Làm rõ vi phạm, xử lý đến cùng
Trước hành vi vi phạm của nhiều đối tượng hoạt động trong Khu công nghiệp và tiểu thủ công nghiệp (KCN và TTCN) Lê Minh Xuân, dưới góc nhìn chuyên môn và nghiệp vụ cho thấy, bên cạnh các hành vi vi phạm hành chính, một số cơ sở có dấu hiệu vi phạm pháp luật hình sự. Để bảo đảm không bỏ lọt tội phạm và các cơ sở hủy đi các chứng cứ tài liệu, Trưởng đoàn kiểm tra Vũ Đình Nam, Phó Cục trưởng Môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) đã phân công đồng chí Phó Trưởng đoàn kiểm tra Nguyễn Thành Trung, Phó trưởng Phòng 2 thuộc C05 (Bộ Công an) trực tiếp chủ trì, chỉ đạo xử lý, tổ chức đồng thời các biện pháp nghiệp vụ: Chỉ đạo các tổ kiểm tra tập trung rà soát, trinh sát, bám sát các khu vực có hoạt động chôn, lấp, đổ, thải chất thải; Tổ chức kiểm tra đồng loạt ngay trong những ngày làm việc đầu tiên để kịp thời xác lập hành vi và bảo vệ hiện trường; Chủ trì thống nhất căn cứ pháp lý và hiện trường, thực hiện các biện pháp cân xác lập khối lượng, lấy mẫu phân tích để xác định ngưỡng nguy hại của chất thải rắn tại khu vực chôn, lấp, đổ, thải.
Sau khi đã đủ căn cứ, Đoàn đã lập hồ sơ chuyển Cơ quan điều tra Công an Thành phố Hồ Chí Minh đối với 5 vụ việc có đủ dấu vi phạm Điều 235 Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi bổ sung năm 2017 và 2025 về Tội gây ô nhiễm môi trường.
Theo đánh giá từ cơ quan chức năng, đối tượng vi phạm ngang nhiên và nghiêm trọng nhất trong thời gian dài tại địa chỉ trên chính là Công ty TNHH Sản xuất Thương mại Dịch vụ Việt Khiêm và Công ty TNHH Sản xuất Thương mại Đức Hưng Khiêm với khối lượng đổ chất thải lớn, tính chất nguy hại cao, diện tích lấn chiếm đất công của xã Tân Nhựt rộng trong một thời gian rất dài (hàng chục năm) trước mắt các cơ quan có thẩm quyền được giao quản lý khu vực này.
Công ty TNHH Sản xuất Thương mại Đức Hưng Khiêm đã thực hiện hành vi chôn, lấp, đổ thải tro xỉ phát sinh từ quá trình tái chế nhôm ra khu đất thuộc diện tích hành lang cây xanh của Khu CN và TTCN Lê Minh Xuân và đất công do UBND xã Tân Nhựt quản lý. Bước đầu xác định khối lượng tro xỉ đã chôn, lấp, đổ, thải trái quy định là hơn 227 tấn. Kết quả phân tích mẫu cho thấy, không chỉ có thành phần nguy hại là thông số chì vượt ngưỡng quy chuẩn kỹ thuật quốc gia cho phép mà 1 mẫu chất thải rắn còn có thông số Cadimi (Cd) vượt ngưỡng cho phép 1,58 lần.
Hộ kinh doanh Phi Long, bên cạnh hành vi chôn, lấp, đổ, thải chất thải tại khu vực phía sau nhà xưởng (tương tự các cơ sở khác quanh khu vực) với thông số chì vượt ngưỡng cao nhất lên đến 24,5 lần, còn có hành vi bán chất thải cho cá nhân mang đi nơi khác tái chế tận thu, đổ thải. Kết quả làm việc của Đoàn kiểm tra và Công an xã Vĩnh Lộc đã làm rõ: Tro xỉ nhôm được hộ kinh doanh bán cho cá nhân mang đi tận thu và đổ thải tại cơ sở nấu nhôm tự phát nằm trên mảnh đất của bà Tạ Thị Thắm, địa chỉ tại Lô 4/7A, cống 3, đường Thanh Niên, ấp 74, xã Vĩnh Lộc, Thành phố Hồ Chí Minh.
Đoàn kiểm tra đã chuyển ngay thông tin dấu hiệu vi phạm đến Phòng Cảnh sát Điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu, môi trường (PC03), Công an Thành phố Hồ Chí Minh để xác minh, xử lý theo thẩm quyền.
