Ngày 29/12, Ban Chuyên đề, Báo Nhân Dân đã tổ chức gặp mặt cộng tác viên và tọa đàm “Báo chí và trí tuệ nhân tạo (AI): Chìa khóa đồng hành trong kỷ nguyên mới” với sự tham gia của lãnh đạo Cục báo chí, các nhà khoa học, các chuyên gia, các cộng tác viên trên cả nước. Tọa đàm được sự đồng hành của Tổng Công ty Thương mại Sài Gòn - Trách nhiệm hữu hạn Một thành viên (SATRA).
Ứng dụng AI hiệu quả trong hoạt động báo chí, sáng tạo
Thời gian qua, trí tuệ nhân tạo (AI) được ứng dụng rộng rãi, góp phần sáng tạo các tác phẩm-sản phẩm báo chí; tiết kiệm thời gian, công sức, nhân lực, chi phí cho việc tác nghiệp và vận hành tòa soạn… Hiệu quả của AI đang được phát huy tích cực.
Bên cạnh đó, thực tế cũng đặt ra yêu cầu kiểm chứng sự trung thực của thông tin; sự chân thực của tác phẩm-sản phẩm báo chí; vai trò và dấu ấn của con người và cả liều lượng trong việc sử dụng AI; đặc biệt là yêu cầu giữ gìn đạo đức nghề báo…
Tại tọa đàm, phân tích những hiệu quả từ thực tiễn khi báo chí áp dụng AI cũng như dự báo xu hướng ứng dụng AI trong hoạt động báo chí, ông Bùi Công Duyến, Giám đốc sản phẩm Tòa soạn hội tụ ONECMS, Công ty cổ phần Công nghệ NEKO cho hay, trong 2 năm qua, ONECMS đã triển khai hệ thống tòa soạn hội tụ cho hệ thống báo in của Báo Nhân Dân. Đơn vị cũng đã học hỏi được rất nhiều kinh nghiệm, dựa vào bài toán trong công tác vận hành. Nhờ đó, đưa ra những cải tiến về tính năng của ONECMS.
Theo chuyên gia công nghệ thông tin Bùi Công Duyến, trí tuệ nhân tạo cũng được sử dụng để phát hiện và kiểm chứng tin giả. AI có thể phát hiện văn bản thông qua việc nhận diện mô hình ngôn ngữ đặc trưng, phát hiện deepfake nhờ thuật toán thị giác máy tính biết chỉnh sửa.
Bên cạnh đó, AI cũng được sử dụng để cá nhân hóa nội dung báo chí và tự động hóa quy trình biên tập. Nhờ vào AI, các phóng viên, biên tập viên cũng có thể phân tích dữ liệu để tổng hợp vào bài viết của mình.
“Tuy nhiên, việc sử dụng AI cũng đặt ra nhiều thách thức và lo ngại về đạo đức. AI có thể tạo ra thông tin bịa đặt mà nghe có vẻ hợp lý, tạo ra video, âm thanh giả đánh lừa người xem. AI phản ánh định kiến trong dữ liệu huấn luyện, chi phối đến tính minh bạch của thông tin với độc giả. Do đó, cần giám sát, kiểm chứng để bảo đảm tính đa dạng và công bằng trước khi công bố thông tin”, ông Bùi Công Duyến nói thêm.
Chia sẻ về AI định hình báo chí như thế nào, nhà báo Hoàng Nhật, Phó Trưởng Ban Nhân Dân điện tử cho biết, xu hướng báo chí thế giới sử dụng AI đang thay đổi hành vi của độc giả. Doanh thu từ quảng cáo sụt giảm trên thế giới và trong vòng 2-3 năm tới, các cơ quan báo chí Việt Nam sẽ thấm rõ việc sụt giảm traffic.
Trong cuộc chiến giữ chân và phát triển độc giả, các cơ quan báo chí cần phải có phương thức tiếp cận bạn đọc với nhiều ưu đãi quyền lợi trong tiếp cận các ấn phẩm của báo chí. Tuy nhiên, nhà báo Hoàng Nhật cũng khẳng định: "AI giúp các cơ quan báo chí có nhiều sản phẩm mới và cần coi AI như trợ lý".
