Yuri Gagarin trở thành cái tên huyền thoại. Việc phóng tên lửa vũ trụ nhiều tầng đã thành công. Sau khi tăng tốc và tách khỏi tầng cuối cùng của tên lửa đẩy, con tàu bắt đầu chuyến bay trên quỹ đạo quanh Trái đất.

Sau khi bay quanh “hành tinh xanh”, hệ thống phanh được kích hoạt và tàu bắt đầu xuống khỏi quỹ đạo để hạ cánh. Yuri Gagarin đã hạ cánh xuống khu vực được chỉ định trên một cánh đồng gần bờ sông Volga gần làng Smelovka thuộc quận Ternovsky, vùng Saratov. Nhà du hành vũ trụ German Titov, người hỗ trợ Yuri Gagarin trong chuyến bay vũ trụ đầu tiên của con người đã đưa ra sáng kiến ​​thành lập Ngày Du hành vũ trụ tại Liên Xô và đề xuất ý tưởng này lên LHQ.

Tháng 11/1968, tại Hội nghị toàn thể lần thứ 61 của Liên đoàn Hàng không quốc tế, các đại biểu đã quyết định lấy ngày 12/4 là Ngày Hàng không và Du hành vũ trụ thế giới. Việc kỷ niệm ngày này đã được xác nhận bởi quyết định của Hội đồng Liên đoàn Hàng không Quốc tế, thông qua vào ngày 30/4/1969, theo đề xuất của Liên đoàn Hàng không Liên Xô.

Tới ngày 7/4/2011, theo sáng kiến ​​của Liên bang Nga, Đại hội đồng LHQ đã tuyên bố 12/4 là “Ngày quốc tế bay vào vũ trụ của con người” để đánh dấu kỷ niệm 50 năm bước chân đầu tiên trong hành trình thám hiểm không gian vũ trụ của nhà du hành vũ trụ Liên Xô Yuri Gagarin. Hơn 60 quốc gia thành viên LHQ đã trở thành đồng tác giả của nghị quyết này.

Vào “Ngày quốc tế bay vào vũ trụ của con người”, các sự kiện được tổ chức ở nhiều vùng của nước Nga, bao gồm các cuộc thi sáng tạo dành cho trẻ em, triển lãm, lễ hội, hòa nhạc, quảng bá, biểu diễn flashmob… Nhiều sự kiện khác nhau nhằm tôn vinh ngày lễ này giúp người dân ở nhiều độ tuổi và sở thích khác nhau có cơ hội tiếp cận hơn với không gian.

Trong số các sự kiện chính dành riêng cho sự kiện này là lễ đặt vòng hoa tại Đài tưởng niệm Yuri Gagarin ở Thủ đô Moscow và các thành phố khác của Nga; buổi hòa nhạc tại Điện Kremlin; bài giảng từ các chuyên gia của Cơ quan Vũ trụ Liên bang Nga Roscosmos; cuộc thi sáng tạo vẽ tranh thiếu nhi toàn Nga “Không gian qua con mắt trẻ thơ”; triển lãm chuyên đề tại các bảo tàng vũ trụ…

Trong dịp này, không chỉ các phi hành gia trước đây và hiện tại được vinh danh mà còn ghi nhớ công lao của những người đã cống hiến cả cuộc đời cho việc nghiên cứu không gian và tham gia khám phá không gian vũ trụ. Đó là các nhà khoa học, kỹ sư, nhà thiết kế, chuyên gia thử nghiệm đã giúp nhân loại có thể thực hiện bước đột phá vượt ra ngoài biên giới Trái đất.

Trạm vũ trụ Mir (còn gọi là Trạm vũ trụ Hòa Bình) kết thúc hoạt động năm 2001.

Trạm vũ trụ Mir (còn gọi là Trạm vũ trụ Hòa Bình) kết thúc hoạt động năm 2001.

