Bồi dưỡng năng lực tự phòng vệ, chống lừa đảo cho người Việt

“Cái bắt tay” giữa ASEAN Foundation và Google

Theo Báo cáo thực trạng lừa đảo tại Đông Nam Á 2025 (State of Scams in Southeast Asia 2025), chỉ riêng năm 2024, lừa đảo trực tuyến đã gây thiệt hại 23,6 tỷ USD tại Đông Nam Á, tính cả khu vực Đông Á, con số này lên tới 37 tỷ USD.

Tại Việt Nam, theo Bộ Công an, thiệt hại do lừa đảo trực tuyến trong năm 2025 vượt mốc 8.000 tỷ đồng. Đây là con số đáng báo động, phản ánh mức độ nguy hiểm của loại tội phạm này cũng như những lỗ hổng trong nhận thức, kỹ năng bảo vệ thông tin cá nhân của một bộ phận người dân.

Trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ, các hoạt động giao dịch tài chính, mua sắm, thanh toán trực tuyến ngày càng phổ biến. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển đó, các loại tội phạm sử dụng công nghệ cao cũng không ngừng gia tăng với những thủ đoạn ngày càng tinh vi.

Trước thực trạng trên, chương trình “Scam Ready ASEAN” đã chính thức khởi động tại 11 quốc gia thành viên, bao gồm Việt Nam. Do Quỹ ASEAN thực hiện với sự hỗ trợ từ Google, dự án hướng tới mục tiêu trang bị kỹ năng nhận diện và phòng chống lừa đảo trực tuyến cho 3 triệu người dân trong giai đoạn 2025-2027.

Một trong những công cụ học tập trọng tâm đầu tiên của chương trình là Be Scam Ready, trò chơi tương tác dựa trên các tình huống thực tế, giúp người tham gia thực hành cách nhận diện dấu hiệu bất thường và đưa ra quyết định an toàn trước các kịch bản lừa đảo thường gặp.

Thứ hai là mô hình Train-the-Trainer: Chương trình hợp tác với 20 tổ chức địa phương để đào tạo 2.000 chuyên gia tập huấn (Master Trainers). Đội ngũ này sẽ tiếp tục giảng dạy chuyên sâu cho hơn 550.000 người tại các cộng đồng cơ sở.

Thứ 3 là chương trình Đại sứ cộng đồng & Sáng tạo nội dung: Chương trình triển khai các chiến dịch như ASEAN Guardians Against Scam nhằm khuyến khích các nhà sáng tạo nội dung sản xuất video/bài viết chống lừa đảo dễ tiếp cận, đồng thời lập nhóm đại sứ hỗ trợ người lớn tuổi.

Be Scam Ready ở Việt Nam do “Chống Lừa Đảo” thực hiện

Ngày 19/8 vừa qua, doanh nghiệp xã hội Chống Lừa Đảo chính thức trở thành đối tác triển khai chương trình Scam Ready ASEAN tại Việt Nam. Chống Lừa Đảo sẽ phối hợp triển khai các hoạt động đào tạo và nâng cao nhận thức về phòng, chống lừa đảo cho nhiều nhóm trong cộng đồng.

Trong vai trò đối tác triển khai, Chống Lừa Đảo sẽ tuyển chọn và đào tạo 90 chuyên gia tập huấn trên toàn quốc, trong đó tối thiểu 55% là nữ; trực tiếp trang bị kiến thức và kỹ năng phòng, chống lừa đảo cho 25.000 người, bao gồm học sinh, sinh viên, phụ huynh, giáo viên, người trung niên và người cao tuổi; đồng thời xây dựng đội ngũ 8 đại sứ cộng đồng (ASEAN Digital GrandPals) và triển khai các hoạt động nâng cao nhận thức trên nền tảng số, trong đó có trò chơi tương tác Be Scam Ready.

Bà Nguyễn Như Quỳnh, Giám đốc vận hành Chống Lừa Đảo, cho biết: “Scam Ready ASEAN là bước tiếp nối quan trọng trong hành trình bảo vệ cộng đồng mà Chống Lừa Đảo đã theo đuổi từ năm 2020. Chúng tôi cam kết triển khai chương trình tại Việt Nam một cách thực chất, với nội dung phù hợp với từng nhóm đối tượng và gắn với những tình huống lừa đảo mà người dân thật sự gặp phải. Bên cạnh việc trực tiếp trang bị kỹ năng cho 25.000 người, chúng tôi đặc biệt chú trọng xây dựng mạng lưới chuyên gia tập huấn và đại sứ cộng đồng để kiến thức có thể tiếp tục được chia sẻ và lan tỏa sau chương trình. Mục tiêu dài hạn của chúng tôi là góp phần đưa kỹ năng phòng, chống lừa đảo trở thành một năng lực thiết yếu của mỗi người dân”.