Chia sẻ về một số tác phẩm-sản phẩm của Báo Nhân Dân đã ứng dụng AI hiệu quả trong truyền thông, tạo dựng hình ảnh Báo Nhân Dân trong bạn đọc, nhất là bạn đọc trẻ, nhà báo Hoàng Nhật cho hay, Báo Nhân Dân đã sử dụng hiệu quả AI trong hoạt động xuất bản như rà soát lỗi chính tả, gợi ý văn phong phù hợp với quy định của báo. AI làm tốt những thao tác lặp đi lặp lại, giải phóng các phóng viên khỏi công việc nhàm chán để tập trung cho sáng tạo.
"Nhờ AI, chúng tôi có khả năng phân tích dữ liệu rất tốt. Một số sản phẩm của chúng tôi như loạt bài về tình hình bão lũ, ô nhiễm không khí, so sánh lượng mưa... thông qua sự hỗ trợ của AI cũng đã xây dựng được đồ họa, biểu đồ rất sinh động. Thay vì mất vài ngày để làm các đồ họa thì với sự hỗ trợ của AI, chúng tôi chỉ mất chừng 30 phút", nhà báo Hoàng Nhật nói và chia sẻ thêm, tới đây, Báo Nhân Dân sẽ tiếp tục ứng dụng AI để tạo nên những tác phẩm ấn tượng.
Chia sẻ tại tọa đàm, họa sĩ Lê Anh Vân cho biết, trong đồ họa, việc sử dụng AI gặp nhiều thách thức. AI chỉ làm đúng theo cách phổ thông nhất, trung bình chỉ đạt 6 điểm, nhưng với họa sĩ, trong sáng tạo không chỉ là cái đúng mà còn cảm xúc, phong cách, bút pháp và đây là điều AI chưa làm được.
Đồng quan điểm này, họa sĩ Đào Hải Phong cho hay, khi AI vẽ rất giống con người tức là con người vẫn điều khiển. “Con người có tình cảm, AI có giỏi đến mấy thì cũng chỉ bắt chước con người, nên đó là điều không lo ngại. Chúng ta không sợ AI nếu như chúng ta giỏi hơn AI”, họa sĩ Phong nói.
Liên quan khía cạnh sáng tạo, nhà văn Đỗ Bích Thúy khẳng định, điều quan trọng với nhà văn không phải là dùng AI viết hay hơn hay không, mà quan trọng với người cầm bút là được ngồi trước bản thảo và suy nghĩ, đau đầu, thức trắng đêm tìm câu trả lời cho câu chuyện. Đó là hạnh phúc lớn nhất với người sáng tạo, nghệ sĩ.
Khẳng định AI chỉ là máy trộn dữ liệu tạo ra thứ trung bình, nhà báo Trần Vũ Nguyên chia sẻ, sự ảo giác và thiếu xác thực của thông tin do AI cung cấp ngày càng lớn. Nhà báo Nguyên dẫn chứng: Trong Hội nghị toàn cầu của người làm báo và người làm marketing của Microsoft đưa ra kết luận, năm 2026, làn sóng chống lại việc sử dụng AI trong truyền thông và marketing trở nên khốc liệt hơn.
“Tới đây, AI sẽ bị coi là đạo văn, không được chấp nhận. Thậm chí các tác phẩm viết bằng AI hoặc làm hình ảnh, video bằng AI sẽ được mạng xã hội quét không cho hiển thị. AI làm tương đối nhiều việc nhưng sẽ không làm được những việc chỉ con người mới làm được. Công nghệ phải lấy con người làm trung tâm và thúc đẩy sự tương tác giữa con người với con người”, nhà báo Vũ Nguyên nói.
