Cựu chiến binh Trần Văn Lâm (thôn An Hòa, xã Nghi Xuân, tỉnh Hà Tĩnh) đã có hơn 10 năm nỗ lực kết nối thông tin, tìm kiếm, quy tập mộ phần của các đồng đội đã vào sinh ra tử cùng ông, giờ còn nằm lại ở nhiều chiến trường thuộc địa phận các tỉnh, thành phố Quảng Trị, Đà Nẵng…
Đến nay, ông và các đồng đội khác đã tham gia tìm kiếm, quy tập được hơn 20 hài cốt liệt sĩ. Cũng như ông, các đồng đội đều đã lớn tuổi, sức khỏe giảm sút, có người là thương binh nặng, nhưng vẫn tình nguyện tham gia, ngay cả khi đang phải chịu cơn đau do vết thương cũ tái phát. Ông Lâm nhập ngũ năm 1969, được biên chế vào Trung đoàn 31, Sư đoàn 2, Quân khu V. Năm 1971, theo yêu cầu của tình hình mới, đơn vị của ông được điều động trực tiếp vào chiến trường B1; ông được biên chế vào Đại đội 1, Trung đội 3, Tiểu đoàn 10, Sư đoàn 2. Đây là đơn vị đặc công chủ lực, chuyên thực hiện những trận đánh hiệp đồng, trực tiếp tiến công các cứ điểm của địch, với nhiệm vụ luồn sâu đánh hiểm vào các mục tiêu quan trọng, tiêu diệt chốt địch để mở rộng vùng giải phóng. Ông cùng đồng đội đã lập nhiều chiến công tại các chiến trường thuộc tỉnh Quảng Ngãi và Quảng Nam (cũ) và nhiều trận đánh vang dội khác.
“Trở về cuộc sống đời thường, chúng tôi vẫn không nguôi tiếc nhớ những đồng đội đã hy sinh. Song cũng phải đến năm 2015, một số anh em mới có thể nhóm họp và quyết tâm tìm cách giúp thân nhân liệt sĩ vơi phần nào nỗi đau”, ông Lâm tâm sự. Ông cùng đồng đội trở lại chiến trường xưa, phác họa sơ đồ, ghi chú rõ những dấu mốc, điểm dễ nhận diện như khe suối, điểm cao, bãi đất..., lấy làm căn cứ và kết nối thêm các thông tin để có thể xác định chính xác địa điểm có hài cốt liệt sĩ. Theo thời gian, địa hình đã thay đổi nhiều, mỗi chuyến đi đều vô cùng vất vả, nhưng ông và đồng đội chưa bao giờ nản lòng.
Cùng sống tiếp phần đời sáng đẹp, nhiều cựu binh khác đã tích cực góp sức cho hành trình đi tìm đồng đội, như cựu chiến binh Trần Trọng Thân, xã Kim Liên, tỉnh Nghệ An; cựu chiến binh Nguyễn Thanh Bình, phường Quảng Trị, tỉnh Quảng Trị; cựu chiến binh Lê Văn Chớ, phường Thành Sen, tỉnh Hà Tĩnh…
Cựu chiến binh Lê Văn Chớ nhập ngũ năm 1966, làm trinh sát của Trung đoàn 812, Sư đoàn 324, chiến đấu ở các chiến trường Quảng Trị, Thừa Thiên Huế. Trong một trận đánh ác liệt, ông bị thương nặng, được đưa về tuyến sau điều trị, rồi làm trợ lý đặc công, sau đó, phụ trách một đơn vị thanh niên xung phong phá bom nổ chậm dọc đường 15A qua Ngã ba Đồng Lộc (Hà Tĩnh). Năm 1976, ông xuất ngũ trở về quê hương, làm kinh tế. Năm 1995, khi kinh tế gia đình đã ổn định, ông liên lạc với các đồng đội để kết nối thông tin, tìm kiếm, quy tập mộ liệt sĩ...
Chiến tranh đã lùi xa, những dấu tích bom đạn tàn phá cũng đã được thời gian phủ lấp; nhưng trong tâm hồn những con người đã từng phải đi qua cuộc chiến ấy, niềm đau thương, mất mát không bao giờ có thể xóa mờ. Hình ảnh những cựu chiến binh tóc bạc vẫn không quản vất vả, nhọc nhằn, tham gia tìm và quy tập hài cốt đồng đội không chỉ là minh chứng cho tình nghĩa gắn bó giữa những người lính trận năm xưa, mà còn là lời nhắc nhở đau xót về cái giá của hòa bình. Với họ, cuộc chiến ấy đã là một phần đời không thể nguôi quên, vô cùng nghiệt ngã.
