Thiếu hụt dầu diesel phục vụ sản xuất, kinh doanh
Theo phản ánh của một doanh nghiệp bán lẻ xăng dầu, thời gian gần đây, nguồn hàng được cấp nhỏ giọt khiến nhiều cửa hàng phải duy trì bán cầm chừng. Mỗi lần nhập hàng, cửa hàng phải chứng minh lượng tồn kho đã gần hết, thậm chí chụp phiếu xuất kho để đầu mối xác nhận mới được cấp lô hàng tiếp theo. Thay vì nhập 1-2 xe như trước, hiện mỗi lần chỉ được cấp lượng hàng vừa đủ duy trì bán, tránh xảy ra tình trạng hết hàng tại cửa hàng.
Doanh nghiệp này cũng cho biết, mức chiết khấu từ đầu mối trong khoảng một tháng trở lại đây chỉ ở mức 0-50 đồng/lít, không đủ bù đắp chi phí vận chuyển, lãi vay và vận hành, khiến mỗi lít xăng dầu bán ra ước lỗ khoảng 2.000 đồng. Theo phản ánh, các đầu mối vẫn duy trì cấp hàng để chứng minh có cung ứng cho hệ thống, nhưng không cấp với khối lượng lớn, khiến các cửa hàng không thiếu hàng hoàn toàn nhưng cũng không thể chủ động nguồn cung như trước. Doanh nghiệp cho rằng, nhiều đơn vị hiện gặp khó khăn về dòng tiền và đang chờ những thay đổi về cơ chế, chính sách để cải thiện tình hình.
Thực trạng này đang được phản ánh rõ nét qua báo cáo từ Sở Công thương Lào Cai gửi Bộ Công thương. Theo Sở Công thương Lào Cai, nguồn cung xăng dầu, đặc biệt là dầu diesel phục vụ sản xuất, kinh doanh và vận tải trên địa bàn tỉnh, đang thiếu hụt tại nhiều cửa hàng bán lẻ ở các khu công nghiệp, cụm công nghiệp, khu dịch vụ vận tải và khu vực cửa khẩu, ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động của doanh nghiệp.
Ngoài ra, nhiều thương nhân bán lẻ phản ánh gặp khó khăn trong tiếp cận nguồn hàng do doanh nghiệp đầu mối và thương nhân phân phối không bảo đảm cung ứng đầy đủ, kịp thời theo nhu cầu. Tình trạng này xuất hiện từ đầu tháng 6 và kéo dài đến nay, khiến một số cửa hàng khan hiếm cục bộ dầu diesel, phải tạm ngừng bán vào một số thời điểm, ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất, kinh doanh và nhu cầu tiêu dùng.
Bên cạnh đó, hầu hết thương nhân bán lẻ cho biết, mức chiết khấu thương mại thời gian qua duy trì ở mức rất thấp, thậm chí có thời điểm bằng 0 đồng, trong khi chi phí nhân công, điện nước, vận chuyển, phòng cháy chữa cháy, bảo vệ môi trường và quản trị doanh nghiệp vẫn ở mức cao. Theo Sở Công thương Lào Cai, tình trạng thiếu nguồn hàng kéo dài cùng áp lực thua lỗ và lỗ lũy kế đang ảnh hưởng nghiêm trọng đến khả năng duy trì hoạt động của các cửa hàng bán lẻ, tiềm ẩn nguy cơ gián đoạn, đứt gãy cục bộ chuỗi cung ứng xăng dầu trên địa bàn tỉnh.
“Không loại trừ khả năng một số doanh nghiệp bán cầm chừng để chờ tăng giá”
Khẳng định đã nắm được tình hình, ông Trần Hữu Linh, Cục trưởng Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công thương) cho biết, xung đột tại Trung Đông chưa chấm dứt khiến việc tạo nguồn của các doanh nghiệp đầu mối gặp nhiều khó khăn. Cùng với đó, nhu cầu tiêu thụ tăng nhanh tại một số địa bàn, lượng khách dịch chuyển về hệ thống của các doanh nghiệp đầu mối lớn nhiều hơn, tạo áp lực lên khâu tiếp nhận, vận chuyển và bổ sung hàng hóa. Vì vậy, tại một số địa bàn, một số thương nhân phân phối hoặc cửa hàng bán lẻ có thể gặp khó khăn trong việc lấy hàng trong vài ngày gần đây, đặc biệt đối với mặt hàng dầu diesel.