Cần ban hành chiến lược quốc gia về báo chí trong kỷ nguyên AI
Chia sẻ về thúc đẩy ứng dụng công nghệ trong hoạt động báo chí cũng như tăng cường vai trò quản lý của Nhà nước trên nền tảng công nghệ, bà Đặng Thị Phương Thảo, Phó Cục trưởng Cục Báo chí-Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cho biết, một khảo sát do Viện Báo chí-Truyền thông, Học viện Báo chí và Tuyên truyền với 240 phóng viên, biên tập viên cho thấy, có 96,3% nhà báo đã từng sử dụng AI ở mức độ khác nhau trong công việc báo chí.
Một khảo sát khác tổng hợp bởi IPS, Hiệp hội Nhà báo và các tổ chức truyền thông cho thấy hơn 60% cơ quan báo chí đã ứng dụng hoặc lên kế hoạch ứng dụng AI vào năm 2024 cao gấp đôi so với năm trước đó.
Tuy nhiên, mức độ ứng dụng vẫn tập trung nhiều vào hỗ trợ sản xuất nội dung, chỉnh sửa, kiểm tra và dịch thuật, còn sử dụng AI một cách chiến lược ở quy mô toàn tổ chức là còn hạn chế.
"AI được sử dụng về kỹ thuật-tốc độ, không phải khâu cốt lõi của nghề báo. Các tác vụ liên quan giá trị, đánh giá, đạo đức, trách nhiệm xã hội vẫn do con người nắm giữ. Như vậy, các cơ quan báo chí vẫn có sự kiểm soát khi sử dụng AI", bà Thảo nhấn mạnh.
Tuy nhiên, Phó Cục trưởng Cục Báo chí cũng cảnh báo những rủi ro khi sử dụng AI, về lâu dài sẽ tác động đến chất lượng đội ngũ làm báo, lệ thuộc vào AI, giảm năng lực tác nghiệp độc lập và suy giảm bản lĩnh chính trị, nghiệp vụ.
Vì thế, bà Thảo cho biết, cơ quan quản lý Nhà nước sẽ tiếp tục hoàn thiện thể chế, khung pháp lý về báo chí như rà soát cập nhật Luật Báo chí, Luật Sở hữu trí tuệ/các nghị định hướng dẫn để bổ sung quy định liên quan: Sản xuất nội dung báo chí có sự tham gia của AI; trách nhiệm pháp lý khi Al tạo ra thông tin sai lệch, vi phạm đạo đức, bản quyền; xác định rõ trách nhiệm của cơ quan báo chí và cá nhân nhà báo, không "đổ lỗi cho thuật toán".
Việc hoàn thiện này nhằm mục tiêu quản lý được AI nhưng không kìm hãm đổi mới sáng tạo; xây dựng chuẩn mực đạo đức và quy tắc ứng xử với AI trong báo chí. Việc ban hành Bộ quy tắc sử dụng AI trong hoạt động báo chí sẽ làm căn cứ để các cơ quan báo chí triển khai thống nhất.
Bên cạnh đó, bà Thảo cho rằng, cần phải ban hành chiến lược quốc gia về báo chí trong kỷ nguyên AI như hỗ trợ hạ tầng công nghệ, nền tảng dùng chung và khuyến khích thí điểm các mô hình báo chí mới ứng dụng AI, nhưng có kiểm soát.
Đồng thời, việc đào tạo, phát triển nguồn nhân lực báo chí cũng cần chú trọng nội dung kỹ năng số, AI, dữ liệu, xây dựng chuẩn năng lực mới cho người làm báo trong thời đại AI.
Đánh giá cao Báo Nhân Dân đã có sự chuyển đổi số mạnh mẽ, mở rộng phân khúc bạn đọc, bà Thảo khẳng định, trước làn sóng AI, cơ quan quản lý nhà nước và báo chí không chỉ là "người kiểm soát" mà phải là người kiến tạo, dẫn dắt và bảo vệ giá trị cốt lõi của báo chí. Người làm báo không chỉ là trao thông tin mà phải trao niềm tin, truyền cảm hứng tích cực cho xã hội, không hoàn toàn lệ thuộc vào AI.
