Các nước bày tỏ lo ngại tuyến đường biển huyết mạch này tiếp tục cản trở, đồng thời kêu gọi Mỹ và Iran nối lại đối thoại, chấm dứt xung đột.
Chặn tàu ra vào Iran
Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ (CENTCOM) ngày 13/4 thông báo bắt đầu triển khai phong tỏa Eo biển Hormuz theo chỉ thị của Tổng thống Donald Trump. The Wall Street Journal dẫn lời một quan chức cấp cao của Mỹ cho biết, quân đội Mỹ đã điều khoảng 15 tàu chiến tới Trung Đông nhằm hỗ trợ việc phong tỏa Eo biển Hormuz. Giới chức Hải quân và CENTCOM cũng xác nhận, Mỹ đã triển khai một tàu sân bay, một số tàu khu trục mang tên lửa dẫn đường, một tàu tấn công đổ bộ, cùng nhiều tàu bổ trợ khác.
Theo CENTCOM, lệnh phong tỏa sẽ được thực thi một cách công bằng đối với tàu thuyền của tất cả các quốc gia ra vào các cảng và khu vực ven biển của Iran. Lực lượng Mỹ không cản trở quyền tự do hàng hải của các tàu thuyền qua Eo biển Hormuz đến và đi từ các cảng không thuộc Iran. Tại họp báo sau khi lệnh phong tỏa Eo biển Hormuz có hiệu lực, Tổng thống Trump cảnh báo rằng, quân đội Mỹ sẽ “tiêu diệt” bất kỳ tàu nào của Iran nếu chúng tiến gần đến khu vực phong tỏa của Mỹ.
Cơ quan Điều hành thương mại hàng hải Anh (UKMTO) cho biết đã nhận được thông báo, rằng các hạn chế tiếp cận hàng hải đang được thực thi ảnh hưởng đến các cảng và khu vực ven biển của Iran, bao gồm các địa điểm dọc theo Vịnh Persian, Vịnh Oman và Biển Arab, phía đông Eo biển Hormuz.
Ước tính, lệnh phong tỏa sẽ ngăn chặn khoảng hai triệu thùng dầu của Iran mỗi ngày thâm nhập thị trường thế giới, làm trầm trọng thêm tình trạng thiếu hụt nguồn cung toàn cầu. Cuộc phong tỏa này tạo thêm một trở ngại nữa cho tuyến đường vận chuyển hàng hải quan trọng của thế giới, vốn đã bị ảnh hưởng nặng nề bởi cuộc xung đột giữa Mỹ, Israel với Iran.
Iran đã lên tiếng phản đối, người phát ngôn quân đội Iran tuyên bố bất kỳ hạn chế nào của Mỹ đối với vận tải biển quốc tế là vi phạm luật pháp quốc tế. Iran cảnh báo nếu các cảng của Iran bị đe dọa, thì không một cảng nào ở Vịnh Persian hay Vịnh Oman được an toàn. Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran tuyên bố bất kỳ tàu quân sự nào tiếp cận Eo biển Hormuz đều vi phạm thỏa thuận ngừng bắn.
Trong khi đó, Hãng thông tấn Tasnim của Iran nhận định rằng, việc Mỹ phong tỏa Eo biển Hormuz không chỉ là leo thang căng thẳng về địa - chính trị, mà còn là một hành động liều lĩnh, có nguy cơ bóp nghẹt nền kinh tế toàn cầu, trong đó người tiêu dùng Mỹ phải gánh chịu hậu quả nặng nề.
Kêu gọi đàm phán, chấm dứt xung đột
Tổng thống Trump tuyên bố, quân đội Mỹ sẽ hợp tác với các nước để triển khai phong tỏa Eo biển Hormuz. Tuy nhiên, các đồng minh của Mỹ trong Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) cho biết, họ sẽ không bị cuốn vào xung đột Mỹ-Iran bằng cách tham gia vào cuộc phong tỏa. Không chỉ từ chối tham gia, các nước còn nhấn mạnh sự cấp thiết và nỗ lực mở lại tuyến đường thủy quan trọng vận chuyển khoảng một phần năm lượng dầu mỏ của thế giới này.
Một số quốc gia châu Âu tuyên bố sẵn sàng hỗ trợ, nhưng chỉ khi các hành động thù địch được loại bỏ và một thỏa thuận đạt được với Iran về chấm dứt tấn công tàu tại đây. Thủ tướng Anh Keir Starmer nêu rõ, Anh không tham gia phong tỏa và không muốn bị lôi kéo vào cuộc chiến với Iran. Trong khi đó, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron cho biết, Pháp đang nỗ lực tổ chức một hội nghị quốc tế về thành lập một sứ mệnh đa quốc gia nhằm khôi phục hoạt động hàng hải ở Eo biển Hormuz. Phát biểu ý kiến tại Hội đồng Bảo an LHQ, Đại diện cấp cao Liên minh châu Âu (EU) về chính sách đối ngoại và an ninh Kaja Kallas tuyên bố, Eo biển Hormuz phải được duy trì tự do và an toàn cho tàu thuyền qua lại phù hợp luật pháp quốc tế.
Nhiều nước kêu gọi ngừng ngay hành động phong tỏa Eo biển Hormuz, đồng thời thúc đẩy một thỏa thuận ngừng bắn toàn diện và lâu dài thông qua các biện pháp chính trị và ngoại giao giữa Iran với Mỹ và Israel. Kêu gọi cho phép giao thông không bị cản trở qua Eo biển Hormuz, Trung Quốc nhấn mạnh việc phong tỏa Eo biển Hormuz không phục vụ lợi ích chung của cộng đồng quốc tế; và việc đạt được một thỏa thuận ngừng bắn toàn diện và lâu dài thông qua các biện pháp chính trị và ngoại giao là cách cơ bản để giải quyết vấn đề. Nga cảnh báo về hậu quả từ hành động phong tỏa của Mỹ và nguy cơ tái bùng phát xung đột tại Trung Đông.
Trong khi đó, trong vai trò trung gian, Pakistan nhấn mạnh, thỏa thuận ngừng bắn kéo dài hai tuần giữa Mỹ và Iran vẫn được duy trì và các bên cần nỗ lực hơn để đạt được thỏa thuận. Trong cuộc điện đàm với người đồng cấp Iran, Bộ trưởng Ngoại giao Qatar cũng kêu gọi Tehran và Washington tích cực tham gia các nỗ lực hòa giải, đồng thời cảnh báo rằng các tuyến đường hàng hải không thể được sử dụng như công cụ gây áp lực hoặc mặc cả.
Tổ chức Hàng hải quốc tế (IMO) nhấn mạnh, theo luật pháp quốc tế, quyền tự do hàng hải qua các eo biển quốc tế được sử dụng cho quá cảnh quốc tế. Các Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN ra tuyên bố về các diễn biến tại Trung Đông, kêu gọi các bên kiềm chế, hành động có trách nhiệm, nỗ lực đàm phán, giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình, con đường ngoại giao để đạt được hòa bình bền vững, đồng thời kêu gọi bảo đảm lưu thông thông suốt tại Eo biển Hormuz.
