Áp lực phải ra đi
Trong tuyên bố ngày 22/6, Thủ tướng Starmer cho biết, ông sẽ rời ghế lãnh đạo Công đảng cầm quyền và tiếp tục giữ vai trò Thủ tướng tạm quyền cho đến khi đảng chọn được lãnh đạo mới. Tuyên bố được đưa ra trong bối cảnh ông Starmer đối mặt với áp lực ngày càng lớn buộc phải nhường lại quyền lãnh đạo cho một người có thể vực dậy chính phủ. Đáng nói là, Thủ tướng Starmer tuyên bố từ chức đúng một ngày trước thời điểm đánh dấu tròn 10 năm cuộc bỏ phiếu Brexit - một quyết định đến nay vẫn gây xáo trộn nền kinh tế và chính trị của đất nước.
Có ý kiến cho rằng, chiến thắng vang dội của Thị trưởng vùng Greater Manchester Andy Burnham trong cuộc bầu cử bổ sung hồi tuần trước đã dẫn đến quyết định từ chức của ông Starmer. Tuy nhiên, trên thực tế, mối đe dọa đối với ông Starmer đã âm ỉ nhiều tháng qua, khi các nghị sĩ Công đảng mong muốn đảo ngược đà sa sút uy tín của chính phủ do đảng này lãnh đạo.
Ông Starmer đã dẫn dắt Công đảng giành chiến thắng vang dội trong cuộc bầu cử vào tháng 7/2024, nhưng sau đó, uy tín của Công đảng giảm sút. Giới phân tích cho rằng, nhiệm kỳ của ông Starmer “trật bánh” là do một chuỗi sai lầm, từ việc cắt giảm trợ cấp an sinh đến những tranh cãi quanh kế hoạch chi tiêu quốc phòng. Công đảng đang để mất các cử tri cấp tiến vào tay đảng Xanh đang lớn mạnh, đồng thời phải đối mặt sự trỗi dậy của đảng chống nhập cư Reform UK liên tục dẫn đầu trong các cuộc thăm dò dư luận.
Ông Starmer nhậm chức với lời hứa "thay đổi", tăng trưởng kinh tế nhanh hơn, dịch vụ công tốt hơn và kiểm soát chặt chẽ hơn nạn nhập cư bất hợp pháp. Tuy nhiên, chính phủ nhanh chóng rơi vào thế khó xử giữa nỗ lực hạn chế chi tiêu công và yêu cầu tăng cường đầu tư xã hội từ các nghị sĩ Công đảng, công đoàn và những người ủng hộ truyền thống. Các động thái nhằm hạn chế trợ cấp nhiên liệu mùa đông cho người về hưu và cải cách trợ cấp khuyết tật cũng vấp phải sự phản đối mạnh mẽ. Nhượng bộ và đảo ngược chính sách sau đó càng làm tăng chỉ trích rằng, chính phủ thiếu định hướng rõ ràng.
Một đòn giáng mạnh nữa là thất bại nặng nề của Công đảng trong các cuộc bầu cử địa phương và khu vực hồi tháng 5. Giới phân tích cho rằng, ông Starmer đã thành công trong việc chuyển mình của Công đảng, từ một lực lượng bị coi là khó có thể đắc cử sau thất bại năm 2019, trở thành đảng chiến thắng trong cuộc tổng tuyển cử năm 2024. Tuy nhiên, ông đã không thể chuyển hóa thành công đó thành quyền lực điều hành, những lần đảo ngược chính sách liên tiếp và những sai lầm không đáng có đã dần làm suy yếu uy tín của ông.
Ứng cử viên kế nhiệm
Việc ông Starmer từ bỏ ghế lãnh đạo Công đảng đồng nghĩa với việc người kế nhiệm ông sẽ trở thành Thủ tướng thứ bảy trong một thập niên kể từ cuộc trưng cầu ý dân về Brexit năm 2016, cho thấy sự bất ổn ở cấp cao nhất của chính trường Anh. Công đảng phải lựa chọn một lãnh đạo phù hợp trước khi Quốc hội họp vào tháng 9 tới.
Ngày 22/6, chính trị gia kỳ cựu Andy Burnham, 56 tuổi, xác nhận tranh cử lãnh đạo Công đảng cầm quyền cùng vị trí người đứng đầu chính phủ. Từng tuyên bố tham gia cuộc đua giành ghế lãnh đạo đảng, cựu Bộ trưởng Y tế Wes Streeting cũng xác nhận ủng hộ ông Burnham. Đồng nghĩa, ông Burnham có thể là ứng cử viên duy nhất trong cuộc đua nội bộ Công đảng.
Trong tuyên bố đăng trên mạng xã hội X, ông Burnham kêu gọi một tiến trình chuyển giao "có trật tự và có trách nhiệm". Cựu Thị trưởng Manchester bày tỏ hy vọng sự thay đổi chính trị không ảnh hưởng đến cuộc sống của người dân và việc chuyển giao trở thành một tiến trình đổi mới tích cực cho cả Công đảng và nước Anh.
Sinh ra tại một vùng nhỏ ở vùng tây bắc nước Anh, giữa Liverpool và Manchester, ông Burnham gia nhập Công đảng khi còn là thiếu niên và sau đó theo học tại Trường đại học Cambridge. Ông bước vào Quốc hội năm 2001 và thăng tiến nhanh dưới thời cựu Thủ tướng Tony Blair, sau đó phục vụ trong chính phủ cựu Thủ tướng Gordon Brown giai đoạn 2007-2010, nắm giữ nhiều chức vụ cấp cao, như Bộ trưởng Văn hóa, Bộ trưởng Y tế. Ông từng hai lần tham gia tranh cử chức lãnh đạo Công đảng vào các năm 2010 và 2015, song không thành công. Năm 2017, ông rời chính trường để trở thành Thị trưởng vùng Greater Manchester và vừa tái đắc cử Hạ viện sau chiến thắng trong cuộc bầu cử bổ sung tại Makerfield.
Trong ba nhiệm kỳ thị trưởng, ông Burnham đã giám sát quá trình tái thiết khu vực trung tâm đô thị Manchester, ủng hộ việc thành lập hệ thống giao thông Bee Network do nhà nước kiểm soát và thúc đẩy việc phân quyền nhiều hơn từ chính phủ trung ương. Uy tín của ông trên phạm vi toàn quốc tăng vọt trong đại dịch Covid-19, với hình ảnh một người bảo vệ các khu vực “dường như bị bỏ quên”. Giới quan sát nhận định, sức hút chính trị của ông Burnham một phần nằm ở tính cách bình dị, dễ mến. Những người ủng hộ mô tả ông là một người giao tiếp giỏi, có khả năng kết nối Công đảng với cử tri.