Bảo đảm hài hòa giữa đổi mới sáng tạo với giữ gìn bản sắc của các ấn phẩm
Tiến sĩ Nguyễn Đức Kiên, nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế của Quốc hội, nguyên Tổ trưởng Tổ tư vấn của Thủ tướng Chính phủ chia sẻ, qua trang Chuyên đề của Báo Nhân Dân, nhiều người làm công tác nghiên cứu khoa học đã trình bày, chia sẻ được kết quả nghiên cứu của mình dưới dạng bài viết chuyên đề.
Ông Kiên đề xuất, Ban Chuyên đề cần cởi mở hơn để các ấn phẩm có tính đối thoại dựa trên những Nghị quyết của Đảng và định hướng Nghị quyết về kinh tế-xã hội của Quốc hội, nghị quyết về chủ trương lớn của xã hội.
Tiến sĩ Nguyễn Sĩ Dũng, nguyên Phó Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội chia sẻ quan điểm, viết báo bằng trí tuệ nhân tạo sẽ gặp nhiều vấn đề. Làm báo chí có trợ lý AI sẽ rất tốt, chúng ta có thể sử dụng nó nhưng nhà báo cần phải có ý tưởng rõ ràng khi đặt lệnh với AI và phải có kiến thức để kiểm chứng và trích dẫn cho đúng.
Tiến sĩ Nguyễn Đức Kiên, nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế của Quốc hội, nguyên Tổ trưởng Tổ tư vấn của Thủ tướng Chính phủ chia sẻ ý kiến tại tọa đàm.
Khẳng định Báo Nhân Dân là một trong những tờ báo đi đầu trong chuyển đổi số, nhà báo Hải Đường, nguyên Ủy viên Ban Biên tập, Báo Nhân Dân chia sẻ, đây là môi trường rèn giũa tốt cho đội ngũ phóng viên, đặc biệt là các bạn trẻ.
Với nội dung tọa đàm đặt ra vấn đề thiết thực là nên sử dụng AI như thế nào, nhà báo Hải Đường khẳng định, AI giúp cho nhà báo giải phóng sức lao động, tiếp cận vấn đề tốt nhất.
Tuy nhiên, quan trọng là việc ra lệnh với AI thế nào để có được câu trả lời phù hợp. Và quan trọng nhất trong nghề báo chính là bản lĩnh, trí tuệ của người sử dụng AI. "Trí tuệ nhân tạo không bao giờ thay thế nhà văn, nhà báo vì không có tâm hồn và trái tim", nhà báo Hải Đường nói.
Nhà báo Hải Đường, nguyên Ủy viên Ban Biên tập, Báo Nhân Dân chia sẻ ý kiến tại tọa đàm.
Về mặt nội dung, nhà báo Hải Đường đề nghị Ban Chuyên đề cần tiếp tục nâng cao chất lượng nội dung để thu hút bạn đọc. Ông tin tưởng, trong Tết Nguyên đán tới đây, mỗi ấn phẩm của Ban Chuyên đề sẽ có phong cách riêng khác nhau và chắc chắn sẽ tạo dấu ấn trong làng báo chí.
Được thành lập từ việc sáp nhập 3 ban trực thuộc Báo Nhân Dân là Nhân Dân hằng tháng, Nhân Dân cuối tuần và Thời Nay, Ban Chuyên đề mang nguồn sức mạnh của lực lượng sung sức từ 3 ấn phẩm gộp lại.
Phó Tổng Biên tập Báo Nhân Dân Phan Văn Hùng đánh giá, nhìn lại năm 2025, lực lượng của Ban Chuyên đề đã cộng hưởng, làm nên những thành quả rất đáng ghi nhận, trong đó, có một phần công sức quan trọng của các cộng tác viên trên khắp các vùng miền trong cả nước.
Trong năm 2025, Báo Nhân Dân đã có nhiều bước tiến mạnh mẽ về chuyển đổi số trong các mặt hoạt động. Từ lãnh đạo, quản lý, quản trị cho đến công tác chuyên môn, sáng tạo nội dung, quảng bá, lan tỏa hình ảnh, tổ chức các sự kiện lớn.
