Suốt cả tháng 8 (sẽ mở tới đầu tháng 9), tại ART30 Gallery (30 Quang Trung, Cửa Nam, Hà Nội) triển lãm “Nguyễn Huy An - Tác phẩm trên giấy 2005-2025” đang thu hút đông người xem.
Tấp nập khách khứa cả trong và ngoài nghề đến xem 80 tác phẩm tranh giấy vẽ suốt… 20 năm của một họa sĩ được giới mỹ thuật biết về nghệ thuật Trình diễn - Sắp đặt, chứ không phải hội họa. Đó là Nguyễn Huy An, sinh năm 1982 tại Hà Nội, tốt nghiệp Trường đại học Mỹ thuật Việt Nam năm 2008. Anh nổi tiếng với vai trò một trong những người sáng lập chính của nhóm nghệ sĩ chuyên sắp đặt - trình diễn mang tên Phụ Lục (thành lập từ 2010), có nhiều tác phẩm tham gia các dự án trong nước và quốc tế được đánh giá cao.
Nhìn vào các tác phẩm, có thể “chấn động” bởi cách vẽ ấn tượng và bắt mắt rất khó tả của từng bức tranh không lớn. Đến mức, có một đàn anh trong nghề, đã nổi tiếng qua những loạt vẽ phong cảnh đồng quê có màu sắc “siêu thực điện ảnh” là họa sĩ Đào Hải Phong đã bình vui: “Tranh của cậu em này có “âm binh phù trợ”, nên nó mới hút mắt chúng ta vậy”. Còn các thành viên trong nhóm Phụ Lục gốc (là 6 người, gồm Nguyễn Huy An, Vũ Đức Toàn, Ngô Thành Bắc, Nguyễn Song, Hoàng Minh Đức và Nguyễn Dương Hải Đăng), đều có mặt đầy đủ ngày khai mạc lại cho chúng tôi biết rằng đây là “nhật ký tinh thần” của Nguyễn Huy An đấy!
Trực tiếp trò chuyện ngắn với tác giả, chúng tôi mới được biết thêm, quê anh ở làng Triều Khúc (phường Phương Liệt, Hà Nội ngày nay). Anh được xem điệu múa “Con đĩ đánh Bồng” từ thuở nhỏ, nên những nghi thức và âm nhạc trong hội làng Triều Khúc “ăn vào máu”. Ảnh hưởng từ văn hóa truyền thống đã “nhập” không ít vào trong tâm hồn và sáng tác của anh, qua cả những tác phẩm thuộc thể loại trình diễn - sắp đặt, hay tranh giấy.
Theo bà Tú Mai, Phó Giám đốc Công ty Ngọc Phạm (quản lý phòng tranh), thì nguyên nhân thành công đầu tiên của 80 tác phẩm (với 53 bức hoàn chỉnh treo trên tường, 36 tác phẩm và phác thảo đặt trên bàn) được tác giả tập trung trên giấy suốt 20 năm bắt nguồn từ những hình ảnh kiến trúc phong cảnh đặc trưng của vùng Bắc Bộ như tòa thủy đình, hồ thủy đình hay núi Tản Viên nhìn như từ trên mây nhìn xuống.... Thông qua thủ pháp tạo hình truyền thống cộng với phong cách cá nhân, tác giả khám phá các hình thức chuyển đổi vật liệu thị giác, nhằm bộc lộ sức gợi của các chủ thể mang tính biểu tượng này bằng phong cách lạ.
Còn nguyên nhân thành công thứ hai của triển lãm là triển lãm này được xây dựng từ nữ nghệ sĩ kiêm giám tuyển Nguyễn Thùy Anh, hiện là công dân Mỹ gốc Việt. Khi làm việc với Huy An tại nhà - xưởng vẽ, như lời phát biểu của cô hôm khai mạc, Thùy Anh cho biết, khi được xem lại hàng trăm bức tranh giấy và phác thảo mà Huy An chăm chỉ vẽ từ sau năm 2000, cô thật sự hâm mộ. Cô đề nghị tác giả để cô sắp xếp và tổ chức một triển lãm… 20 năm tranh giấy của Huy An với quy trình “xuyên suốt đòi hỏi nhiều nghiên cứu”. Mất đúng… 20 ngày mới xong việc lựa chọn và liên hệ tổ chức để ra mắt người xem.
Nữ giám tuyển cho rằng, các hình ảnh trong tranh của Huy An được xử lý tương đối đơn lẻ, nhìn chung đều chuyển đổi cảm giác về tính vật lý của chủ thể để phá vỡ các luật phối cảnh và cũng như gợi nên cảm giác đơn độc, trống rỗng. Sự chuyển đổi cảm giác dai dẳng này là biện pháp để bộc lộ sức gợi và chất thơ của chủ thể. Tuy vậy, sẽ phiến diện nếu gọi loạt tác phẩm trên là tranh trừu tượng. Nên coi những tác phẩm này có sự tương đồng với chủ nghĩa Hậu tối giản (xuất hiện từ giữa những năm 1960 - một chủ nghĩa tôn vinh tính biểu cảm cá nhân trong nghệ thuật thị giác).