Scam Ready ASEAN còn xây dựng đội ngũ 90 chuyên gia tập huấn trên toàn quốc. Nếu 25.000 người là những người trực tiếp được hưởng lợi, thì 90 chuyên gia chính là những “hạt nhân” giúp kiến thức tiếp tục được lan tỏa. Mỗi chuyên gia có thể đào tạo hàng trăm người; những người này lại có thể chia sẻ kỹ năng cho gia đình, đồng nghiệp, học sinh và cộng đồng. Như vậy, chương trình không dừng ở việc đào tạo một số lượng người nhất định, mà hướng tới tạo ra một mạng lưới có khả năng tự mở rộng. Đây là cách biến kiến thức phòng, chống lừa đảo thành năng lực chung của cộng đồng.

Hoạt động trọng tâm của chương trình bao gồm: Phát hành trò chơi tương tác giáo dục giúp người dùng nhận thức thực tế về các chiêu trò lừa đảo và mô hình đào tạo người hướng dẫn chuyên nghiệp để phổ kiến thức trực tiếp đến hàng trăm nghìn người dân.

Việc chương trình đặt mục tiêu tối thiểu 55% số chuyên gia tập huấn là nữ là lựa chọn có cơ sở từ vai trò của phụ nữ trong gia đình và cộng đồng. Phụ nữ thường có sự quan tâm, nhạy cảm và chủ động hơn trước những vấn đề liên quan đến sự an toàn của người thân, từ con cái, cha mẹ đến các thành viên trong gia đình. Họ cũng là những người có khả năng tiếp nhận, chia sẻ và nhắc nhở các kỹ năng phòng tránh rủi ro trong đời sống hằng ngày. Vì vậy, khi được trang bị kiến thức về lừa đảo trực tuyến, phụ nữ không chỉ tự bảo vệ mình mà còn có thể trở thành những “mắt xích” quan trọng, đưa kỹ năng an toàn số từ cá nhân vào gia đình và cộng đồng. Đây là một mắt xích đáng chú ý trong chiến lược xây dựng năng lực tự phòng vệ trước tội phạm mạng.

Mỗi khi một thủ đoạn lừa đảo mới xuất hiện, một cảnh báo lại được cơ quan an ninh đưa tới cộng đồng. Nhưng tốc độ biến đổi của tội phạm trên không gian mạng đang đặt ra một vấn đề cấp thiết: liệu có thể trang bị cho người dân năng lực để tự ứng phó ngay cả với những thủ đoạn mà họ chưa từng được cảnh báo? Việc triển khai Scam Ready ASEAN tại Việt Nam là một hướng tiếp cận đúng đắn, chúng ta cần chuyển từ “cảnh báo từng thủ đoạn” sang xây dựng năng lực phòng vệ lâu dài cho cộng đồng, xây dựng năng lực quyết định đúng trong điều kiện nhiều áp lực.

Ông Ngô Minh Hiếu (Hiếu PC), nhà sáng lập Chống Lừa Đảo

Slogan “Học hỏi, vui chơi và bảo vệ lẫn nhau” thể hiện cách tiếp cận gần gũi của Scam Ready ASEAN trong phòng, chống lừa đảo trực tuyến. Thay vì những khuyến cáo khô cứng về kiến thức an toàn số, chương trình đưa người tham gia vào các tình huống cụ thể, cho phép họ học từ trải nghiệm và thực hành cách xử lý rủi ro. “Học hỏi” giúp hình thành kiến thức; “vui chơi” tạo môi trường tiếp cận tự nhiên, dễ nhớ; còn “bảo vệ lẫn nhau” nhấn mạnh trách nhiệm của mỗi cá nhân đối với gia đình và cộng đồng. Khi kỹ năng được chia sẻ từ người này sang người khác, phòng, chống lừa đảo không còn là nhiệm vụ riêng của cơ quan chức năng mà trở thành năng lực chung của xã hội.