Viết tiếp lịch sử

Cho đến nay, khoảng không gian vô tận vẫn tạo cảm hứng cho những khám phá của con người. Sau Yuri Gagarin, ngày 6/8/1961, tàu vũ trụ Vostok-2 được phóng lên cùng nhà du hành vũ trụ German Titov. Chuyến bay của ông kéo dài hơn 1 ngày. Vào ngày 11 và 12/8/1962, Andrian Nikolaev và Pavel Popovich đã được đưa lên tàu vũ trụ Vostok-3 và Vostok-4 và đến ngày 16/6/1963, nữ phi hành gia đầu tiên, Valentina Tereshkova, đã được đưa lên vũ trụ. Bước tiếp theo trong sự phát triển của ngành du hành vũ trụ là việc chế tạo tàu nhiều chỗ ngồi Voskhod vào năm 1964. Vào ngày 18/3/1965, tàu vũ trụ Voskhod-2 được phóng lên vũ trụ. Thiết kế của tàu đã được sửa đổi để phù hợp với chuyến đi bộ ngoài không gian của phi hành gia.

Tháng 1/1969, trong chuyến bay của tàu vũ trụ Soyuz-4 và Soyuz-5, một trạm quỹ đạo thử nghiệm đã được tạo ra, đánh dấu bước tiến quan trọng hướng tới sự xuất hiện của các chuyến thám hiểm không gian dài hạn. Vào ngày 21/7/1969, người được xem là lần đầu đặt chân lên bề mặt Mặt trăng chính là Neil Armstrong, chỉ huy tàu vũ trụ Apollo 11 của Mỹ.

Tới ngày 19/4/1971, trạm đa năng đầu tiên của Liên Xô mang tên “Salyut” được phóng lên quỹ đạo gần Trái đất. Ngày 23/4/1971, tàu vũ trụ Soyuz-10 chở phi hành đoàn đã được gửi đến Salyut. Năm 1975, chuyến bay thử nghiệm chung của tàu vũ trụ Soyuz và Apollo đã đánh dấu sự khởi đầu cho sự phát triển hợp tác quốc tế trong lĩnh vực thám hiểm và sử dụng không gian vũ trụ cho mục đích hòa bình.

Vào tháng 2/1986, tổ hợp quỹ đạo Mir đã được phóng lên không gian. Trong quá trình vận hành tổ hợp, công nghệ hỗ trợ y tế và sinh học cho các chuyến bay vũ trụ dài ngày của con người đã được phát triển và các kỷ lục thế giới đã được thiết lập về thời gian lưu trú liên tục của con người trong điều kiện bay không trọng lực. Thời gian các phi hành gia ở liên tục trên trạm Mir là 3.641 ngày. Trạm Mir đã rời khỏi quỹ đạo và rơi xuống Thái Bình Dương vào ngày 23/3/2001.

Tháng 11/1998, việc phóng module hàng hóa Zarya (chế tạo tại Trung tâm Nghiên cứu và sản xuất không gian nhà nước Khrunichev) đã góp phần bắt đầu quá trình xây dựng Trạm Vũ trụ quốc tế (ISS) trên quỹ đạo gần Trái đất. Ngày 2/11/2000, phi hành đoàn của chuyến thám hiểm vũ trụ đầu tiên dưới sự chỉ huy của William Shepherd (Mỹ) đã đến ISS trên tàu vũ trụ Soyuz TM-31. Từ ngày đó, ISS trở thành trạm không gian có người ở thường xuyên. Trên trạm, các phi hành đoàn của Nga và Mỹ bắt đầu làm việc thay thế nhau trong nhiều tháng. Đến nay, các cường quốc vẫn đang tiếp tục hành trình khám phá không gian vũ trụ và lịch sử vẫn được viết tiếp.

Có thể bạn quan tâm

Một trang trại điện gió ngoài khơi nước Anh. Ảnh: GETTYIMAGES

Giải pháp điện gió của nước Anh

Tăng trưởng ấn tượng từ điện gió đang giúp nước Anh tránh khỏi những ảnh hưởng nặng nề từ cuộc chiến ở Trung Đông, vốn đã làm gián đoạn nguồn cung năng lượng toàn cầu suốt thời gian qua.

Máy quang khắc tiên tiến từ Tập đoàn ASML của Hà Lan. Ảnh: THE ECONOMIST

Chiến lược tự chủ công nghệ của EU

Trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ toàn cầu ngày càng gay gắt và công nghệ trở thành yếu tố quyết định sức mạnh kinh tế - địa chính trị của các quốc gia, Liên minh châu Âu (EU) đang thúc đẩy mạnh mẽ chiến lược tự chủ công nghệ như một thành tố cốt lõi của khái niệm tự chủ chiến lược.

