Ở nhiều địa bàn, nhất là ở những khu tập thể cũ, không gian chung vốn dành cho các hoạt động vui chơi giải trí, thể dục thể thao vẫn đang bị chiếm dụng. Có thể kể đến Khu tập thể Thành Công (phường Giảng Võ), Khu tập thể Văn Chương (phường Văn Miếu-Quốc Tử Giám)… Nhiều hộ kinh doanh nhỏ lẻ bày hàng, bàn ghế chen lấn lối đi và các thiết bị thể dục thể thao. Đây là những vấn đề đã được đặt ra từ hai mươi năm qua, nhưng đến nay vẫn chưa có phương án xử lý hiệu quả.
Tại khu đô thị Linh Đàm (phường Hoàng Liệt), dẫu gần đây dự án sửa chữa, tôn tạo công viên đã được hoàn thành, nhưng lối vào công viên Bán đảo Linh Đàm vẫn bị cản trở bởi nhiều ô-tô đỗ dày đặc ngoài đường hoặc vỉa hè. Các khu vực dẫn vào khu sinh hoạt chung cũng bị lấn chiếm làm chỗ đỗ ô-tô, xe máy. Ông Vũ Văn Tiềm, Tổ trưởng Tổ dân phố 36 phường Hoàng Liệt chia sẻ: “Có thể thấy, việc dẹp chợ cóc, cấm kinh doanh ở vỉa hè đã được làm chặt, nhưng tình trạng đỗ xe lộn xộn, gây ảnh hưởng đến sinh hoạt của cư dân thì chưa cải thiện. Chúng tôi đã kiến nghị lên cấp trên, tổ bảo vệ các tòa nhà, nhưng tình trạng lấn chiếm vẫn chưa được kiểm soát”.
Hay ở phường Yên Sở, vườn hoa Trần Thủ Độ cũng bị lấn chiếm nhưng cơ quan chức năng chưa có phương án xử lý. Lãnh đạo Công an phường Yên Sở cho biết, hoạt động đỗ xe hoàn toàn ở bên trong vườn hoa, không thuộc phạm vi vỉa hè, lòng đường. Do đó, lực lượng chức năng chưa có căn cứ pháp lý để lập biên bản xử lý.
Tình trạng này có nguyên nhân một phần từ ý thức của người dân, song cũng cần nhìn nhận: hạ tầng bến, bãi đỗ xe chưa đáp ứng được nhu cầu. Theo kiến trúc sư Đinh Đăng Hải, diện tích không gian công cộng hiện nay của Hà Nội rất hạn chế, tổng không gian công cộng bình quân đầu người mới đạt 3m²/người.
Chục năm trở lại đây, các siêu thị lớn đã tích hợp không gian mua sắm, khu ăn uống, rạp chiếu phim... trở thành không gian công cộng mới phục vụ không ít người dân trong xã hội tiêu dùng. Tuy nhiên, đó vẫn chỉ là giải pháp tình thế. Để phát triển bền vững, Thủ đô Hà Nội cần nhiều biện pháp hạn chế tình trạng lấn chiếm, sử dụng sai mục đích các không gian chung. Tiến sĩ Đặng Việt Dũng, Chủ tịch Tổng hội Xây dựng Việt Nam kiến nghị: “Không gian công cộng phải có khả năng tiếp cận dễ dàng, thật sự phục vụ đời sống hằng ngày của nhân dân. Bởi thế, đối với công viên, mặt nước, cây xanh sẵn có, Hà Nội cần phát huy, nâng cao khả năng phục vụ”.
Cũng theo ông Đặng Việt Dũng, cơ quan chức năng thành phố cũng cần sử dụng quỹ đất chuyển đổi từ những khu đất không sử dụng, ưu tiên phát triển công viên, cây xanh, mặt nước và không gian công cộng. Từ đó nâng cao chất lượng cuộc sống về mặt thể chất cũng như tinh thần của cộng đồng.
Một đô thị phát triển bền vững không chỉ được đánh giá dựa trên các tiêu chí về thu nhập, hạ tầng giao thông, các khu đô thị hiện đại… mà còn trên cơ sở khả năng tiếp cận không gian công cộng, vui chơi, giải trí.
