Bảo vệ thương hiệu nông sản

Khó khăn trong xử lý vi phạm

Hiện nay, việc nhập nhèm nguồn gốc nông sản diễn ra khá phổ biến và khó quản lý ở các chợ dân sinh, người bán hàng rong. Cứ mỗi kỳ thu hoạch, tại Hà Nội hay nhiều địa phương khác, cam "made in" Cao Phong (Hòa Bình) lại được bày bán tràn lan với giá rẻ hơn nhiều so với giá cam được bán tại địa phương. Trưởng phòng Kinh tế - Hạ tầng huyện Cao Phong Phạm Văn Thụy cho biết: "Hiện nay, diện tích trồng cam tại địa bàn khoảng 3.000 ha, trong đó có gần 1.800 ha đang cho thu hoạch, dự kiến niên vụ 2020 - 2021, sản lượng cam đạt khoảng 38 nghìn tấn. Ðể bảo vệ thương hiệu, chống gian lận thương mại và hàng giả đối với cam Cao Phong, hằng năm, lực lượng chức năng huyện đã chủ động xây dựng kế hoạch kiểm soát chất lượng, bao bì, tem nhãn sản phẩm; tổ chức kiểm tra, kiểm soát, đánh giá hoạt động sản xuất, sử dụng chỉ dẫn địa lý của các tổ chức, cá nhân được cấp. Tuy nhiên, do có nhiều giống cam được trồng ở các địa phương với mẫu mã, hình dáng giống cam Cao Phong cho nên việc kiểm tra, phát hiện gặp nhiều khó khăn. Ðặc biệt, khi vào vụ thu hoạch cam, ở Hà Nội và một số địa phương xuất hiện tình trạng bán hàng rong sản phẩm giả mạo cam Cao Phong. UBND huyện cũng đã cử đoàn trực tiếp về Hà Nội kiểm tra thực tế, về mặt chủ quan có thể khẳng định là cam Cao Phong giả, vì giá rẻ hơn rất nhiều so với cam bán ngay tại vườn của các hộ dân trên địa bàn. Ðiều đáng nói, việc giả cam Cao Phong để bán cho người tiêu dùng còn xuất hiện ngay tại nhiều huyện, thành phố của Hòa Bình.

Việc giả mạo thương hiệu nông sản Ðà Lạt (Lâm Ðồng) diễn ra trong thời gian dài đã tác động tiêu cực đến uy tín, thương hiệu nông sản của địa phương. Phó Chủ tịch UBND thành phố Ðà Lạt Nguyễn Văn Sơn cho biết, để khắc phục tình trạng này, thành phố đã yêu cầu tất cả cửa hàng, hộ kinh doanh nông sản đều phải có nhãn mác chứng nhận, được đóng gói bao bì bởi các nhãn hiệu Ðà Lạt đã được cấp sở hữu trí tuệ. Tuy nhiên, vì lợi nhuận, nhiều đối tượng vẫn nhập nông sản nơi khác hay nông sản nước ngoài "đội lốt" nông sản Ðà Lạt để bán ra thị trường, ảnh hưởng xấu đến sản xuất và người tiêu dùng.

Liên tiếp trong tháng 7 vừa qua, lực lượng Công an huyện Ðức Trọng và TP Ðà Lạt kiểm tra, phát hiện và lập biên bản thu giữ khoảng 12 tấn dâu tây không rõ nguồn gốc xuất xứ. Cụ thể, ngày 22-7, tại khu vực Cảng hàng không Liên Khương, Công an huyện Ðức Trọng phát hiện trên ba xe tải chở 326 thùng xốp chứa quả dâu tây tươi, trong đó có các hộp in chữ Trung Quốc với tổng trọng lượng khoảng 3,5 tấn. Thời điểm kiểm tra, các lái xe đều không xuất trình được hóa đơn, chứng từ chứng minh xuất xứ nguồn gốc hàng hóa. Các lái xe khai nhận họ được thuê chở các thùng xốp này từ Sân bay Liên Khương (huyện Ðức Trọng) lên TP Ðà Lạt và không biết bên trong có gì. Mở rộng điều tra, lực lượng chức năng tiếp tục phát hiện và thu giữ thêm hai lô hàng, tổng cộng 313 thùng xốp chứa quả dâu tây tươi tương tự lô hàng nêu trên, được chuyển từ Hà Nội vào Cảng hàng không Liên Khương. Tổng cộng, qua các đợt kiểm tra đột xuất, lực lượng chức năng đã bắt giữ hơn 8,3 tấn dâu tây tươi nhập lậu vào Ðà Lạt qua đường hàng không. Tất cả số hàng không rõ nguồn gốc xuất xứ này đã được niêm phong, tạm giữ để truy tìm chủ nhân, nhưng các chủ hàng đều không "lộ diện". Cũng trong tháng 7, lực lượng chức năng TP Ðà Lạt kiểm tra hành chính ngôi nhà tại phường 6, do N.T.M.P (25 tuổi, quê Quảng Ngãi) thuê, phát hiện thu giữ hơn 370 kg quả dâu tây tươi đựng trong các hộp có chữ Trung Quốc, không rõ nguồn gốc xuất xứ. Ðáng chú ý, lô hàng này được dán nhãn khác, chủ hàng thừa nhận mua dâu tây Trung Quốc mua về để bán.

