Nguy cơ bùng phát bệnh tuyến giáp tự miễn dịp Tết
Theo giới chuyên môn, tuyến giáp là một tuyến nội tiết nhỏ nằm ở vùng cổ, đóng vai trò quan trọng trong việc điều hòa nhịp tim, huyết áp, thân nhiệt, kiểm soát quá trình chuyển hóa năng lượng và duy trì hoạt động ổn định của hệ thần kinh. Bệnh lý tuyến giáp bao gồm các bệnh chính là suy giáp, cường giáp (chủ yếu là Basedow), và u tuyến giáp (lành tính hoặc ác tính).
Bác sĩ Nguyễn Tuấn Đạt, Bệnh viện Nội tiết Trung ương cho biết, stress ngày Tết không chỉ đơn thuần là căng thẳng tinh thần mà là sự kết hợp của nhiều yếu tố như áp lực công việc cuối năm, gánh nặng tài chính, giao tiếp xã hội dày đặc, cùng với những thay đổi lớn trong sinh hoạt hằng ngày như thức khuya, thiếu ngủ, ăn uống thất thường và sử dụng rượu bia nhiều hơn. Đây là dạng stress ngắn hạn nhưng có cường độ cao, tác động trực tiếp đến hệ nội tiết và hệ miễn dịch của cơ thể.
Bác sĩ Đạt phân tích, về mặt sinh lý, stress làm tăng tiết cortisol - một hormone có khả năng ức chế tuyến yên tiết hormone kích thích tuyến giáp (TSH), đồng thời làm giảm quá trình chuyển đổi hormone T4 (dạng không hoạt động) sang T3 (dạng hoạt động). Khi đó, dù cơ thể vẫn có hormone tuyến giáp, hiệu quả sử dụng hormone lại bị suy giảm. Hậu quả là sau dịp Tết, một số người có thể xuất hiện các rối loạn nhẹ về xét nghiệm chức năng tuyến giáp như giảm hormone kích thích tuyến giáp (TSH), kèm theo cảm giác mệt mỏi, giảm tập trung và tăng cân nhẹ.
Ở người khỏe mạnh, những thay đổi này thường mang tính tạm thời, trong khi ở người có bệnh lý tuyến giáp nền, tác động của stress có thể rõ rệt và kéo dài hơn.
Đặc biệt, stress được ghi nhận là yếu tố quan trọng trong các bệnh tuyến giáp tự miễn, nhất là bệnh tự miễn của tuyến giáp (Basedow). Nhiều nghiên cứu và kinh nghiệm lâm sàng cho thấy, stress tâm lý nặng hoặc đột ngột thường xuất hiện trước thời điểm khởi phát hoặc tái phát bệnh.
“Trong dịp Tết, stress kết hợp với mất ngủ và thay đổi thói quen sinh hoạt có thể kích hoạt hệ miễn dịch, làm tăng sản xuất kháng thể kháng thụ thể nội tiết tố kích thích tuyến giáp, dẫn đến bùng phát cường giáp. Không ít bệnh nhân đang ổn định trước Tết nhưng sau đó xuất hiện các triệu chứng như hồi hộp, run tay, sụt cân, mất ngủ kéo dài và phải nhập viện hoặc phải điều chỉnh lại phác đồ điều trị”- bác sĩ Đạt cảnh báo.
Theo bác sĩ Đạt, ở bệnh nhân viêm tuyến giáp Hashimoto - một bệnh tự miễn do rối loạn hệ miễn dịch chống lại chính mô của cơ thể hoặc suy giáp, stress trong dịp Tết cũng có thể làm các triệu chứng trở nên nặng hơn. Tình trạng mệt mỏi kéo dài, buồn ngủ, sợ lạnh hoặc tăng cân nhẹ sau Tết không chỉ liên quan chế độ ăn uống mà còn do stress kéo dài, quên thuốc hoặc sử dụng thuốc không đúng cách. Bên cạnh đó, stress còn gây rối loạn đáp ứng miễn dịch, góp phần thúc đẩy quá trình viêm tự miễn tiến triển nhanh hơn.
Rượu bia, thức khuya - “cú đẩy” khiến bệnh nặng thêm
Theo các chuyên gia nội tiết, một yếu tố thường gặp khác trong những ngày Tết là việc sử dụng rượu bia và thức khuya. Rượu bia có thể làm giảm tổng hợp hormone tuyến giáp và ảnh hưởng đến hiệu quả của thuốc điều trị. Trong khi đó, thiếu ngủ làm tăng nhịp tim và cảm giác lo âu.
