Dự cảm thời tiết
Buổi chiều ở thành phố Phan Rang luôn có những luồng gió biển thổi vào liên tục. “Cái quạt” khổng lồ của thiên nhiên xua tan nắng nóng. Hà Hồng Nhung, sinh ra và lớn lên ở đây, nhận mình là một “phóng viên của thị xã” cho hay: “Nhiều người ở đây không cảm nhận được cái rét của miền bắc, mùa mưa của miền nam và nghĩ rằng ở đâu cũng giống Phan Rang”. Nhung vẫn nhận rằng: “Em chỉ viết về cái nắng, cái gió thôi, các bậc đàn anh bảo có ý hay nhưng chưa tới”.
Nắng nóng. Người Phan Rang mặc cái áo thun ra đường cũng được, mặc thêm cái áo khoác ra đường cũng không sao. Thời tiết chiều theo cảm xúc của từng người. Thành phố Phan Rang có nhiều con đường rộng, nhiều vòng xuyến nhưng ít người lưu thông. Tại quán ăn Góc Biển, cắt giữa đường Trường Chinh - Yên Ninh sáng bán bánh canh cá, chả cá, cuối giờ chiều đến đây lại thấy mở thêm món ăn đặc trưng: bánh căn. Chị Khuyên bán bánh cho biết: “Phải căn bột cho chuẩn khi đổ lên khuôn. Đổ lần thứ nhất, cho hành hoa, tôm, mực vào. Đổ lần bột thứ hai để làm mặt trên cũng vậy. Đều đặn, một lần múc bột hai lần đổ bánh, nên gọi là bánh căn”. Khi khách đã có món bánh để thưởng thức, chị Khuyên còn giải thích thêm rằng: “Ngoài hai lần căn bột, cần phải căn cả lửa than cho bánh chín đều hai mặt. Già lửa sẽ cháy, ăn có vị đắng”.
Quả đây là loại bánh căn cơ bột, căn cơ lửa và căn cơ cả… đồng tiền. Mỗi chiếc bánh giá bốn nghìn đồng, ăn kèm với cà-rốt bào mỏng ngâm dấm, chấm với thứ nước đặc sền sệt được làm từ đậu nành. Bánh căn như món quà cần phải thưởng thức khi đến nơi đây. Nhưng với tôi, vẫn còn một nơi nữa trong thị tứ Tháp Chàm xưa mà nay đã nhập với Phan Rang để trở thành một thành phố bên biển cần phải đến.
Trước đây, phố Tháp Chàm, phố Phan Rang tách biệt, có lúc là thị xã, có khi lại là thị trấn. Nay cả hai phố này nhập lại thành đô thị của tỉnh Ninh Thuận. Cho nên câu nói “đến Phan Rang ta nhớ ghé tháp Chàm” là vậy. Làm hướng dẫn viên du lịch tại tháp Poklông Garai đã được 18 năm, Tâm không nghĩ mình gắn bó và thành công dân ở đây. “Năm đó, em đang học năm cuối Khoa Bảo tàng, Đại học Văn hóa Hà Nội. Vào đây thăm anh chị, xem di tích văn hóa tháp của người Chăm rồi tự dưng bén duyên mà ở lại”. Từ một chuyến đi khám phá đất nước, với những ngỡ ngàng về cái nắng, cái gió xứ cát để rồi “mọi thứ mở ra như xứ lạ ấy, cát dềnh lên thành cồn bãi, đá xếp hàng như đón đợi ai…”, Tâm cho hay.
Bốn mùa đợi mưa
Chồng là bộ đội, chị Lê Thị Bình theo chồng vào đây rồi chọn buôn bán mưu sinh. Hơn 30 năm đi về giữa sân bay Thành Chơn, phố thị Phan Rang, chị Bình kể: “Cứ nhìn đá đứng bên đá mà ra chuyện… tình. Tôi mạnh dạn làm thơ, lấy bút danh, gửi đăng báo”. Với chị Bình, câu chuyện về “đường thơ” đã mở ra tầm chiêm nghiệm làm thay đổi nhiều tính cách của chị, nên sự buôn bán, kinh doanh cũng xuôi chèo mát mái. Chị cho hay: “Trước đây, đường nhỏ, ít tuyến. Nay, các tuyến giao thông được đầu tư mở ra rộng rãi, như đường Lê Duẩn, Phan Đăng Lưu, đường ven biển Bình Tiên - Cà Ná, An Hòa - Phước Trung, Phước Sơn - Hòa Sơn; Ninh Bình - Phước Bình… đã thay đổi bộ mặt đô thị Phan Rang”.
Những câu chuyện của chị Bình, bạn Nhung như sự ngẫu nhiên, họ muốn viết về nơi mình đang sống. Còn một bãi biển nữa cũng liên quan đến hiện tượng người thơ-thơ người: biển Ninh Chữ. Ở phố thị nhiều nắng, nhiều gió, một nhạc sĩ của Phan Rang sáng tác ca khúc “Phan Rang phố thị của tôi” từng ví rằng “bốn mùa đợi mưa”. Nói vậy hẳn nhiều người sẽ nghĩ, ở đây bán áo chống nắng đắt hàng hơn bán áo mưa. Cô hướng dẫn viên ở Tháp Chàm, kể: “Nhiều người ở quê vẫn còn chưa hình dung được nơi này. Khi nghe đến chữ “rang” thì ai cũng kêu nóng. Thực tế, nắng ở đây không gay gắt. Nắng nhiều ngày trong năm”.
Nếu có dịp ngồi xe, đi tàu ngang qua thành phố này chỉ thấy những ánh điện sáng trong đêm, phía xa là biển. “Người Phan Rang - một phần cư dân làng biển, làng muối, làng nông nghiệp nay đã lên phố, lên phường nhưng vẫn sống theo “tình làng, nghĩa xóm”, anh Lâm Văn Cuôi ở làng Hải Chữ, cho hay.
