Một thú chơi dân dã bỗng chốc trở thành “mỏ vàng” giữa vùng quê lúa, kéo theo cả cơ hội mưu sinh lẫn những nỗi lo cạn kiệt nguồn lợi tự nhiên.
Khi thú vui dân dã hóa “cơn sốt”
Sông Dinh từ lâu đã là biểu tượng hiền hòa của vùng quê lúa Yên Thành, gắn với ký ức tuổi thơ của bao thế hệ. Thế nhưng, vào thời điểm này, dòng sông ấy lại khoác lên mình một diện mạo hoàn toàn khác. Khoảng 6 giờ sáng, dọc đoạn hạ lưu từ xóm 6 Tăng Thành đến tràn Phúc Tụ (xóm Trần Phú), chỉ hơn 1km mà đã có khoảng 100 cần thủ “mai phục”. Không khí nhộn nhịp như một phiên chợ sớm. Tiếng trò chuyện râm ran xen lẫn những tiếng reo vui: “Lên hàng!”, báo hiệu một con tôm vừa được kéo lên bờ.
Đi thêm vài cây số dọc sông, cảnh tượng ấy vẫn lặp lại: Chỗ nào cũng dày đặc người câu. Có thể nói, thú câu tôm càng xanh đã tạo nên cơn sốt hiếm thấy trên các dòng sông quê. Anh Phan Huy, một “lão làng” trong giới câu tôm ở xóm Trần Phú, chia sẻ: “Vài năm trở lại đây, tôm càng xanh xuất hiện rất nhiều. Có con nặng tới 6-7 lạng, còn loại 1-3 lạng thì vô số. Lúc đầu chỉ vài người câu, nhưng thấy bở ăn nên ai cũng sắm đồ nghề. Giờ thì đông như hội. Mỗi ngày tôi câu được hơn 2kg là chuyện bình thường”.
Không chỉ ban ngày, ban đêm trên sông Dinh còn nhộn nhịp hơn. Dưới ánh đèn phao câu lập lòe, mặt nước lung linh như một lễ hội hoa đăng thu nhỏ. Tại khu vực tràn sông, hàng chục cần thủ dựng lều, mang theo chăn màn, đồ ăn để “ăn ngủ” cùng con tôm. Họ kiên trì suốt đêm, chờ những cú “nháy phao” đầy kích thích. Cụ Võ Tòng, gần 80 tuổi ở xã Giai Lạc, hồ hởi: “Gần tháng nay đêm nào tôi cũng ra đây. Tôi câu từ nhỏ rồi, nhưng câu tôm càng xanh là thú vị nhất. Ở làng tôi có hơn 30 người tham gia. Đi câu tôm thu nhập còn khá hơn làm ruộng hay phụ hồ.”
“Lộc sông” bạc triệu và mặt trái của cuộc săn
Theo anh Phan Huy, câu tôm càng xanh là cả một nghệ thuật, không đơn giản như câu cá. Từ lưỡi câu, dây cước đến kỹ thuật đều phải chuyên biệt. Lưỡi câu không có ngạnh để tránh làm tổn thương tôm. Mồi câu thường là trùn (giun) đất hoặc tép tươi, những loại có mùi tanh đặc trưng, hấp dẫn tôm. Quan trọng hơn cả là kỹ thuật: Phải thả dây sát đáy. Khi phao nháy, cần “nhứ” nhẹ để giữ tôm. Tránh giật mạnh vì tôm có phản xạ búng ngược rất nhanh. “Khoảnh khắc kéo được con tôm lên khỏi mặt nước, nó búng càng tách tách, dây căng nặng… đó là lúc sướng nhất”, anh Huy cười.
Nhưng niềm vui ấy cũng đi kèm hiểm nguy. Đêm tối, sông sâu, chỉ cần sơ sẩy là có thể gặp tai nạn. Chưa kể rắn độc như cạp nong, hổ mang thường bị ánh đèn thu hút. Anh Huy kể lại một phen hú vía: “Có người đang câu thì gặp hổ mang bành phía sau. Hoảng quá phải nhảy xuống sông bơi sang bờ bên kia”.
Tôm càng xanh sông Dinh thịt thơm ngon, bổ dưỡng, có giá trị kinh tế cao. Nó được xem là đặc sản, là vua trong các loài tôm nước ngọt. Phần lớn những người đi câu mang “chiến lợi phẩm” của mình về nhà giúp mâm cơm gia đình thêm ấm cúng. Nhưng, cũng có nhiều người kiếm cơm bằng nghề câu tôm này. Anh Công, một thợ câu tôm ở xã Giai Lạc cho biết, mỗi ngày anh câu được khoảng 1-2kg, hiện tôm càng xanh có giá 500.000 đồng/kg. Tính ra một ngày anh câu được "lộc" sông từ 500 nghìn đến 1 triệu đồng. Số tiền này đối với một nông dân là không hề nhỏ. Nhiều cần thủ cho biết lượng tôm càng xanh mỗi ngày khai thác được trên sông Dinh lên đến vài tạ, với trọng lượng từ 2-10 con/kg.
Sau khi đi câu về, thợ câu thường mang chiến lợi phẩm ra chợ bán cho tiểu thương, giá bán tùy loại. Tôm loại 1, từ 3 đến 5 lạng/con, giá 700.000-1.000.000 đồng/kg; tôm 2-3 lạng/con có giá 400.000-500.000 đồng/kg. Trừ tất cả chi phí cho một lần đi câu, có thể bỏ túi 1-2 triệu đồng/ngày; bữa nào may mắn thu nhập gấp 2-3 lần.
Hiện nay, thú câu tôm càng xanh không chỉ là kế sinh nhai mà còn trở thành một hình thức giải trí phổ biến. Nắm bắt nhu cầu này, một số người đã đầu tư ao, hồ thả tôm phục vụ cần thủ, hứa hẹn trở thành điểm đến mới cho những người đam mê.
Tuy nhiên, đằng sau “cơn sốt” là những lo ngại không nhỏ. Nguồn gốc tôm càng xanh xuất hiện dày đặc vẫn chưa được xác định. Người dân cho rằng do lũ cuốn từ vùng nuôi về hoặc do thả giống, trong khi ngành thủy sản nhận định đây là kết quả của môi trường nước sông Dinh cải thiện và quá trình phát tán tự nhiên. Dù vậy, đã xuất hiện tình trạng một số người sử dụng kích điện, dùng chài lưới bát quái tận diệt, đe dọa nghiêm trọng nguồn lợi. Anh Nguyễn Thọ Huy (xóm Trung Dinh) bức xúc: “Nếu không kiểm soát, kiểu khai thác này sẽ làm cạn kiệt tôm càng xanh, phá vỡ cân bằng sinh thái”.
Cơn sốt câu tôm càng xanh trên sông Dinh vừa mở ra cơ hội mưu sinh, vừa cho thấy dấu hiệu hồi sinh của môi trường. Nhưng “lộc sông” sẽ không còn nếu khai thác thiếu kiểm soát. Giữa ánh đèn đêm lấp lánh, niềm vui vẫn nối dài, song bài toán giữ gìn nguồn lợi vẫn còn đó: Làm sao để dòng sông này mãi trù phú, để hôm nay không trở thành tiếc nuối của ngày mai?!