Ở bệnh nhân cường giáp, những yếu tố này dễ khiến triệu chứng nặng lên và đôi khi bị chủ quan cho rằng chỉ là biểu hiện “do ăn Tết”, dẫn đến chậm trễ trong việc thăm khám và điều trị.
Trao đổi thêm về việc sử dụng rượu bia thường xuyên trong dịp Tết có nguy cơ ảnh hưởng trực tiếp đến người mắc các bệnh nội tiết, đặc biệt là bệnh lý tuyến giáp, Thạc sĩ, Bác sĩ nội trú Đinh Hoàng Minh, Khoa Bệnh lý tuyến giáp, Bệnh viện Nội tiết Trung ương cho hay, nhiều nghiên cứu cho thấy, rượu bia có thể tác động tiêu cực đến tuyến giáp thông qua nhiều cơ chế khác nhau. Ethanol trong đồ uống có cồn gây độc trực tiếp lên tế bào tuyến giáp, khiến tuyến giáp không nhận được tín hiệu chính xác để điều chỉnh việc sản xuất hormone.
Không chỉ vậy, rượu bia gây tổn thương gan, làm giảm khả năng tiếp nhận và chuyển hóa hormone T4 thành hormone T3, dẫn đến tình trạng thiếu hormone giáp hoạt động, ngay cả khi kết quả xét nghiệm máu ban đầu chưa có nhiều bất thường. Đây là lý do khiến các biểu hiện suy giáp có thể xuất hiện âm thầm và dễ bị bỏ sót.
Bác sĩ Minh lưu ý một số đối tượng cần đặc biệt thận trọng khi sử dụng rượu bia trong dịp Tết, đó là: Người đang điều trị bệnh lý tuyến giáp có thể bị giảm hiệu quả thuốc và xuất hiện rõ hơn các triệu chứng như mệt mỏi, táo bón, lạnh tay chân; Người có bệnh gan, thận dễ gặp rối loạn nội tiết nghiêm trọng hơn do gan giữ vai trò trung tâm trong chuyển hóa hormone giáp; Người trung niên và cao tuổi cũng dễ bị ảnh hưởng kéo dài bởi tác động của cồn khi hệ nội tiết suy giảm theo tuổi.
Chủ động phòng, ngừa để bảo vệ sức khỏe tuyến giáp
Theo các chuyên gia nội tiết, stress trong dịp Tết không phải là nguyên nhân trực tiếp gây bệnh tuyến giáp, nhưng là yếu tố quan trọng có thể làm khởi phát bệnh tiềm ẩn, khiến bệnh bùng phát hoặc tái phát, đặc biệt ở các bệnh tuyến giáp tự miễn. Việc duy trì sinh hoạt điều độ, ngủ đủ giấc, hạn chế rượu bia và tuân thủ điều trị trong suốt dịp Tết có ý nghĩa rất lớn trong việc bảo vệ sức khỏe tuyến giáp.
Để phòng ngừa và hạn chế ảnh hưởng của stress trong dịp Tết, người dân cần duy trì chế độ ăn uống lành mạnh, cân đối dinh dưỡng và bổ sung đầy đủ các vitamin, vi chất cần thiết cho cơ thể.
Việc ngủ đủ giấc, hạn chế thức khuya, duy trì thói quen vận động phù hợp và kiểm soát tốt stress cũng đóng vai trò quan trọng. Đặc biệt, đối với người đang mắc các bệnh lý tuyến giáp, cần tuyệt đối tuân thủ phác đồ điều trị, không tự ý bỏ thuốc hoặc thay đổi liều dùng khi chưa có chỉ định của bác sĩ.
Để bảo vệ tuyến giáp trong dịp Tết, người dân không nhất thiết phải kiêng tuyệt đối rượu, bia, nhưng cần sử dụng có kiểm soát. Tránh uống khi bụng đói, uống đủ nước để hỗ trợ gan thải độc, duy trì chế độ ăn giàu vi chất như kẽm và selen từ cá, thịt nạc, các loại hạt. Đồng thời duy trì vận động thể lực nhẹ nhàng khoảng 30 phút mỗi ngày sẽ giúp hỗ trợ quá trình chuyển hóa. Việc hạn chế hoặc ngừng hút thuốc lá cũng góp phần bảo vệ chức năng tuyến giáp và hệ nội tiết nói chung.
Lễ, Tết là thời gian nghỉ ngơi và tận hưởng, nhưng sức khỏe nội tiết vẫn cần được ưu tiên. Chỉ với những thay đổi nhỏ trong thói quen sinh hoạt, mỗi người có thể tự bảo vệ tuyến giáp - cơ quan điều phối năng lượng của cơ thể - để đón một năm mới khỏe mạnh và an toàn.