Tàu vũ trụ được phóng trong sứ mệnh Artemis II. Ảnh: REUTERS

Bước mở đầu cho cuộc đua không gian mới

Sau hơn nửa thế kỷ kể từ chuyến bay cuối cùng của Chương trình Apollo (1972), nhân loại một lần nữa chứng kiến khoảnh khắc lịch sử khi Mỹ đưa con người trở lại vùng lân cận Mặt trăng.

Tòa án Hà Lan cấm Grok tạo hình ảnh nhạy cảm không có sự đồng ý. Ảnh: GETTY

EU siết chặt quản lý công nghệ AI

Nghị viện châu Âu (EP) đang siết chặt quản lý các ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) có khả năng tạo ra hình ảnh nhạy cảm mà không có sự đồng ý của cá nhân. Động thái cho thấy EP đẩy mạnh kiểm soát AI có tính rủi ro cao, trong bối cảnh công nghệ này ngày càng gây nhiều lo ngại về quyền riêng tư và an toàn trực tuyến.

Học sinh tại Ghana sử dụng máy đọc sách điện tử. Ảnh: NEWS GHANA

Chiến dịch “đọc sách kỹ thuật số” ở châu Phi

Trong bối cảnh châu Phi đang đối mặt những thách thức lớn về giáo dục và tiếp cận tri thức, các chiến dịch đọc sách kỹ thuật số nổi lên như một giải pháp sáng tạo, tận dụng công nghệ để vượt qua rào cản địa lý và kinh tế.

Công nghệ tưới tiêu nhỏ giọt trên sa mạc của Israel. Ảnh: AP

Kỹ thuật phục hồi sa mạc của Israel

Israel là một trong những quốc gia thành công nhất thế giới trong việc phục hồi đất khô hạn và khắc phục tình trạng sa mạc hóa, đặc biệt tại sa mạc Negev Desert - nơi chiếm hơn 60% diện tích lãnh thổ.

Lực lượng an ninh Iran tuần tra cạnh một tàu hàng ở Eo biển Hormuz. Ảnh: GETTYIMAGES

Vai trò quan trọng của Eo biển Hormuz

Là “cánh cổng” trên biển duy nhất nối vịnh Ba Tư với đại dương, nơi hơn 20% sản lượng dầu mỏ thế giới đi qua mỗi ngày, Eo biển Hormuz sở hữu vị trí địa lý đặc biệt quan trọng. Đây là nơi trung chuyển năng lượng trung tâm của thế giới, những cũng là điểm nghẽn với nguồn cung nhiên liệu cho thế giới khi xung đột xảy ra.

OPEC hiện là thực thể quyền lực nhất thế giới về dầu mỏ. Ảnh: GETTYIMAGES

Thực thể quyền lực trên thị trường dầu mỏ

Ra đời năm 1960, Tổ chức các nước xuất khẩu dầu mỏ (OPEC), hiện nay gồm các đối tác (OPEC+), là thực thể quyền lực số một trên bản đồ dầu mỏ nói riêng và năng lượng thế giới nói chung. Tuy nhiên, nhiều quốc gia đang ngày càng “quay lưng” với loại nhiên liệu hóa thạch này nhằm hướng tới phát triển kinh tế xanh và bền vững.

Các quốc gia Trung Đông nỗ lực biến nước biển thành nước ngọt. Ảnh: AP

Bài toán nguồn nước ở Trung Đông

Trong nhiều thế kỷ qua, Trung Đông luôn thiếu nước ngọt. Sự ra đời của hệ thống nhà máy khử mặn ở Saudi Arabia, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), Oman… đã phần nào xử lý điều đó. Cùng với dầu mỏ, nước ngọt là “chìa khóa sự sống” ở khu vực này.

Lăng Lenin tại Thủ đô Moscow.

Quần thể kiến trúc độc đáo trên Quảng trường Đỏ

Tồn tại ở Thủ đô Moscow của nước Nga gần một thế kỷ, lăng Lenin là một phần không thể thiếu của quần thể Quảng trường Đỏ, một trong những công trình kiến trúc đẹp và còn là biểu tượng của một thời đại Xô-viết.

