Doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế Việt Nam. Những doanh nghiệp này có vai trò chính là tạo cơ hội việc làm cho người dân địa phương, đóng góp vào sự phát triển chung của đất nước; mang một lượng lớn vốn nước ngoài vào trong nước, có thể được đầu tư vào nhiều lĩnh vực khác nhau, bao gồm phát triển cơ sở hạ tầng và nâng cấp công nghệ; mang đến công nghệ tiên tiến và chuyên môn quản lý, giúp hiện đại hóa và nâng cao hiệu quả của các ngành công nghiệp Việt Nam; giúp tăng xuất khẩu bằng cách sản xuất hàng hóa xuất khẩu và quảng bá sản phẩm Việt Nam trên thị trường quốc tế; thu hút đầu tư nhiều hơn, cải thiện môi trường kinh doanh và tăng cường cạnh tranh, dẫn đến đổi mới và tăng trưởng hơn.
Nhưng so với các doanh nghiệp có quy mô lớn, các doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) mang lại nhiều lợi ích hơn cho nền kinh tế trên các mặt như tạo việc làm, năng động và đáp ứng nhanh các nhu cầu cấp thiết của thị trường và phát triển nhanh hơn. Đối với các nước đang phát triển, DNNVV góp phần giải quyết vấn đề tạo việc làm cho lao động có kỹ năng thấp. Tài nguyên có sẵn nhưng dư thừa ở các nước đang phát triển. Theo Tổng cục Thống kê, số lượng DNNVV tại Việt Nam tính đến tháng 6/2022 là gần 870.000, chiếm 98% tổng số doanh nghiệp đang hoạt động. Năm 2022, các doanh nghiệp này đóng góp 50% GDP, xấp xỉ 196 tỷ USD, 33% nộp ngân sách nhà nước, tạo ra 31,5 triệu việc làm (chiếm 62% tổng số việc làm) và nộp ngân sách nhà nước 19,8 tỷ USD.
Hiện tại, tỷ trọng doanh nghiệp FDI có quy mô vốn đầu tư nhỏ ngày càng tăng, đặc biệt là những doanh nghiệp có tổng vốn đầu tư lũy kế dưới 100.000 USD, tăng với tốc độ khá ổn định từ 12,12%/năm năm 2008 lên 14,68% năm 2012 và 18,23% năm 2019, 21,2% năm 2022. Đối với doanh nghiệp có quy mô vốn đầu tư từ 100.000 USD đến 500.000 USD, tuy có giảm nhẹ về tỷ trọng trong năm, nhóm doanh nghiệp này sau đó tăng nhanh và đạt 27,79% và trở thành nhóm chiếm tỷ trọng cao nhất trong doanh nghiệp FDI vào năm 2022. Doanh nghiệp FDI có quy mô đầu tư từ 500.000 USD đến 1 triệu USD chiếm 17,12% tổng số doanh nghiệp FDI năm 2008, giảm còn 12,69% năm 2022. Năm 2008, doanh nghiệp có vốn nước ngoài từ 1 đến 5 triệu USD chiếm gần một phần ba tổng số các doanh nghiệp FDI, nhưng tỷ trọng này giảm xuống còn 24,56% vào năm 2022. Tỷ lệ doanh nghiệp có quy mô lớn góp vốn từ 5 triệu USD trở lên tăng trong thời kỳ đầu nhưng sau đó giảm dần sau năm 2012 và chiếm 16,73% vào năm 2022.
Mặc dù có đóng góp lớn cho nền kinh tế nhưng các DNNVV này luôn gặp khó khăn lớn trong việc duy trì và phát triển bền vững do hạn chế về khả năng tiếp cận các nguồn lực. Hiệu quả sản xuất bền vững của nhóm doanh nghiệp này cũng như các yếu tố tác động đến hiệu quả sản xuất của họ là vấn đề quan trọng đối với các nhà hoạch định chính sách và các nhà nghiên cứu kinh tế. Nghiên cứu của Viện Phát triển bền vững đã tìm hiểu về hiệu quả hoạt động bền vững và các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của DNNVV FDI hoạt động trong các lĩnh vực thực phẩm đồ uống, gỗ và thép. Kết quả nghiên cứu cho thấy chỉ số hiệu quả sản xuất của doanh nghiệp FDI Việt Nam dao động từ 82,5% đến 89% tùy ngành, với các yếu tố đòn bẩy tài chính, năng lượng tái tạo, quy mô và thời gian hoạt động có liên quan đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp FDI và có tác động tích cực đến hiệu quả hoạt động. Đồng thời, đòn bẩy tài chính và sử dụng năng lượng tái tạo có thể thúc đẩy hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp trong trường hợp các DNNVV có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài.
Nghiên cứu chỉ ra rằng, tuổi của các DNNVV FDI càng lớn thì hiệu quả kinh doanh càng tốt. Các DNNVV FDI hoạt động lâu năm có hiệu quả kinh doanh tốt hơn các DNNVV FDI còn non trẻ, đồng thời các doanh nghiệp sử dụng năng lượng xanh càng nhiều thì hiệu quả kinh doanh của họ càng tốt. Vì thế, các nhà hoạch định chính sách cần tập trung xây dựng các chính sách phù hợp để duy trì hiệu quả của các doanh nghiệp này, khuyến khích họ vay vốn nhiều hơn và sử dụng năng lượng tái tạo để nâng cao hiệu quả kinh tế của đất nước.
Đối với các nhà quản lý doanh nghiệp, để bảo đảm phát triển bền vững, ngoài việc mở rộng quy mô, DNNVV FDI nên lồng ghép các cân nhắc về môi trường, xã hội và quản trị (ESG) vào hoạt động của mình và áp dụng các thông lệ kinh doanh có trách nhiệm. Điều này có thể bao gồm giảm lượng khí thải carbon, thúc đẩy quyền con người và tiêu chuẩn lao động, đồng thời bảo đảm tính minh bạch và trách nhiệm giải trình. Ngoài ra, Chính phủ có thể đóng vai trò bằng cách thiết lập các quy định và tiêu chuẩn để khuyến khích FDI bền vững và bằng cách khuyến khích doanh nghiệp áp dụng các thông lệ bền vững.
