Theo REthink Tokyo, sáng kiến tặng nhà bỏ trống được khởi động vào năm 2015 tại thị trấn Sichikashuku, tỉnh Miyagi và thị trấn Tsuwano thuộc tỉnh Shimane (Nhật Bản). Chương trình phân phối miễn phí nhà hoang ở Nhật Bản được triển khai trong cả nước, nhưng tùy vào các địa phương mà các quy tắc có thể khác nhau.
Nhật Bản đang đối mặt khủng hoảng nhân khẩu học. Theo Viện Dân số & An sinh xã hội quốc gia, dân số “đất nước mặt trời mọc” dự kiến giảm từ 127 triệu xuống 88 triệu vào năm 2065. Trong bối cảnh công dân trẻ chuyển đến làm việc và sinh sống tại các thành phố, khu vực nông thôn Nhật Bản ngày càng thưa thớt người. Nhiều ngôi nhà không người ở, hay còn gọi là “akiya” trở nên vô dụng. Chính phủ nước này đang tìm cách ngăn chặn xu hướng tiêu cực trên bằng chính sách cung cấp miễn phí akiya cho những công dân sẵn sàng di chuyển.
Theo Diễn đàn Chính sách Nhật Bản, năm 2013, đất nước này có 52 triệu hộ gia đình trên tổng số 61 triệu ngôi nhà. Các chuyên gia dự đoán, đến năm 2040, gần 900 thành phố và làng mạc ở Nhật Bản sẽ biến mất. Chính quyền Tokyo đang cố gắng giảm số lượng akiya trên khắp cả nước. Năm 2015, Nhật Bản thông qua một đạo luật buộc chủ sở hữu nhà phải phá hủy hoặc khôi phục tài sản của họ trước khi chuyển đi. Tuy nhiên, do rắc lối liên quan chi phí tháo dỡ nên đạo luật này không hiệu quả.
Nhiều chính sách trong quy hoạch đô thị cũng dẫn đến tình trạng thừa cung nhà ở trên thị trường Nhật Bản, do nhu cầu mua nhà của người dân giảm. Nhật Bản trải qua hai lần tăng dân số lớn trong thế kỷ 20. Sau Chiến tranh thế giới thứ hai, các chiến dịch xây dựng hàng loạt nhanh chóng lấp đầy tình trạng thiếu nhà ở, song lại dẫn đến sự xuất hiện của những ngôi nhà giá rẻ với chất lượng thấp.
Thị trấn Okutama cách trung tâm Thủ đô Tokyo khoảng hai giờ đi tàu. Những năm 60 của thế kỷ trước, nơi đây có hơn 13.000 người sinh sống, chủ yếu làm nghề buôn bán gỗ. Những năm 90, trong bối cảnh nhu cầu gỗ giảm do nhập khẩu gỗ được đẩy mạnh, nhiều doanh nghiệp tại thị trấn này phải đóng cửa. Phần lớn cư dân trẻ rời thị trấn chuyển lên thủ đô. Ngày nay, Okutama chỉ còn 5.200 dân.
Một ngôi nhà bỏ trống tại thị trấn Sichikashuku. Ảnh: PINTEREST
Năm 2014, thị trấn Okutama thành lập “ngân hàng akiya”, một cơ sở giúp người mua tiềm năng liên hệ những chủ nhà lớn tuổi hoặc bất động sản bỏ hoang. Theo quy định, chính quyền Okutama chỉ cung cấp nhà ở và trợ cấp sửa chữa cho những người dưới 40 tuổi. Người nộp đơn xin akiya cũng phải cam kết sinh sống tại thị trấn thường xuyên và đầu tư nâng cấp nhà cũ. Chính quyền cũng sẵn sàng mua lại các tòa nhà trống với mức giá 8.820 USD/100 m2.
Tuy nhiên, việc nhận miễn phí nhà bỏ hoang không tạo hiệu ứng tích cực. Theo kết quả một cuộc khảo sát, 85% người dân Nhật Bản thích các tòa nhà mới, cho rằng nhiều ngôi nhà cũ không còn phù hợp để sống. Ở Okutama, trong số 400 ngôi nhà bị bỏ hoang, chỉ một nửa là có thể phục hồi. Phần còn lại, hoặc quá dột nát, hoặc được xây dựng ở những khu vực có nguy cơ sạt lở.
Mặc dù Okutama cho phép tặng nhà ở cũ cho công dân của các quốc gia khác, song chính quyền thị trấn này chỉ nhận được đơn đồng ý chuyển đến sinh sống của chín gia đình. Họ đến từ những nơi khác nhau, trong đó có Mỹ hay Trung Quốc.
Theo CNN, đối với những cư dân mới đến, nhà miễn phí thôi chưa đủ. Các khu vực bị bỏ hoang như Okutama cũng cần có kế hoạch phát triển kinh tế bền vững, cũng như các hoạt động xây dựng cộng đồng giữa người dân địa phương và người mới chuyển tới. Jeffery Hou, GS kiến trúc ở Đại học Washington (Mỹ) khẳng định, nếu tìm kế sinh nhai tốt, họ sẽ tới và định cư ở vùng nông thôn.