Trao đổi về tình trạng rau, củ, quả Trung Quốc đội lốt Sa Pa bán trong nước, đại diện Cục Quản lý thị trường Lào Cai cho biết, các doanh nghiệp nhập khẩu chính ngạch hoa quả Trung Quốc qua cửa khẩu Lào Cai (chủ yếu là các loại đào, mận, nho...) thường cho hàng hóa đi theo luồng xanh, được cấp C/O, có đầy đủ thủ tục hải quan theo quy định. Sau khi rau, hoa quả Trung Quốc nhập khẩu vào Việt Nam, một số hàng được vận chuyển về xuôi tiêu thụ, một số được các hộ kinh doanh, tiểu thương... mua và bán sỉ, lẻ tại các chợ, sạp hàng, thậm chí bán ở lề đường, bán rong và cả trên các trang mạng xã hội (Zalo, Facebook...). Ðể bán được hàng, một số hộ bán lẻ, bán rong giới thiệu, quảng cáo là rau, quả được trồng ở Sa Pa.

Khó khăn trong kiểm soát chất lượng các nhãn hiệu hàng nông sản trong nước đã khó, mới đây còn xuất hiện tình trạng doanh nghiệp giả mạo mã vùng trồng để xuất khẩu nông sản. Cụ thể là mã số vùng trồng của Hợp tác xã xoài Mỹ Xương, huyện Cao Lãnh (Ðồng Tháp) đã bị một số doanh nghiệp mạo danh và tùy tiện sử dụng để xuất khẩu xoài sang Trung Quốc. Sự việc chỉ được phát hiện khi tháng 6-2020, Hải quan Trung Quốc thông báo 220 lô xoài tươi nhập khẩu từ Việt Nam nhiễm sâu gây hại, trong đó có nhiều lô gắn các mã số vùng trồng của Hợp tác xã xoài Mỹ Xương.

Ðẩy mạnh quảng bá thương hiệu, truy xuất nguồn gốc

Lý giải về tình trạng hàng nông sản giả, hàng nhái, kém chất lượng được bán công khai như hiện nay, nhiều ý kiến cho rằng, nguyên nhân là do cơ chế phối hợp giữa các cơ quan chức năng còn hạn chế và chế tài xử lý đối với hành vi vi phạm còn nhẹ. Ðiều đáng nói, việc phát hiện hàng giả, hàng nhái trên thị trường đối với các cơ quan chức năng là không khó vì các sản phẩm được bày bán khá công khai tại những nơi công cộng, nhưng để khẳng định đó là hàng giả để xử lý lại không dễ chút nào. Theo quy định, để xử lý được hàng giả bắt buộc phải có giám định, kết luận đó là hàng giả. Tuy nhiên, để kết luận được đó là hàng giả, nhái thì chi phí giám định rất tốn kém, khi đưa đi giám định lực lượng chức năng phải tạm ứng kinh phí giám định.

Theo Phó Chủ tịch UBND huyện Cao Phong (Hòa Bình) Bùi Hoài Nhi, để xử lý triệt để tình trạng cam Cao Phong giả bán tại thị trường Hà Nội và các địa phương khác thì cơ quan chức năng tỉnh Hòa Bình, nhất là lực lượng quản lý thị trường cần có quy chế phối hợp trong việc thanh tra, kiểm tra để phát hiện xử lý kịp thời nhằm bảo vệ thương hiệu sản phẩm. Ngoài ra, huyện cần tuyên truyền, phổ biến đến các doanh nghiệp, hộ sản xuất, kinh doanh sản phẩm cam sử dụng mẫu bao bì chung; vận động các tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh đăng ký cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng chỉ dẫn địa lý cho sản phẩm cam theo đúng quy định; quảng bá sản phẩm cam bằng việc tổ chức các hoạt động lễ hội, hội chợ, xúc tiến thương mại, hình thành các cơ sở bán buôn, bán lẻ tại các chợ đầu mối và các địa phương khác nhằm đẩy mạnh tiêu thụ cam; tăng cường kiểm soát nhằm bảo đảm chất lượng cam lưu thông trên thị trường. Theo Cục Quản lý thị trường tỉnh Lào Cai, các lực lượng chức năng cần tăng cường công tác kiểm tra, xử lý các cửa hàng bán hàng hóa không nguồn gốc xuất xứ; phối hợp các cơ quan truyền thông, chính quyền địa phương, các ban quản lý chợ tuyên truyền đến các cơ sở kinh doanh, người tiêu dùng về việc chấp hành nghiêm các quy định của pháp luật trong hoạt động thương mại, không buôn bán các loại hoa quả không rõ nguồn gốc xuất xứ, hàng không bảo đảm an toàn thực phẩm; người tiêu dùng cần có thói quen yêu cầu người bán hàng cung cấp thông tin sản phẩm, hóa đơn, chứng từ… liên quan sản phẩm, hàng hóa mua sử dụng, lựa chọn sản phẩm có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng; đồng thời phản ánh kịp thời với các cơ quan chức năng khi mua phải hàng hóa không bảo đảm chất lượng, hàng giả mạo.