Trong danh sách cơ quan báo chí đạt mức độ trưởng thành chuyển đổi số báo chí năm 2025, Báo Nhân Dân được xếp vị trí thứ 3, thuộc nhóm xuất sắc. Đóng góp vào sự thành công đó có nỗ lực rất lớn của nhiều đơn vị trực thuộc báo, trong đó có Ban Chuyên đề.
"Với việc tổ chức xuất bản 3 ấn phẩm thường kỳ Thời Nay, Nhân Dân cuối tuần, Nhân Dân hằng tháng, 4 số báo đặc biệt của Báo Nhân Dân và phụ trương Sức sống Việt, các đồng chí đã thực hành trôi chảy việc sử dụng hệ thống quản trị nội dung CMS mà Báo phối hợp xây dựng. Đồng thời, tích cực thúc đẩy việc thông tin, trao đổi, tác nghiệp trên nền tảng số", Phó Tổng Biên tập Phan Văn Hùng khẳng định.
Thay mặt lãnh đạo cơ quan, Phó Tổng Biên tập Phan Văn Hùng đánh giá cao Ban Chuyên đề đã nâng tầm buổi gặp mặt có ý nghĩa khi đã ghi nhận được những ý kiến đóng góp rất tâm huyết, trí tuệ của các cộng tác viên cho việc chuyển đổi số trong báo chí.
Khẳng định sự kết hợp thú vị giữa AI và con người, ông Phan Văn Hùng cho biết, nếu ở kỷ nguyên báo chí truyền thống, quyền lực nhà báo nằm ở ngòi bút, tư duy tuyến tính, nhưng trong kỷ nguyên số quyền đó dịch chuyển sang làm chủ chuỗi giá trị dữ liệu.
Tư duy kiến tạo được hiểu là sự dịch chuyển thụ động tiếp nhận sang chủ động tìm kiếm, cấu trúc và thẩm định dữ liệu thô để tạo ra sản phẩm báo chí có hàm lượng tri thức cao mà AI chưa tự động hóa hoàn toàn và con người cũng chưa thể tự tổng hợp, đào xới trong thời gian ngắn. Đây là sự kết hợp thú vị cần làm sâu, làm rõ hơn nữa.
Ông Phan Văn Hùng cho biết, Ban Tổ chức tọa đàm sẽ tổng hợp ý kiến tư vấn để đề xuất Đảng, Nhà nước và đơn vị liên quan trong phát triển các chính sách khả thi và quy định cụ thể nhằm thúc đẩy hiệu quả ứng dụng AI, quản lý hiệu quả AI trong hoạt động báo chí nói riêng và các hoạt động khác trong kinh tế số, dữ liệu số nói chung.
Phó Tổng Biên tập đề nghị Ban Chuyên đề sẽ tiếp tục khai thác mạnh hơn nữa các tiềm năng, có những bước phát triển trong tiến trình số hóa, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) cũng như phát triển nội dung, hình thức, nâng cao chất lượng các ấn phẩm.
Thay mặt Ban Chuyên đề, nhà báo Phan Thanh Phong, Trưởng Ban Chuyên đề, Báo Nhân Dân đã gửi lời tri ân tới các cộng tác viên.
Trong nhiều năm qua, đội ngũ cộng tác viên là các nhà báo uy tín, nhà khoa học, nhà quản lý, văn-nghệ sĩ, các chuyên gia trong nhiều lĩnh vực đã dành thời gian, tâm huyết cộng tác trong góp ý, phản biện, trực tiếp xây dựng nội dung cho các ấn phẩm; góp phần quan trọng tạo nên chiều sâu, tính đa dạng và bản sắc riêng cho các ấn phẩm của Ban Chuyên đề.
Với ý thức trách nhiệm luôn đổi mới phương thức làm báo, mở rộng không gian hợp tác, phát huy hiệu quả trí tuệ tập thể, nhà báo Phan Thanh Phong khẳng định Ban Chuyên đề, Báo Nhân Dân tiếp tục khẳng định vai trò cơ quan báo chí chủ lực của Đảng, đặc biệt là việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo, bảo đảm hài hòa giữa đổi mới sáng tạo, giữ gìn bản sắc, đạo đức nghề nghiệp và vai trò của báo chí cách mạng.