Drone thực hiện nhiệm vụ giao thức ăn tại Trung Quốc. Ảnh: AP

Xu hướng phát triển “kinh tế tầm thấp”

Nền kinh tế tầm thấp đang trở thành xu hướng mới trên thế giới. Từ những lợi ích thực tế, mỗi quốc gia đều đưa ra những chính sách riêng biệt để phát triển nền kinh tế này.

Hoàng đế Shah Alam chuyển giao quyền thu thuế cho đại diện Công ty Đông Ấn Anh. Ảnh: BENJAMIN WEST

Đế chế thương mại khổng lồ

Từ một tổ chức buôn bán, Công ty Đông Ấn Anh đã hình thành một đế chế, tập đoàn thương mại lớn nhất lịch sử, có quân đội, lãnh thổ hùng mạnh riêng. Ở đỉnh cao, tổ chức này chiếm 50% thương mại toàn cầu.

Có hàng chục nghìn mảnh vỡ đang trôi nổi trên quỹ đạo Trái đất. Ảnh: GETTYIMAGES

Hiểm họa từ rác vũ trụ

Hàng chục nghìn mảnh rác vũ trụ, chủ yếu là các mảnh vỡ nhân tạo bao gồm vệ tinh ngừng hoạt động, tầng tên lửa và mảnh vụn do va chạm giữa các vệ tinh, đang quay quanh Trái đất. Các mảnh vỡ đe dọa an toàn không gian và nguy cơ gây ra chuỗi va chạm liên tiếp, khiến việc quản lý rác vũ trụ trở thành thách thức cấp bách.

Chương trình nghị sự mới cũng đưa ra các biện pháp bảo vệ người dân tại không gian công cộng. Ảnh: GETTY

Chương trình chống khủng bố của EU

Trước các mối đe dọa khủng bố ngày càng tinh vi trong kỷ nguyên số, Ủy ban châu Âu (EC) đã ra mắt chương trình nghị sự ProtectEU nhằm tăng cường năng lực dự báo, phòng ngừa và ứng phó với chủ nghĩa cực đoan trên toàn châu Âu.

Trụ sở của Google tại Mỹ. Ảnh: AP

Trái phiếu kỳ hạn đặc biệt của Google

Tập đoàn Alphabet - công ty mẹ của Google - đang phát hành trái phiếu có kỳ hạn lên tới 100 năm, bước đi cho thấy quy mô đầu tư khổng lồ mà công ty công nghệ này dành cho hạ tầng trí tuệ nhân tạo (AI). Alphabet dự kiến huy động khoảng 20 tỷ USD, trong đó một phần đáng kể đến từ các trái phiếu đáo hạn vào tháng 2/2126.

Động đất đã gây ra tình trạng sạt lở tại Guerrero. Ảnh: AFP

Vùng đứt gãy Guerrero và rủi ro địa chấn

Bắc Mỹ là một trong những khu vực hoạt động địa chấn mạnh mẽ nhất thế giới, trong đó vùng đứt gãy Guerrero ở Mexico nổi lên như một “khoảng trống địa chấn” đầy lo ngại.

BYD đã thống trị ngành công nghiệp xe điện Trung Quốc kể từ năm 2015. Ảnh: IZVESTIA

Cuộc “cách mạng xanh” tại Trung Quốc

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu toàn cầu, cuộc cách mạng xanh đang định hình lại ngành công nghiệp ô-tô với trọng tâm là xe điện (EV). Trung Quốc, từ một quốc gia nhập khẩu công nghệ, vươn lên trở thành trung tâm của sự chuyển dịch này.

Công nhân Tập đoàn PDVSA khai thác dầu tại Vành đai Orinoco. Ảnh: ELESTIMULO

Mỏ dầu lớn nhất thế giới của Venezuela

Venezuela, quốc gia Nam Mỹ nằm ven bờ biển Caribe, từ lâu được biết đến như một “siêu cường dầu mỏ” nhờ sở hữu trữ lượng dầu thô lớn nhất thế giới. Theo các báo cáo từ Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), Venezuela hiện nắm giữ khoảng 303 tỷ thùng dầu thô đã được chứng minh, chiếm 17% tổng trữ lượng toàn cầu.