Theo ông Linh, nguyên nhân có thể là do một số thương nhân phân phối ký hợp đồng với nhiều đầu mối khác nhau, thay vì gắn bó với nguồn cung ổn định. “Có thời điểm nguồn hàng khan hiếm cục bộ, việc phân phối phát sinh vướng mắc, nhưng điều đó không đồng nghĩa tổng nguồn cung trên thị trường bị thiếu. Chúng tôi cũng không loại trừ khả năng một số doanh nghiệp bán cầm chừng để chờ giá tăng”, ông Linh nhận định.
Tăng kiểm tra nguồn cung, đẩy nhanh sửa đổi Nghị định về kinh doanh xăng dầu
Trước tình trạng trên, đại diện Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công thương) cho biết, Bộ đã yêu cầu Sở Công thương các tỉnh, thành phố khẩn trương rà soát, báo cáo chi tiết từng trường hợp thiếu nguồn hàng. Nội dung báo cáo phải làm rõ khu vực xảy ra thiếu hụt, doanh nghiệp đầu mối cung ứng, hợp đồng phân phối cũng như nguyên nhân dẫn đến tình trạng này để có phương án điều phối kịp thời.
Song song với đó, lực lượng Quản lý thị trường được yêu cầu tăng cường kiểm tra việc bảo đảm nguồn cung, lượng tồn kho tại các doanh nghiệp, đồng thời xử lý nghiêm các hành vi găm hàng, bán cầm chừng hoặc tự ý dừng bán khi chưa được cơ quan có thẩm quyền chấp thuận.
Về lâu dài, Bộ Công thương đang hoàn thiện Dự thảo Nghị định mới về kinh doanh xăng dầu để trình Thủ tướng Chính phủ trong tháng 7/2026. Mục tiêu của nghị định là hoàn thiện hành lang pháp lý, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, bảo đảm an ninh năng lượng và xây dựng thị trường xăng dầu vận hành theo cơ chế thị trường có sự điều tiết của Nhà nước. Dự thảo kế thừa các quy định còn phù hợp, đồng thời sửa đổi những nội dung đã bộc lộ bất cập trong thực tiễn.
Đáng chú ý, dự thảo nâng điều kiện đối với thương nhân đầu mối theo hướng siết chặt năng lực tài chính và hạ tầng. Theo đó, doanh nghiệp phải sở hữu kho tiếp nhận xăng dầu có sức chứa ít nhất 15.000m³ và bảo đảm tổng nguồn cung không dưới 100.000m³ mỗi năm. Trường hợp không đáp ứng yêu cầu này trong hai năm liên tiếp sẽ bị thu hồi giấy phép.
Dự thảo cũng hướng tới tinh gọn hệ thống phân phối khi hợp nhất thương nhân phân phối với các loại hình bán lẻ hiện nay thành một loại hình thống nhất là thương nhân phân phối xăng dầu, đồng thời bãi bỏ cơ chế cấp giấy xác nhận đủ điều kiện, chuyển sang quản lý bằng hậu kiểm trên cơ sở báo cáo, đăng ký và kê khai của doanh nghiệp nhằm giảm thủ tục hành chính.
Một điểm mới khác là đổi mới cơ chế điều hành giá theo hướng tăng quyền chủ động cho doanh nghiệp. Nhà nước sẽ không còn công bố giá cơ sở định kỳ; thay vào đó, thương nhân đầu mối và thương nhân phân phối được quyền quyết định công bố giá bán lẻ trong hệ thống của mình theo công thức giá quy định tại Nghị định. Sau khi điều chỉnh, doanh nghiệp phải kê khai và thông báo giá với cơ quan quản lý để phục vụ công tác giám sát.
Đối với vùng sâu, vùng xa, dự thảo quy định giá bán lẻ của thương nhân phân phối không được vượt mức giá cao nhất do thương nhân đầu mối công bố trên cùng địa bàn nhằm bảo đảm an sinh xã hội. Nhà nước chỉ công bố chi phí kinh doanh định mức để làm căn cứ tính giá, góp phần hạn chế tình trạng tăng giá bất hợp lý.
Để nâng cao tính minh bạch, dự thảo cũng bổ sung quy định về chuyển đổi số trong quản lý kinh doanh xăng dầu. Theo đó, thương nhân đầu mối và thương nhân phân phối phải kết nối dữ liệu với Bộ Công thương, cung cấp thông tin về kho chứa, tồn kho, tổng nguồn, hệ thống phân phối và giá bán để cơ quan quản lý theo dõi sát diễn biến thị trường. Đồng thời, trách nhiệm của thương nhân đầu mối trong việc bảo đảm nguồn hàng cho các thương nhân phân phối cũng được quy định rõ hơn, nhằm hạn chế nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng.