Công ty TNHH Sản xuất Thương mại Dịch vụ Ánh Tuyết (trước đây là hộ kinh doanh Hưng Mừng) đã thực hiện hành vi chôn, lấp, đổ, thải chất thải rắn là tro, xỉ, ước khối lượng sơ bộ bước đầu ghi nhận 31 tấn. Kết quả phân tích mẫu cho thấy tro, xỉ có thành phần nguy hại vượt ngưỡng cho phép đối với thông số Pb (chì), mẫu cao nhất vượt 3,1 lần.
Với hộ kinh doanh Nguyễn Minh Hoàng, cơ quan chức năng đã xác minh bên cạnh hành vi chôn, lấp, đổ, thải chất thải tại khu vực phía sau nhà xưởng, còn có hành vi vận chuyển khoảng 120 tấn tro, xỉ nhôm phát sinh từ hoạt động sản xuất đến đổ thải trái phép xuống ao và khu đất trống cách đó không xa, ngay trên địa bàn xã Tân Nhựt.
Cơ quan chức năng cũng đã chuyển hồ sơ tới Công an Thành phố Hồ Chí Minh đề nghị khởi tố Công ty TNHH Sản xuất Thương mại Dịch vụ Việt Khiêm về hành vi đổ trực tiếp tro, xỉ phát sinh từ quá trình tái chế nhôm ra khu vực đất phía sau nhà xưởng (phần đất thuộc diện tích hành lang cây xanh của khu TTCN Lê Minh Xuân và đất công do UBND xã Tân Nhựt quản lý). Bước đầu xác định khối lượng tro, xỉ đã chôn, lấp, đổ, thải trái quy định là gần 164 tấn. Kết quả phân tích mẫu cho thấy có thành phần nguy hại vượt ngưỡng quy chuẩn kỹ thuật quốc gia cho phép, trong đó có mẫu chất thải vượt 15 lần đối với thông số chì (Pb). Vụ việc có đủ dấu hiệu của tội “Gây ô nhiễm môi trường”, quy định tại Điều 235 Bộ luật Hình sự. Cơ quan Cảnh sát điều tra - Công an TP Hồ Chí Minh đã ban hành Quyết định khởi tố vụ án hình sự đối với công ty này.
Đây là lần đầu tiên trong một lần kiểm tra một khu công nghiệp, cơ quan chức năng lập 87 biên bản vi phạm hành chính với 286 lỗi vi phạm; tổng số tiền xử phạt là gần 16 tỷ đồng. Qua những gì mà đoàn kiểm tra cấp bộ đã chứng minh, tin tưởng rằng, tinh thần Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng sẽ được bảo đảm: Công tác bảo vệ môi trường được đặt ngang hàng với tăng trưởng kinh tế, là nhiệm vụ trọng tâm làm động lực cho sự phát triển bền vững của đất nước.
Những băn khoăn cần làm sáng tỏ
Ở 5 cơ sở đã nêu trên, cơ quan chức năng đã làm rõ ba hành vi: Đổ thải tại chỗ, đưa cho người khác mang nơi khác đổ dưới hình thức tái chế tận thu, mang về nhà đổ nhằm che giấu hành vi phạm tội.
Từ những kết luận nêu trên, dư luận đã đặt ra câu hỏi: Toàn bộ hoạt động đổ, thải, chôn, lấp chất thải này diễn ra trong một thời gian rất dài dưới sự chứng kiến của tất cả cơ quan chính quyền địa phương, thậm chí người dân đã gửi đơn thư tố cáo về hoạt động xả nước thải, đổ chất thải rắn vào ruộng của dân của một số doanh nghiệp khác trong khu vực này, phản ánh tới các cơ quan chính quyền của Thành phố Hồ Chí Minh, nhưng tới nay vẫn chưa hề có câu trả lời thỏa đáng(?!).
Trước đây, đất công đã bị sử dụng để thực hiện hành vi vi phạm, thời gian đầu với khối lượng đổ thải nhỏ, ở ngưỡng xử phạt vi phạm hành chính, nhưng chính quyền địa phương xử lý không nghiêm đã dẫn tới vi phạm ở ngưỡng hình sự. Sự buông lỏng quản lý đã gây ra hậu quả nghiêm trọng. Hàng loạt doanh nghiệp vi phạm có tính hệ thống, kéo dài, gây hậu quả xấu, dư luận xấu, bức xúc trong nhân dân. Trách nhiệm này thuộc về chính quyền cơ sở, nơi để xảy ra hành vi đổ thải trái phép trên đất công.