Cuộc họp của FED tại Washington D.C tháng 12/2025. Ảnh: BLOOMBERG

Nhiệm vụ kép của FED

Cục Dự trữ Liên bang (FED) là ngân hàng trung ương của Mỹ - tổ chức tài chính được trao quyền kiểm soát đặc biệt đối với việc sản xuất và phân phối tiền tệ, tín dụng quốc gia. FED đóng vai trò quyết định trong việc điều tiết nền kinh tế lớn nhất thế giới, từ đó tạo ra những tác động dây chuyền đến tài chính toàn cầu.

Những hải nữ nổi tiếng đảo Jeju hầu hết đã bước qua tuổi trung niên. Ảnh: CNN

Di sản của biển sâu

Trên đảo Jeju (Hàn Quốc), những “haenyeo” - nữ thợ lặn tự do - đã bám biển suốt hơn một thiên niên kỷ để mưu sinh, bảo vệ nguồn lợi đại dương và duy trì một cấu trúc xã hội đặc biệt, nơi nữ giới là trụ cột.

Tuyết biến các con phố thành những khối tuyết dày đặc ở Nga. Ảnh: RIA NOVOSTI

Mùa đông khắc nghiệt tại nước Nga

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng khó lường, mùa đông 2025-2026 tại Nga chứng kiến những hiện tượng thời tiết cực đoan, từ bão tuyết kỷ lục ở vùng Viễn Đông đến những đợt lạnh giá kéo dài ở Siberia và Thủ đô Moscow.

Sa mạc hóa đe dọa vùng Caatinga ở phía đông Brazil. Ảnh: IAN CHEIBUB

Vùng Caatinga đối mặt tình trạng sa mạc hóa

Thiên nhiên Brazil không chỉ có rừng mưa Amazon, quốc gia này còn sở hữu một vùng đất sinh học đặc biệt mang tên Caatinga. Tuy nhiên, khu vực này đang bị đe dọa nghiêm trọng bởi tình trạng sa mạc hóa.

Đấu trường La Mã ngày nay. Ảnh: GETTYIMAGES

Kỳ quan kỹ thuật của Đế chế La Mã

Được xây gần 2.000 năm trước, đấu trường Colosseum là niềm tự hào, biểu tượng của Đế chế La Mã. Đây là công trình hiếm hoi của giai đoạn đó còn tồn tại và tới nay vẫn đón khách du lịch sau nhiều biến động lịch sử.

Greenland nằm ở vị trí quan trọng ở Bắc Cực. Ảnh: REUTERS

Cạnh tranh chiến lược tại Greenland

Greenland, hòn đảo lớn nhất thế giới nằm giữa Đại Tây Dương và Bắc Băng Dương, từ lâu không chỉ là vùng đất băng giá mà còn là biểu tượng của những cuộc tranh giành địa - chính trị. Với vị trí chiến lược về quân sự và sở hữu nguồn tài nguyên phong phú, Greenland đang trở thành tâm điểm trong cuộc cạnh tranh giữa các cường quốc.

Lưới điện thông minh sử dụng IoT tại Ấn Độ. Ảnh: AP

Ứng dụng IoT trong tiết kiệm điện ở Ấn Độ

Với dân số hơn 1,4 tỷ người và tốc độ đô thị hóa chóng mặt, nhu cầu điện năng của Ấn Độ sẽ dự kiến tăng gấp đôi vào năm 2040, công nghệ Internet vạn vật (IoT) đang nổi lên như một giải pháp đột phá để tối ưu hóa tiêu thụ năng lượng và thúc đẩy chuyển đổi xanh.

Sông Hằng mang giá trị kinh tế lớn với người dân địa phương. Ảnh: TOPWAR

Sông Hằng trong dòng chảy văn hóa Ấn Độ

Ngày 26/2/2025, lễ hội Maha Kumbh Mela - sự kiện tôn giáo lớn nhất thế giới, đã khép lại tại Triveni Sangam (Hợp lưu ba dòng sông)-địa điểm linh thiêng tại Prayagraj (Ấn Độ), nơi sông Hằng (Ganga) hội tụ với sông Yamuna và Saraswati huyền thoại, với hơn 400 triệu người hành hương tham gia để gột rửa tội lỗi, tìm kiếm sự cứu rỗi.