Phó Chủ tịch UBND thành phố Ðà Lạt Nguyễn Văn Sơn cho biết: "Thời gian qua, thành phố luôn quan tâm, chú trọng công tác tuyên truyền cho các hộ kinh doanh có tinh thần tự giác để bảo vệ thương hiệu nông sản tại địa bàn. Bởi chính thương hiệu nông sản Ðà Lạt giúp cho các tiểu thương, nông hộ, hợp tác xã, doanh nghiệp phát triển về kinh tế. Bên cạnh đó, thành phố rất nghiêm túc trong việc lấy mẫu kiểm tra về chỉ số an toàn và tăng cường công tác kiểm tra, kiểm soát thị trường, hoạt động kinh doanh nông sản nhập về Ðà Lạt. Cùng với đó, triển khai thực hiện tốt công tác hậu kiểm sản phẩm sử dụng thương hiệu Ðà Lạt; hỗ trợ hình thành chuỗi liên kết giá trị, truy xuất nguồn gốc sản phẩm; khuyến khích các đơn vị, doanh nghiệp chủ động đầu tư, mở rộng quy mô sản xuất, đổi mới công nghệ sản xuất theo hướng thông minh để tăng năng suất, chất lượng sản phẩm, góp phần xây dựng uy tín, giá trị nông sản".

Hiện nay, việc cấp mã số vùng trồng không những giúp truy xuất nguồn gốc mà còn gắn chặt sản xuất theo quy trình nhất định để đáp ứng yêu cầu nhập khẩu, giúp nông dân ý thức hơn và hướng đến sản xuất các sản phẩm có chất lượng. Hiện nhiều quốc gia trên thế giới yêu cầu nông sản phải có mã số vùng trồng mới được phép xuất khẩu sang nước họ. Ngoài ra, đối với các vùng trồng đã được cấp mã số, nước nhập khẩu có thể sang Việt Nam để kiểm tra đột xuất bất kỳ lúc nào về tình hình sản xuất, việc bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm, chất lượng sản phẩm… tại các vùng trồng. Thời gian gần đây, Trung Quốc cũng đã yêu cầu quả tươi nhập khẩu vào nước này bắt buộc phải có thông tin truy xuất nguồn gốc và yêu cầu cơ quan thẩm quyền của nước xuất khẩu phải cung cấp thông tin mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói quả tươi cho cơ quan thẩm quyền của phía Trung Quốc. Trưởng phòng Hợp tác quốc tế và Truyền thông, Cục Bảo vệ thực vật Nguyễn Quang Hiếu cho biết, để chấn chỉnh tình trạng một số doanh nghiệp sử dụng không đúng mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói hoặc mạo danh mã số của cơ sở khác để hoàn thiện hồ sơ xuất khẩu, vừa qua, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đã có công văn về việc tăng cường công tác giám sát, quản lý mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói phục vụ xuất khẩu. Theo đó, bộ đề nghị các địa phương kiểm tra, đánh giá và rà soát toàn bộ hiện trạng các vùng trồng, cơ sở đóng gói đã được cấp mã số tại địa bàn; chủ động giám sát đối với các vùng trồng, cơ sở đóng gói đã được cấp mã số, không để xảy ra tình trạng sử dụng mã số không đúng quy định. Ngoài vai trò của địa phương, cũng cần đề cao trách nhiệm của các doanh nghiệp trong việc tự bảo vệ mã số vùng trồng đã được cấp và kịp thời báo cáo với các cơ quan chức năng khi mã số bị xâm phạm. Muốn vậy, về lâu dài, các doanh nghiệp phải có sự hợp tác với nhau trong sản xuất, chế biến; đồng thời giữa doanh nghiệp và các hộ dân cũng cần đẩy mạnh liên kết để tạo ra quy mô vùng trồng được cấp mã số lớn, bảo đảm đủ hàng hóa xuất đi các nước theo yêu cầu về mẫu mã, chất lượng.

Bài 1: Nông sản ngoại "đội lốt" hàng nội